Donderdag 17/06/2021

BoekeninterviewIsabel Allende

Chileens succesauteur Isabel Allende: ‘Verliefdheid maakt waanzinnig’

Isabel Allende: ‘Ik heb nooit mijn vrijheid opgegeven. Hoe kun je onafhankelijk zijn als iemand anders de rekeningen betaalt?’ Beeld EFE
Isabel Allende: ‘Ik heb nooit mijn vrijheid opgegeven. Hoe kun je onafhankelijk zijn als iemand anders de rekeningen betaalt?’Beeld EFE

In haar boek Wat wij willen beschrijft Isabel Allende (78) hoe diep het feminisme in haar leven geworteld is. Haar gevoel voor schoonheid is dat ook: ‘Ik schaam me dood als mijn man in korte broek de hond uitlaat.’

De Chileense succesauteur Isabel Allende is sinds haar vijfde feminist, weet ze van haar moeder. “Het werd nog geen ‘feminisme’ genoemd, hoor, want dat woord kenden we nog niet, maar als klein meisje was ik al heel erg boos over de positie van vrouwen. Als je in een machocultuur opgroeit, ben je je voortdurend ontzettend bewust van de verhoudingen.” In Wat wij willen beschrijft ze hoe het feminisme in haar leven is geworteld.

In 1967 begon Allende met drie andere vrouwen Paula, het eerste feministische tijdschrift van Chili. De naam heeft overigens niets te maken met haar dochter Paula, die op 29-jarige leeftijd aan de gevolgen van een medische complicatie overleed. Ze schreef inmiddels vijfentwintig romans, waaronder de klassiekers Het huis met de geesten en Fortuna’s dochter waarin sterke vrouwen een hoofdrol spelen.

Als feministisch boegbeeld had u een gastrol in de populaire Netflix-serie Jane the Virgin, een serie over de emancipatie van drie generaties latina’s. Had u een feministisch latina-rolmodel toen u jong was?

‘Zelf had ik geen feministisch voorbeeld voorhanden. Er waren natuurlijk vrouwen die ons waren voorgegaan in de strijd, iconische vrouwen die voor vrouwenstemrecht in Chili hadden gestreden, maar er was geen beweging. Toen ik het feministische tijdschrift Paula begon, waren veel vrouwen tegen het blad: zij voelden zich bedreigd, omdat de stabiliteit van hun thuissituatie en datgene waarvan zij geloofden dat het hun rol was als vrouw, werden bevraagd.

“Er heerst nog steeds, zij het in mindere mate, een stigma op het woord ‘feminisme’. Mannen zijn heel goed in geslaagd om feminisme af te schilderen als een ideologie voor harige, lelijke lesbiennes die mannen haten. Samen met de andere redacteuren van Paula las ik feministische boeken, tijdschriften en artikelen uit het buitenland, alles wat we te pakken konden krijgen.”

Pauline Harmange schreef vorig jaar het pamflet Mannen, ik haat ze, waarin ze vrouwen oproept zich te verenigen in haat jegens mannen.

“Daar ben ik het absoluut niet mee eens. Er zijn verschillende generaties mannen die door feministische moeders zijn opgevoed, met feministische zussen zijn opgegroeid of relaties hebben met feministische vrouwen: goede mannen. Hoe kunnen wij hen haten? We moeten de mentaliteit veranderen. Wat is er gebeurd toen mannen vrouwen slecht gingen behandelen? Dat resulteerde in het patriarchaat. Waarom zouden we mannen hetzelfde aandoen? Mijn gedachten gaan direct uit naar mijn zoon: waarom zou iemand hem willen haten? Hij leidt nota bene mijn stichting, die als doel heeft om vrouwen te emanciperen (De Isabel Allende stichting, opgericht ter nagedachtenis aan dochter Paula, investeert in de reproductieve vrijheid, economische zelfstandigheid en een geweldloos leven voor vrouwen, red.). We hebben mannen nodig als bondgenoten in onze strijd.”

Maar van oudere mannen hebt u over het algemeen niet zo’n hoge pet op. U schrijft: ‘Het is domweg een kwestie van wachten tot ze langzaam maar zeker uitsterven.’

“Sommige mannen kunnen niet meer veranderen, ze begrijpen het feminisme niet. Ik ben wel hoopvol als het om jonge mannen gaat, in het bijzonder als het gaat om de vrouwen die de nieuwe generatie mannen zullen veranderen.”

Uw kleinkinderen vertelden u dat ze non-binair zijn en hun gender en relatievormen niet willen definiëren. Wat vindt u daarvan?

“Fantastisch! De manieren waarop gender en familie zijn gedefinieerd, zijn voor vrouwen altijd erg beperkend geweest. We worden in een mal gedrukt. Toen ik in Chili opgroeide, was je een ouwe vrijster als je op je 21ste geen vaste relatie had en op je 25ste niet getrouwd was. Ik trouwde op mijn 20ste en kreeg mijn eerste kind toen ik 21 was. Mijn kleindochters willen geen kinderen – mijn dochter Paula wilde ook geen kinderen – en die vrijheid hebben ze.”

U trouwde onlangs voor de derde keer. Terug in de mal?

“Ik volgde het advies van mijn zoon Nicolas op. Na drie dagen vroeg Roger (Cukras) mij al ten huwelijk. Na anderhalf jaar zei mijn zoon: ‘Mam, heb je gemerkt hoe jij altijd als Roger over trouwen begint, met een Chileens sarcasme reageert? Hoe zou je het vinden als jij diegene was die wilde trouwen en dat hij dan steeds zou reageren met een sarcasme uit de Bronx?’ Dat zou ik verschrikkelijk vinden. Dus ik zei ‘ja’. Ik heb niets te verliezen en ik ben gek op zijn gezelschap. Hij is een goede en lieve man.”

‘Iedere cent die je in een vrouw investeert betaalt zich in veelvoud uit.’ Beeld ISOPIX
‘Iedere cent die je in een vrouw investeert betaalt zich in veelvoud uit.’Beeld ISOPIX

Heeft uw liefdesleven ooit uw feministische idealen in de weg gestaan?

“Verliefdheid maakt waanzinnig en je doet gekke dingen, maar zelfs als ik verliefd ben, bepaalt wie ik ben mijn handelen. Ik ben erg romantisch en sentimenteel, maar ik word gestuurd door mijn feministische idealen. Ik heb nooit mijn vrijheid opgegeven. Ik heb bijvoorbeeld altijd in mijn eigen onderhoud voorzien. Dat vind ik erg belangrijk. Hoe kun je onafhankelijk zijn als iemand anders de rekeningen betaalt? Dat was ook bepalend voor mijn keuze in mannen: ik zou geen relatie kunnen hebben met een dominante man die me mijn werk niet laat doen. Ik wil als gelijken met elkaar omgaan.”

U bent openhartig over het proces van ouder worden en zaken als ‘libidoverlies’. Hoe weet u toch uw sensualiteit te behouden?

“Als ik een blouse kies, denk ik: welke stof wil ik tegen mijn huid aanvoelen? Roger lacht me steevast uit wanneer ik als we gasten uitnodigen de tafel altijd met bloemen, een mooi tafelkleed en servetten optuig. Sensualiteit gaat niet over seks, maar over de wijze waarop we het leven tegemoet treden. Ik sta op om zes uur en ik maak me op, kleed me mooi aan. Ik verwacht van Roger ook dat hij zijn best doet er goed uit te zien. Ik heb er echt een hekel aan als hij korte broeken en een baseballcap draagt als hij de honden uitlaat. Dan schaam ik me kapot. Hij moet op z’n minst zijn best doen.”

Lukt dat een beetje?

(lacht) “Hij faalt vaak. We koken bijvoorbeeld altijd samen, maar als hij het eten opschept, kwakt hij het op een bord. Ik word dan boos en zeg: ‘Wat is dit? Het lijkt wel op een schoolmaaltijd!’ Het moet er mooi uitzien.”

Ouderen, en in het bijzonder oudere vrouwen, worden vaak uitgesloten. Waarom staat dit onderwerp niet hoger op de feministische agenda?

“De maatschappij is op schoonheid, jeugd en succes gericht. Als je als vrouw vijftig wordt, mag je nog veertig jaar onzichtbaar voortbestaan. Op veel plekken in de wereld zijn oudere vrouwen nog nooit met feminisme in aanraking gekomen, maar in het Westen zijn oudere vrouwen in toenemende mate betrokken. Zij kunnen echt een krachtige bijdrage leveren aan de beweging. Als vrouwen het beter hebben, hebben hun families het beter en in navolging daarvan heeft de samenleving het beter. In de armste landen ter wereld is de positie van vrouwen het slechtst. Van oudsher wordt er meer in mannen geïnvesteerd: zij krijgen de studiebeurzen, kansen enzovoort. Omdat er nu meer oudere vrouwelijke filantropen met geld zijn, kunnen zij hun invloed doen gelden. Dat doe ik ook met mijn stichting. Iedere cent die je in een vrouw investeert, betaalt zich in veelvoud uit.”

Zouden jonge feministen oudere vrouwen actiever bij het feminisme moeten betrekken?

“Dat werkt twee kanten op. Jonge feministen moeten zich ervan bewust zijn dat ze een moeder en grootmoeder hebben en dat zijzelf uiteindelijk ook oud zullen worden. Maar voor oudere vrouwen geldt net zozeer dat ze jonge mensen moeten opzoeken. Wij ouderen leven ook heel vaak in onze eigen bubbel met generatiegenoten, we vergeten dat de wereld verandert en dat de wereld om jonge mensen draait. Je moet niet wachten tot de mensen je opzoeken. Onderneem zelf actie, blijf betrokken.”

Isabel Allende,Wat wij willen: mijn leven als vrouw, moeder en feminist, Uitgeverij Wereldbibliotheek, 176 p., 17,50 euro. Uit het Spaans vertaald door Rikkie Degenaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234