Donderdag 02/02/2023

InterviewFilmhistorica Anke Brouwers

‘Chantal Akerman is dé referentie voor ons land. Dus niet Jan Verheyen’: over de beste film ooit

Filmhistorica Anke Brouwers over ‘Jeanne Dielman’: ‘Akerman maakt een canvas. Je moet ernaar kijken als naar een kunstwerk.’ Beeld VRT, CINEMATEK
Filmhistorica Anke Brouwers over ‘Jeanne Dielman’: ‘Akerman maakt een canvas. Je moet ernaar kijken als naar een kunstwerk.’Beeld VRT, CINEMATEK

Een Belgische film is door het prestigieuze vakblad Sight and Sound uitgeroepen tot de beste ooit. Dat Jeanne Dielman, 23, quai du Commerce, 1080 Bruxelles van Chantal Akerman die eer te beurt valt, is volgens filmhistorica Anke Brouwers (HoGent/School of Arts) symbolisch. ‘Deze film is zeer belangrijk voor de vrouwelijke cinema.’

Thomas Buelens

Hoe wordt een film ‘the greatest film of all time’?

“Ik ben altijd voorzichtig met zulke lijstjes, maar dat er gekozen wordt voor deze film is wel heel symbolisch. Vroeger speelden Vertigo en Citizen Kane van Alfred Hitchcock en Orson Welles vaak haasje-over. Maar dit jaar hadden de bevraagden duidelijk het gevoel dat ze moesten diversifiëren. Dit is het terechte resultaat. Deze poll (van het Britse magazine Sight and Sound en bij meer dan 1.600 experts uit de filmsector, TB) bestaat al sinds 1952 en wordt om de tien jaar gehouden. Als je dan op de eerste plaats ‘onze’ Chantal Akerman hebt, voel ik toch een kleine nationalistische trots in mij opwellen. Dit is wel een feest voor de Belgische filmgeschiedenis.

“De film zelf is radicaal vrouwelijk en echt baanbrekend toen hij uitkwam in 1975. Akerman brengt een heel banaal, oninteressant gegeven – de monotonie van het dagelijkse leven, het huishouden en het schillen van aardappelen – op allerlei manieren over, vaak in realtime. Daaraan koppelt ze enkele opvallende elementen: het hoofdpersonage is een sekswerker die thuis mannen ontvangt. Opmerkelijk is ook dat ze de gerenommeerde Franse actrice Delphine Seyrig heeft kunnen strikken en haar heeft overtuigd van haar visie.”

Wat maakt Jeanne Dielman zo bijzonder? De film is niet zo bekend bij het grote publiek.

“Het is inderdaad meer een cultfilm. Maar vooral filmwetenschappers, -theoretici, -archivarissen en -critici nemen deel aan deze poll. In die kringen is het geen onbekende film, integendeel. En iedereen die zichzelf een liefhebber noemt zal hem wel kennen, ook al hebben ze hem niet gezien. Het is dan ook Akermans bekendste film, ze was piepjong toen ze hem maakte – een paar maanden jonger dan Welles toen hij Citizen Kane maakte. Er wordt vaak gesproken over Welles, de ‘boy genius’, maar dit is toch minstens even indrukwekkend.

“Akerman volgt geen regels. En dat speelt mee. Als je al haar invloeden samenbrengt, kom je bij alles wat een filmcriticus bewondert: de Japanse regisseur Yasujiro Ozu, de Franse Jean-Luc Godard, de avant-gardistische filmmakers in New York. Al die invloeden culmineren in haar werk. Totaal nieuw en origineel in die tijd, maar wel geïnspireerd door de groten van de cinema. Het is net dat dat veel critici en filmkenners aanvoelen. Akerman maakt strakke kaders met variaties, die betekenis hebben. Ze maakt een canvas. Je moet daarnaar kijken zoals je ook naar details kijkt in een kunstwerk. Je kunt dat niet vergelijken met een Marvel-film. En ook niet met Citizen Kane, een film die veel sneller vooruitgaat.”

Is de film pas later echt naar waarde geschat?

“Neen. Het was een bom in 1975, waardoor de piepjonge Akerman, nota bene een vrouw, plots veel druk op haar schouders kreeg. Toen zagen veel groepen zoals feministische en queer filmmakers haar als de nieuwe messias. Ze is altijd films blijven maken, maar mensen die met haar hebben samengewerkt merkten op dat dat vroege succes niet altijd gemakkelijk is geweest voor haar.”

Wat betekent deze film voor de vrouwelijke cinema?

“De impact van de film was in de jaren zeventig enorm en is duidelijk nog altijd niet uitgewerkt. Hij is zeer belangrijk voor de vrouwelijke cinema. Als vrouwelijke filmmaker kun je bijna niet anders dan Akerman zien als een rolmodel, ook al ben je niet per se verliefd op haar werk. Je kunt zo veel vinden in haar oeuvre, zonder dat ze ooit in herhaling valt. Bovendien kennen ook buitenlandse filmmakers Akerman zeer goed: ze is dé referentie voor ons land. Dus niet Jan Verheyen.” (lacht)

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234