Maandag 08/08/2022

InterviewAlain Platel

Choreograaf Alain Platel: ‘Ik hoop dat we ooit toekomen aan een wereld waarin grenzen en vlaggen niet meer bestaan’

null Beeld Thomas Sweertvaegher
Beeld Thomas Sweertvaegher

Tien jaar geleden maakte Alain Platel zijn succesvoorstelling C(H)ŒURS over hoe ‘gevaarlijk schoon’ een groep kan zijn. Vandaag is er de remake, die helaas nog altijd even relevant is als toen.

Jonas Mortier

Alain Platel, met zijn gezelschap Les Ballets C de la B een van de invloedrijkste choreografen ter wereld, maakte C(H)ŒURS (naar het Frans voor ‘koor’ en ‘hart’) in 2012, tegen de achtergrond van de golf van protest die de wereld toen overspoelde van Wall Street tot het Tahrirplein. Met een koor van zo’n zestig zangers en zangeressen en een tiental dansers wilde hij de macht van het getal onderzoeken, de aantrekkingskracht maar ook meedogenloosheid van de groep.

Platel: “Ik heb een aantal projecten gedaan rond koren, en ik werd elke keer diep geraakt door de samenzang. Dat is natuurlijk de kracht van muziek, maar vast en zeker ook de kracht van een collectief dat samen zingt of muziek speelt. Tegelijkertijd voel je wel dat dat feestelijke, dat joyeuze, heel snel kan omslaan in iets gevaarlijks, iets dat zich tegen anderen keert. Een koor kan, zoals elke andere groep mensen, ook plots een wespennest worden, waarin het voortdurend zoeken is naar compromissen om te overleven. Voor alle duidelijkheid: de samenwerking met het koor, het balletgezelschap en het orkest van Opera Ballet Vlaanderen was alleen maar zalig. (lacht)

U liet zich inspireren door de Arabische Lente, en door bewegingen als Occupy Wall Street en de indignados. U koppelde daar de muziek van Verdi en Wagner aan, gecomponeerd in de nasleep van de revolutie van 1848, toen versplinterde stadstaten aan elkaar gesmeed werden tot de Europese naties van vandaag.

“Ja, omdat het allebei voorbeelden zijn van positieve samenhorigheid. Het nationalisme uit de tijd van Verdi en Wagner had de bedoeling om mensen samen te brengen en hen te bevrijden van de oude feodale structuren. In die zin was het een positieve beweging. Het nationalisme van vandaag is anders.

“Ook Occupy Wall Street en co. waren positieve bewegingen. Mensen kwamen op straat voor meer rechtvaardigheid, meer vrijheid, meer rechten. Tien jaar later zien we dat andere groepen de straat als arena ontdekt hebben - kijk maar naar wat er in het Capitool in Amerika gebeurde. Hun insteek, het behoudsgezinde van ‘America First’, is fundamenteel anders. Zoals vaker in de geschiedenis zien we ook nu dat de wereld in hoog tempo aan het veranderen is. Een aantal mensen kunnen die veranderingen niet volgen, en dat zorgt voor oplopende spanningen die vaak uitmonden in conflict.”

De vraag die u stelt in C(H)ŒURS - ‘samen of apart?’ - weerklinkt de laatste jaren steeds luider, door een toegenomen polarisatie, door corona en nu ook door de oorlog in Oekraïne.

“Ik ben heel ongerust over wat er momenteel in de wereld gebeurt. We hebben vorig jaar een film gemaakt, getiteld Why We Fight?, over geweld. Veel mensen vonden de film te pessimistisch van toon. We lieten onder andere Koert Debeuf (historicus en Midden-Oostenkenner, red.) aan het woord, die stelt dat de ontwikkeling van de wereld samenvalt met de toenemende globalisatie. Wanneer die evolutie onderbroken wordt en je weer tribalisatie krijgt, met andere woorden: wanneer gemeenschappen zich gaan terugtrekken op zichzelf en weer grenzen optrekken, moet je je ongerust maken. Op een bepaald moment zegt hij ook dat hij vreest dat we naar een groot wereldconflict gaan. Die uitspraak deed hij twee jaar geleden toen we de documentaire opnamen. En kijk: intussen zitten we in een conflict waarvan ik me op dit ogenblik afvraag of dat nog recht te trekken is.

Still uit de oorspronkelijke versie van 'C(h)ŒURS'. Beeld AFP
Still uit de oorspronkelijke versie van 'C(h)ŒURS'.Beeld AFP

“Ik hoop dat we ooit toekomen aan een wereld waarin grenzen en vlaggen niet meer bestaan. In Why We Fight? komen ook de astronauten aan het woord die als eersten in een baan om de maan vlogen. Hun was gevraagd om zoveel mogelijk foto’s van de maan te maken, maar toen ze achteromkeken, zagen ze plots die kleine blauwe knikker en werden ze getroffen door een enorm gevoel van nietigheid. Alles wat van ons bestaan een bestaan maakt, bevindt zich hier. Daar zorgen we maar beter goed voor.”

U bent een groot voorstander van samenwerking. U benadrukt ook altijd dat Les Ballets C de la B een collectief is.

“We zijn tot elkaar veroordeeld. Persoonlijk geniet ik ervan om de ander op te zoeken. Dat heeft zeker ook te maken met mijn verleden. Ik heb geen opleiding genoten als regisseur, danser of choreograaf. Ik wist heel snel dat ik afhankelijk was van de mensen met wie ik werkte. Ik kon onmogelijk een repetitie binnenlopen en zeggen: ‘hier is het scenario, dit zijn de dansjes’. Ik móést wel zoeken naar manieren om samen te werken.”

In al uw voorstellingen zit een groot engagement. Vanwaar komt dat?

“Ik denk dat die gevoeligheid voor wat er in de wereld gebeurt mij van thuis uit is meegegeven. Ik heb toen ik zeventien was ook een jaar in Amerika gewoond en ben daar zwaar met de wereld geconfronteerd. Dat is blijven plakken. Ik kan onmogelijk voorstellingen maken die de wereld niet tot op zekere hoogte binnentrekken. Maar tegelijk wil ik geen militante boodschappen verkondigen. Ik vind een en/en-verhaal belangrijker dan een of/of-verhaal. Alles is en goed en slecht, mooi en lelijk, wit en zwart. Een voorstelling of kunst in het algemeen kan de wereld niet veranderen. Maar er kan altijd iets, een klein wonder, gebeuren tijdens het maakproces, er kan iets gebeuren in de zaal. En hopelijk nemen mensen dat dan mee op hun pad.”

Alain Platel & Les Ballets C de la B, C(H)ŒURS 2022, vanaf 13/3, Opera Ballet Vlaanderen (in Antwerpen, Gent en Rijsel), www.operaballet.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234