Vrijdag 03/04/2020

Charlie Hebdo

Charlie Hebdo-overlevende schrijft literair dagboek: "Ik voelde stukjes tand die overal rond zweefden"

Beeld REUTERS

'Ik draaide mijn tong in mijn mond en ik voelde stukjes tanden die zowat overal rond zweefden. (…) Pas later besefte ik dat de redactiezaal een zee van bloed was geworden, indien ik erin zou baden, zag ik bijna niets meer.'

Zinnen uit het zopas verschenen Le lambeau van de Franse journalist Philippe Lançon (55). Hij werd zwaar gewond bij de aanslag op Charlie Hebdo op 7 januari 2015, waar hij die ochtend mee was aangeschoven voor de redactievergadering. Getroffen door een verdwaalde kogel in het onderaangezicht en voor dood achtergelaten op de vloer door de schietende gebroers Kouachi.

Miraculeus overleefde Lançon de terreuractie, waarbij twaalf doden en elf gewonden vielen. Toen een brandweerman hem uiteindelijk van de met lijken bezaaide vloer sleepte en hem aankeek, hoorde hij hem schreeuwen: “Dit is een oorlogswond!”

Philippe Lançon, enkele jaren voor de aanslag. De schrijver wil zich na tig gezichtscorrigerende operaties nog altijd niet opnieuw laten fotograferen. Beeld BELGAIMAGE

Lançon herinnerde zich later dat hij zich met één arm had vastgeklampt aan zijn rugzak, die op de grond lag, enkele centimeters verder. “Ik heb hem tegen mij aangedrukt zoals een oud verontrust dametje met haar tas doet. Daarin zat alles : mijn papieren, mijn boeken… dat was mijn leven op dat moment.”

Nu publiceert Lançon bij Gallimard een nauwkeurig en nietsontziend dagboek over de gebeurtenissen en over zijn zeer langzame herstel en de periode voor en na. “Aanvankelijk was mijn geheugen compleet gewist, alsof ik geen toegang meer had tot de persoon die ik voordien was”, getuigt Lançon in Libération over zijn voorgoed gehavende leven. Hij onderging intussen tientallen gezichtscorrigerende operaties maar weigert nog steeds gefotografeerd te worden.

De Franse pers valt over elkaar heen met lof over het aangrijpende Le lambeau. Zowel Le Nouvel Observateur, Libération als Le Monde spreken van een meesterwerk, pijnlijk eerlijk maar gracieus van taal. Zestig uiterst gedetailleerde pagina’s van de vijfhonderd zijn gewijd aan het moment van de aanslag.

Lançon, die over theater en literatuur schrijft, was te laat op de bewuste redactievergadering en ergerde zich dat er geen exemplaar meer voorradig was van het pas verschenen nieuwe nummer, met Michel Houellebecq op het voorplat. Hij kreeg er een aangereikt van de immer hoffelijke Honoré. Charb, Cabu, Wolinski, Honoré, Tignous, Elsa Cayat en Bernard Maris debatteerden intussen heftig over Soumission, met veel humor en ironie, al was de redactie verdeeld.

Tot de gebroeders Kouachi binnenstormden en onder het krijsen van ‘Allah Akbar’ een bloedbad aanrichtten. Wanneer Lançon later voor het eerst de ogen opent, ziet hij het geruite vest, het hoofd en de hersenen van Bernard Maris, die tussen de bebloede haren uit zijn verbrijzelde schedel puilen. “Ik wilde de hersenen terug in de schedel duwen, maar ik kon me niet meer bewegen. (…) Pas dan begreep ik dat iets onomkeerbaars had plaatsgevonden.”

Tijdens zijn herstelperiode klampt Lançon zich vast aan literatuur (Kafka, Mishima en Proust) en aan de muziek van Bach, 'die aanvoelde als morfine'. Hij wordt omringd door vrienden en vriendinnen, vindt steun bij verplegers en artsen die zijn lichaam oplappen, beetje bij beetje. Zijn broer wijkt niet van zijn zijde, maar periodes van hoop en wanhoop wisselen zich af.

Tot hij opnieuw begint te schrijven. Het boek vangt aan op de avond voor de aanslag, wanneer Lançon een Shakespeare-voorstelling bijwoont in Ivry (navrant detail: het decor bestond uit witte ziekenhuisbedden) en eindigt met de terreurdaad in Le Bataclan. Op dat moment is Lançon in New York en voelt hij zich teruggeslingerd in de tijd. "Ik had het gevoel dat alles opnieuw begon, of beter, zich voortzette, in mij en rondom mij."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234