Zaterdag 01/10/2022

Chinaman - De berg van goud: Meedogenloze killer ontpopt zich tot held

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Elke zaterdag bespreekt Geert De Weyer een stripklassieker die De Morgen u het weekend erna aanbiedt voor 4,79 euro.

Reeks: Chinaman
Album: De berg van goud
Jaar: 1998
Scenario: Serge Le Tendre
Tekeningen: Olivier TaDuc

"Het is allemaal niet zo rooskleurig voor de gelen", zo omschreef de Franse scenarist Serge Le Tendre deze avontuurlijk-historische stripreeks. Dat is nogal een understatement. In het midden van de negentiende eeuw leed China zo erg onder de economische en politieke crisis dat heel wat Chinezen hun geluk beproefden in de goudaders van West-Amerika. De blanken hadden Californië altijd als een paradijs voorgesteld, waar het goud voor het rapen lag. De waarheid was anders. Net die waarheid wilden Serge Le Tendre en Olivier TaDuc aan het witte vel toevertrouwen.

Chinaman ontstond op vraag van de Vietnamese tekenaar Olivier TaDuc, die gegrepen was door de geschiedenis van de Chinese migranten. Het was voor hem ook de volmaakte symbiose tussen zijn twee favoriete filmgenres: de western en de oosterse gevechtsfilms met Bruce Lee. Maar het duurde even voor hij Le Tendre zo ver kreeg om er effectief een scenario over te schrijven. "Voor ik met TaDuc had gesproken, wist ik absoluut niets over Chinese immigranten", gaf de scenarist later toe. Maar meteen voegde hij eraan toe: "Zodra ik mij in deze vergeten geschiedenis verdiept had, zag ik ze als stof voor een grootse, homerische reeks."

Op de allereerste tekeningen die TaDuc als kleine jongen maakte, galoppeerden al cowboys en indianen over de onmetelijke vlakten. "Ze waren ongetwijfeld geïnspireerd op de films en series die ik op televisie had gezien." Een van zijn eerste helden was acteur Bruce Lee, die hij in The Way of the Dragon bezig zag. Eindelijk een charismatische acteur die wereldwijd erkend werd en symbool stond voor de hele Aziatische gemeenschap. "Het van oorsprong Aziatische - of beter Vietnamese - jongetje dat ik was, identificeerde zich onmiddellijk met dat personage", verklaarde TaDuc. Zijn bewondering voor Bruce Lee resulteerde later ook in een passie voor oosterse gevechtssporten. "Je zou kunnen stellen dat al die passies later tot het ontstaan van Chinaman hebben geleid."

Zowel Le Tendre als TaDuc en diens vrouw Chantal schreven mee aan het eerste verhaal. Daar ging heel wat opzoekingswerk aan vooraf, waarbij vaak ontstellende getuigenissen van Chinezen gehoord werden. De beloftes die de Amerikanen maakten om de Chinezen naar de VS te krijgen, werden nooit ingelost. Dat werd al duidelijk terwijl ze per schip onderweg waren. De omstandigheden aan boord waren erbarmelijk: de mannen mochten het tussendek niet verlaten, de luiken werden slechts twee keer per dag geopend voor een portie frisse lucht, de kooien waarin ze sliepen waren veel te klein en de blanke bemanning keek op hen neer.

Zodra ze aangekomen waren in Californië, wat bij de Chinezen bekendstond als Gum Shan (of 'De berg van goud'), werd duidelijk waar ze aan toe waren. De immigranten werden verplicht om hun ticket terug te betalen. Daarvoor moesten ze een jaar lang gratis werken of een flinke hap uit hun loon afstaan. De latere toestanden in wat beschreven werd als 'werkkampen' bleken onmenselijk. Discriminatie en geweld tierden welig. Kinderen die door de overheid als 'minderwaardig' werden bestempeld, mochten niet naar blanke scholen, en tegen blanken getuigen was sinds 1854 verboden (idem voor alle andere kleurlingen). En dan waren er nog de triades of geheime genootschappen, die de illegale activiteiten, gaande van gokken, opiumkits tot prostitutie, naar eigen believen controleerden.

San Francisco was hun uitvalsbasis, de mijnkampen hun werk- en leefplek. In Chinaman wordt de titelheld doorheen alle problemen geloodst waarmee de Aziatische immigranten destijds kampten. Dat leidt vaak tot een mistroostig beeld. In het achtste album, De gehangenen, begeleidt Chinaman transporten en komt hij zo steeds vaker in contact met de wereld van de blanken. Maar ook daar vindt hij outsiders. De bouw van de transcontinentale spoorlijn, die er wegens de economische expansie van Californië komt en dwars door de gevaarlijke Rocky Mountains leidt, vormt een andere invalshoek in het album De roestvreters.

Twaalf- à veertienduizend Chinezen werden voor de bouw van de 'ijzeren rivier tussen oost en west' ingeschakeld, tegen een veel lager loon dan de blanken. Hun efficiëntie en ijverigheid schoten in het verkeerde keelgat bij de blanke opzichters, die hun werknemers fysiek mishandelden. Dat leidde tot moordende confrontaties. Ook dat is historisch accuraat, net als het kleine aantal Chinese vrouwen dat in deze reeks opduikt. In 1890 werden er gemiddeld 2.700 mannen geteld tegenover één vrouw. Bovendien bepaalde de overheid dat relaties tussen Chinezen en blanke vrouwen verboden waren. Wellicht niet toevallig heeft Chinaman een relatie met een blanke vrouw, Alma Waters.

Door die nieuwe liefde lijkt er even rust te komen in het leven van Chinaman. Hij gaat zelfs met haar samenwonen in Blue Hill, een dorpje met zowat 250 inwoners. Zijn rustige bestaan komt echter op de helling te staan als zijn verleden hem inhaalt en een huurling van de triades hem op het spoor komt. Maar dat is nog niet alles. Dat Chinaman bij een blanke vrouw intrekt, wordt blijkbaar niet alleen door de blanken misprezen.

Na negen delen heeft deze uitzonderlijke reeks nog niets aan kracht ingeboet. Historische feiten worden hier mondjesmaat blootgelegd, maar het blijft vooral een originele avonturenreeks met in de hoofdrol een man die van stoere held naar innemende antiheld wordt teruggebracht, en ergens tussen beiden blijft schipperen. (Geert De Weyer)

Volgende week
Berlijn - De zeven dwergen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234