Donderdag 22/10/2020

ReportageDans

Choreograaf Alexander Vantournhout: ‘Het grootste deel van de tijd negeren we ons lichaam gewoon’

Alexander Vantournhout in Marseille, waar zijn dansvoorstelling ‘Through the Grapevine’ in première ging.Beeld Bart Grietens

Nauwelijks nog een Vlaamse zaal waar hij niet te zien was en ook Frankrijk ligt aan zijn voeten. Het gaat razendsnel voor choreograaf Alexander Vantournhout, die met zijn nieuwe danstaal al vele harten veroverd heeft. De Morgen was erbij in Marseille, waar onder grote belangstelling zijn nieuwe voorstelling Through the Grapevine in première ging.

Marseille glanst onder een fris oktoberzonnetje, maar de stad ligt er stilletjes bij. De terrassen aan de Vieux Port zijn potdicht, de anders zo levendige kunstenaarswijk Le Panier oogt verlaten. Het zuiden van Frankrijk is in lockdown maar de covidmaatregelen vallen niet bij iedereen in goede aarde, zo verraden hanig geschilderde spandoeken rond het station Saint-Charles: “Non à la dictature!”

We wandelen noordoostwaarts, weg van de oude haven, op weg naar een plek waar wél leven is: La Friche la Belle de Mai, een voormalige tabaksfabriek die in 1992 werd heringevuld tot een culturele site, zonder dat de immigratiewijk rondom werd vergeten. De Friche beroept zich erop 7/7 opent te zijn, voor iedereen. Met zijn speeltuinen en skateramp krioelt het deze zaterdag van piepjong volk dat elkaar tracht te overbluffen met kickflips of zelfgemaakte danspasjes oefent op de speciaal daarvoor ingerichte danspiste.

Indispensable

Dat er zo af en toe eens échte choreograaf door het beeld loopt, weten de kinderen niet, en al helemaal niet dat het gaat om de Vlaamse Alexander Vantournhout, die zich samen met medecreator en compagnon Axel Guérin klaarhoudt voor de première van Through the Grapevine. Vantournhout is een van de highlights van het festival Actoral, dat intussen al bijna een maand de verschillende theaterzalen van de Friche inpalmt. Pardon? Was Frankrijk niet in lockdown? Eh, oui. De horeca mag dan gesloten zijn, de cultuurhuizen worden beschouwd als indispensable voor de Franse gezondheid. Het zegt iets over het gewicht der dingen, althans bij onze zuiderburen.

Alexander Vantournhout met Axel Guérin in Marseille: 'Het grootste deel van de tijd negeren we ons lichaam gewoon. Aanraking is een bron van onbehagen geworden, en dat was al zo voor corona.' Beeld rv/Bart Grietens

En een béétje Fransman laat die kans niet liggen, zo blijkt. Vantournhout komt net uit Parijs, waar Screws (2019) drie avonden na elkaar speelde voor uitverkochte zalen. Ook deze avond wordt een volle zaal verwacht. Dat ligt niet alleen aan de afwezigheid van ander entertainment: de choreograaf uit Roeselare (°1989) zit in Frankrijk al een aantal jaren in de lift. Zijn artistieke zoektocht naar een nieuwe danstaal, gebaseerd op zijn achtergrond in zowel circus als dans (Vantournhout doorliep circushogeschool ESAC én dansschool P.A.R.T.S., EC), viel hier makkelijker in vruchtbare aarde dan in de heimat. Dat heeft te maken met de open houding van de programmatoren, zal Vantournhout later vertellen. Met de afwezigheid van labels en hokjes. In de Franse zalen is hiphop een vanzelfsprekendheid, in de Parijse opera wordt zonder schroom gekrumpt.

Het gevolg is dat het de afgelopen vijf jaar razendsnel is gegaan voor Vantournhout. Aneckxander (2015), de voorstelling die nauwelijks vijf jaar geleden op Theater Aan Zee nog werd bekroond als ‘Jong Werk’, speelde intussen in elke grote Franse stad. Enkele belangrijke Franse programmatoren haakten aan en boekten vervolgens ook Raphaël (2017), Red Haired Man (2018) en Screws. Een oudere solo als Caprices (2014) werd zelfs opgevoerd in het heiligdom der heiligdommen: de abdijkerk van de Mont Saint-Michel. En dat alles voert Vantournhout en zijn ploeg nu naar Marseille voor de première van Through the Grapevine.

Zonder stress

We treffen Vantournhout en Guérin in de zaal voor de laatste detailaanpassingen aan licht en geluid. Er wordt rustig en geconcentreerd gewerkt, zonder een spoor van stress. De motor achter Through the Grapevine zijn de verschillen tussen de lichamen van beide performers. Zo heeft Vantournhout een lang torso en een lange nek, maar is Guérin beduidend ‘breder’ in armwijdte. Wanneer de mannen naast elkaar staan, zijn ze precies even groot, maar zittend steekt Vantournhout een forse kop uit boven Guérin. Waar verschil is, is ruimte voor beweging en spel – precies dat is het startpunt van Through the Grapevine. Guérin en Vantournhout dagen elkaar uit, helpen elkaar of versmelten tot één, hybride lichaam. Soms leidt Guérin de dans, soms neemt Vantournhout het over, maar telkens vullen ze aan waar de ander, in letterlijke zin, ‘tekortschiet’. Deze pas de deux lijkt een tedere poging om tot elkaar te komen, eerder dan een grimmig machtsspel, zoals dat in vorige voorstellingen als Raphaël al eens het geval was.

Alexander Vantournhout en Axel Guérin. ‘Die dominantie van de superieure lichamen is zeker ook in de danswereld doorgedrongen. Terwijl het juist de imperfectie, de afwijking is die me interesseert.’Beeld rv/Bart Grietens

Het is geen toevallige observatie, zo blijkt, wanneer we de volgende dag met een meeneemkoffie langs de oude haven wandelen. De première is achter de rug. Van een premièrefeestje kon coronagewijs geen sprake zijn (oké, er werd een flesje champagne gekraakt) maar het voordeel is dat Vantournhout een fris man is voor een gesprek. Hij verwondert zich erover dat er zoveel werd gelachen, vooral om de sequensen waarin hij en Guérin hun lichamen in elkaar plooien en aan het wandelen gaan, als een Siamese tweeling of een veelpotige krab. Klopt onze indruk dat de idee van het lichaam als ‘strijdwapen’ heeft plaatsgemaakt voor een idee van het lichaam als ‘helper’? Vantournhout denkt even na. “Ik voel de laatste jaren inderdaad wel het verlangen om mijn lichaam te onderzoeken als middel tot communicatie, in plaats van als instrument van verzet. Dat is wellicht een reactie op hetgeen ik rondom mij zie. We zijn allemaal walking heads geworden, het grootste deel van de tijd negeren we ons lichaam gewoon. Aanraking is een bron van onbehagen geworden, en dat was al zo voor corona. Wist je dat de mens van alle diersoorten het minst van al de eigen soort aanraakt?”

Superieure lichamen

Voor de oorzaak van die vervreemding tegenover ons lichaam wijst Vantournhout naar de perfecte lichaamsbeelden die overal rondom te zien zijn, van Instagram over de televisiereclame tot zelfs in de hedendaagse dans. Vantournhout: “Die dominantie van de superieure lichamen is zeker ook in de danswereld doorgedrongen. Terwijl het juist de imperfectie, de afwijking is die me interesseert. Menselijke lichamen zijn uit zichzelf asymmetrisch, alleen al doordat ons hart en lever bijvoorbeeld aan een bepaalde kant van ons lichaam zitten. Het perfect symmetrische lichaam is een illusie.” In die zin keert de kritische ondertoon terug uit het autobiografische Aneckxander, waarbij Vantournhout zijn eigen ‘gedisproportioneerde’ lichaam inzette om de idee van het ideale lijf te bevragen.

Het valt op dat in ons gesprek het woord ‘circus’ nauwelijks valt. Bij zijn eerste creaties werd Vantournhout in Vlaanderen naar voren geschoven als de grote vernieuwer van het hedendaagse circus, de lang verwachte verbindingsfiguur tussen circus en dans. Maar met die definitiestrijd of categorisering is hij vandaag nauwelijks nog bezig. Hij zet zijn circusskills en die van Guérin in voor zijn artistieke onderzoek naar de mogelijkheden van het lichaam in al zijn complexiteit, diversiteit en veerkracht. In Through the Grapevine komt de circustoets aan de oppervlakte in de scènes waarin de mannen elkaar helpen omhoog te springen of ‘vliegtuigje spelen’ op elkaars omhooggestoken voeten. Voor dat soort fysieke beproevingen is een getraind circuslichaam nodig, geen fragiel danslichaam. Dat de praktijk primeert op de vraag naar definities, vormt misschien wel het beste bewijs van de artistieke volwassenwording van Vantournhout.

Belgische première

De koffie is op, Vantournhout zet het papieren zakje met zijn coronaproof ontbijt naast een van de daklozen die in Marseille het straatbeeld bevolken. Vandaag staat er nog een middagvoorstelling op het programma, morgen vertrekt de ploeg naar Arles, daarna volgt de Belgische première in Vooruit. Vantournhout voert gesprekken om zijn eerste opera te choreograferen. Een jonge kunstenaar moet sterk in zijn schoenen staan om dat allemaal in de hand te houden, beseft Vantournhout. Zijn strategie bestaat eruit om met het gezelschap Not Standing een sterk team rond zich te verzamelen en selectief te kiezen uit de projecten die hem komen aanwaaien. Vantournhout: “Er moet iets te leren of te ontdekken vallen, en ik wil een deel van mijn team kunnen meenemen. Ik kijk ook geografisch goed uit: het is leuk om te zeggen dat je gespeeld hebt in Zuid-Korea, maar ik ga daar niet zomaar naartoe zonder de verzekering dat ik duurzaam werk kan doen.”

Alexander Vantournhout en Axel Guérin in Marseille. ‘Als we over ons lichaam en over onze gebouwen zouden denken als over een dynamisch orgaan, zouden we wellicht een andere wereld bouwen.’Beeld rv/Bart Grietens

We wandelen terug naar het hotel, ARTE France wacht voor een interview. Op de Quai de Rive Neuve wijst Vantournhout naar de appartementen aan onze linkerzijde, in de vorm van netjes op elkaar gestapelde blokkendozen. “Kijk, zo denken wij in het Westen over het lichaam: als een blokkendoos met componenten die stevig op elkaar zijn gemonteerd. Als een statisch, zelfstandig ding. In Japan hebben ze het beter begrepen: daar zijn de gebouwen dynamisch, via een bamboesysteem, waardoor ze meebewegen wanneer de aarde trilt. Een lichaam is ook zo’n bouwwerk: wil het een relatie aangaan met een ander lichaam, moet het meeveren, en dat betekent: zich afhankelijk maken van de ander. We houden daar niet van, liever zijn we autonoom. Maar als we over ons lichaam en over onze gebouwen zouden denken als over een dynamisch orgaan, zouden we wellicht een andere wereld bouwen. ”

Through the Grapevine, op 8/10 en 9/10 in Vooruit, Gent, daarna op tournee. Vooruit.be, notstanding.com.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234