Vrijdag 13/12/2019
‘Colourful Rebellion – Seventh Nightmare’ door kunstenaar Sebastian Masuda.

Expo Cool Japan

‘Cool Japan’ is veel meer dan Pikachu en Hello Kitty

‘Colourful Rebellion – Seventh Nightmare’ door kunstenaar Sebastian Masuda. Beeld GION

Cool Japan brengt de fascinatie voor Japanse beeldcultuur vandaag naar het MAS in Antwerpen. De expo scoort met wereldberoemde iconografie, maar doet meer dan teren op Hello Kitty en Hokusai-houtsnedes.

Een roze speelgoedpony met glitterende manen. Een gele plastic kam met paars bloemenmotief. Een fluogroene teddybeer zonder ogen. Een waterpistool. Wie inzoomt op de felgekleurde kakofonie ontwaart een collage aan speelgoed, nepjuwelen, bont en kralen die haast lukraak op de muur zijn gekleefd. Alsof iemand de inhoud van een lunapark voor lunch heeft gegeten en dan onwel is geworden in een tienerslaapkamer. 

Dit is geen setbezoek aan een horrorfilm, maar een installatie van de Japanse kunstenaar Sebastian Masuda die niet geheel ontoepasselijk ‘Colourful Rebellion – Seventh Nightmare’ heet. Naar eigen zeggen is het Masuda’s interpretatie van de zeven hoofdzonden, maar het werk weerspiegelt ook de donkere kant van de schattige kawaiiwereld. “Kawaii is een middel voor jonge meisjes om de maatschappij te ontvluchten en om hun donkere gevoelens op een meer flamboyante, alternatieve manier te kunnen uiten”, zegt Masuda. “In deze kamer komen al die gevoelens op je af.”

Masuda’s nachtmerrie in snoepjeskleuren resideerde al in verschillende musea over heel de wereld en houdt nu tot het voorjaar halt in de koekenstad, als een van de pronkstukken van de tentoonstelling Cool Japan in het MAS. De expo belicht de wereldwijde fascinatie voor Japanse beeldcultuur. Want, zoals schepen van Cultuur Nabilla Ait Daoud (N-VA) de pers een tikje knullig verwelkomde: “Japan is niet enkel cool, maar ook hot.”

Karaokebar

Ze heeft een punt. Het afgelopen jaar leek iedereen wel een reis naar Japan gepland te hebben. We lopen nog steeds massaal Pokémon te zoeken, Studio Ghibli-filmvertoningen in cultuurhuizen zijn bijna meteen volgeboekt en de verkoop van de Nintendo Switch blijft wereldwijd stijgen (in 2018 alleen al gingen er twintig miljoen exemplaren over de toonbank). Het is dan ook niet verrassend dat het MAS hoopt te scoren met deze tentoonstelling, die naast de immersieve installatie van Masuda een Manga-leeshoek en een karaokebar huisvest om het geheel extra beleving mee te geven.

Hello Kitty-hakken, die Lady Gaga in 2009 droeg ter ere van de 35ste verjaardag van de kat. Beeld KIRSTEN VAN SANTEN

Toch doet Cool Japan meer dan teren op popcultuur en Hokusai-houtsnedes. De expo stelt in vraag of wat wij als ‘typisch Japans’ beschouwen wel zo typisch is. Voor de liefhebbers: er is een Pikachu, een originele schets van Akira Toriyama (Dragonball Z) en de bekende Hello Kitty-hakken die Lady Gaga in 2009 droeg ter ere van de 35ste verjaardag van de kat, maar de expo toont ook aan hoe de hedendaagse Japanse beeldcultuur zich ontwikkelde met respect voor en recyclage van het verleden. Een 19de-eeuws hangschilderij van Kawanabe Kyosai waaruit een vrouwelijke geest komt gekropen wordt tentoongesteld naast een projectie van Ringu, de Japanse horrorfilm van Hideo Nakata uit 1998 over, jawel, een vrouwelijke geest die uit een televisiescherm komt gekropen.

Die kracht om zichzelf steeds opnieuw uit te vinden werd in 2002 door de Amerikaanse nieuwspublicatie Foreign Policy ‘Japan’s Gross National Cool’ genoemd, een term waar de overheid nog graag op teert. In 2010 werd zelfs het Cool Japan Strategy Programma uitgerold, waarbij via de verspreiding van de Japanse cultuur het land zichzelf (opnieuw) als supermacht wil vestigen. Met wisselend succes. “Voor alle duidelijkheid, deze expo maakt geen deel uit van dat programma. We hebben ons gewoon laten inspireren voor de titel”, lacht Roselyne Francken, japanologe, kunstwetenschapper en curator van Cool Japan

Wederzijdse liefde

De expo mag dan wel gestart zijn in het Nationaal Museum van Wereldculturen bij onze noorderburen, ze vindt ook in Antwerpen een rechtmatige plek. De fascinatie van de sinjoor voor Japan gaat al terug tot de 19de eeuw, toen indrukwekkende verzamelingen van Japanse objecten en kunstwerken werden aangelegd. Onder hen dichter Max Elskamp, die de eeuwenoude boeddhistische reeks ‘De negen overdenkingen over de onreinheid van het lichaam’ in de vroege jaren 1890 aankocht, die nu deel uitmaakt van de Japanse collectie van het MAS. 

Ook modeontwerpers als Haider Ackermann en Ann Demeulemeester (beiden succesproducten van de Antwerpse academie) lieten zich regelmatig inspireren door traditionele Japanse vormelijke elementen. Hun designs worden in het MAS naast het werk van hun Japanse collega’s Yohji Yamamoto, Issey Miyake en Rei Kawakubo gepresenteerd. 

Samoeraizwaarden en Japanse prenten in het MAS. Beeld BELGAONTHESPOT

De liefde is overigens wederzijds. Zo zijn heel wat Japanners volledig in de ban van het verhaal van weesjongen Nello en zijn hond Patrasche uit de 19de-eeuwse novelle A Dog of Flanders omdat het verhaal dienst deed als inspiratie voor verschillende films en animereeksen. Mede dankzij Nello en Patrasche is de provinciehoofdstad een bijzonder populaire bestemming voor Japanse toeristen, die de komende maanden wellicht ook het MAS extra zullen onderstrepen op hun programma.

Cool Japan herbergt keramiek en kimono’s, traditionele samoeraiharnassen en op anime geïnspireerde kostuumspeloutfits. Fijn geïllustreerde tentacle hentai porno en hoogtechnologische snufjes. Uitgepuurd minimalisme en fantasierijk escapisme. De expositie is overzichtelijk opgebouwd, maar de Japanse (beeld)cultuur is zo omvangrijk dat zelfs het MAS soms te klein lijkt voor de veelheid aan informatie. De enige remedie? Zelf een trip naar het land van de rijzende zon boeken.

Cool Japan is tot 20 april 2020 te zien in het MAS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234