Maandag 23/11/2020

Cartoons

Cartoonisten steken de draak met Trumps machtswellust: ‘Afrika overweegt militaire interventie’

In deze spotprent biedt president Museveni, al 34 jaar aan de macht in Oeganda, Trump zijn hulp aan om de 'rotzooi' in de VS te helpen oplossen.Beeld Jimmy Ssentongo

Afrikaanse satirici steken de draak met Trumps machtswellust. Als bemiddeling tussen Trump en Biden mislukt, ziet de Afrikaanse Unie zich genoodzaakt tot een militaire interventie in de Verenigde Staten.

Afrikaanse landen dreigen sancties op te leggen aan Donald Trump en zijn regering. Trumps poging om met de hulp van gewapende milities de verkiezingen te stelen, brengt onschuldige Amerikaanse levens in gevaar en noopt Afrikaanse staten misschien zelfs tot een militaire interventie, zo meldt de Afrikaanse Unie. Een bemiddelaar gaat de situatie eerst nog proberen te redden door te pendelen tussen de autocratische Trump en oppositieleider Joe Biden.

Bovenstaande mededeling komt niet van Afrikaanse regeringen, maar van Patrick Gathara, een satiricus uit Kenia. Via zijn populaire Twitter-kanaal (154 duizend volgers) levert Gathara, die in eigen land krantencartoons maakt en in de VS regelmatig te lezen valt als opinieschrijver voorThe Washington Post, al dagenlang commentaar op het verkiezingsproces in Amerika. Zijn bedoeling is om westerlingen een spiegel voor te houden. De manier waarop er volgens Gathara vaak over Afrikaanse verkiezingen wordt bericht, is wat hem betreft nu van toepassing op de VS, het land dat eraan gewend is om met een opgeheven vingertje te komen vertellen hoe democratie in Afrika zou moeten werken.

Gelijkenissen

Gathara staat met zijn spottende kritiek niet alleen. In tal van Afrikaanse landen wijzen commentatoren dezer dagen op de overeenkomsten tussen het stereotiepe beeld van een machtswellustige Afrikaanse leider en Donald Trump, en op gebreken in de manier waarop Amerika, tot voor kort de zelfbenoemde superspreader van democratie in Afrika, functioneert. Of het nou gaat om het voortijdig claimen van een verkiezingszege, het tegenwerken van bepaalde bevolkingsgroepen bij het uitbrengen van hun stem, het eisen van persoonlijke loyaliteit van ministers óf om het benoemen van familieleden op belangrijke posities: de gelijkenissen tussen Trump en sommige Afrikaanse machthebbers lijken groot.

Illustratief voor de reacties van diverse Afrikaanse Amerika-watchers is de titel boven een opiniestuk op de Nigeriaanse nieuwswebsite The Cable: ‘Donald Trump, de Afrikaanse sterke man in Amerika.’ Het artikel trekt een vergelijking met heersers in onvrije landen als Kameroen en Burundi. Of neem een donderdag verschenen spotprent van de Oegandese cartoonist Spire: daarop raadt de Oegandese president Yoweri Museveni, sinds 34 jaar aan de macht, Trump aan om bij het stemmen tellen gebruik te maken van de diensten van de allesbehalve onafhankelijke kiescommissie in Oeganda. ‘Kan ik mijn man sturen om de rotzooi te fixen? Hij verzaakt nooit’, zegt Museveni, die al vijf keer op oneerlijke wijze verkiezingen heeft gewonnen’ door de telefoon. ‘Nu ben ik jaloers op jouw shithole country’, antwoordt Trump (shithole countries is een term die Trump in 2018 heeft gebruikt om een aantal Afrikaanse landen te typeren).

Medelijden

De discussie over parallellen tussen de politiek in Trumps Amerika en die in menig Afrikaans land, is mede op gang gebracht vanuit de VS zelf: zo organiseerde de gezaghebbende denktank Center for Strategic & International Studies in Washington, in de maanden voorafgaand aan de Amerikaanse stembusgang een speciale online debatserie met de naam ‘Africa reacts’. Daarin konden academici, journalisten en andere deskundigen uit Afrikaanse landen hun kijk geven op de Amerikaanse verkiezingscampagne. ‘Ik heb medelijden met de Amerikanen nu zij te maken hebben met een president die weinig rekening houdt met anderen’, noteerde vorige maand een politicoloog uit Gambia, het land waar tot 2017 de maniakale president Yahya Jammeh aan de macht was.

Hoewel in sommige reacties een zeker leedvermaak doorklinkt – het belerende Amerika wordt gedwongen om een toontje lager te zingen – is er ook sprake van bezorgdheid. Een goed functionerend Amerika kan helpen om tegenwicht te bieden aan Afrikaanse leiders die weigeren om democratie en mensenrechten te respecteren. En het is van het grootste belang dat deze leidende rol van Amerika wordt hersteld, schrijft Fredrick Nwabufo, een journalist in Nigeria, waar vorige maand soldaten het vuur openden op ongewapende betogers. ‘Wat er nu in Amerika gebeurt, heeft verstrekkende gevolgen voor landen die onder een dictatuur leven’, aldus Nwabufo. Volgens hem dreigt Amerika als gevolg van Trumps wanbestuur het recht van spreken over ontwikkelingen in andere landen te verliezen. ‘Afrikaanse dictators zullen zich gesterkt voelen door Trumps acties.’

Los van de VS

Anderen zien de extreme polarisatie in Amerika juist als een extra reden om na te denken over eigen, Afrikaanse vormen van democratie. De VS propageren in Afrika sinds het einde van de Koude Oorlog open, competitieve verkiezingen, maar deze winner takes all confrontaties versterken vaak juist de tegenstellingen, en ze leiden slechts zelden tot verbeteringen in het dagelijks leven van Afrikanen, betoogt bijvoorbeeld Sithembile Mbete, een politicologe van de universiteit van Pretoria. ‘Kunnen we binnen onze eigen samenlevingen modellen vinden om op voort te bouwen?’, vraagt ze zich in de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian af. ‘Het moeilijke werk om democratie en goed bestuur te definiëren los van de VS, begint nu echt.’

Dat de Amerikaanse geloofwaardigheid in elk geval wel weer een opkikker kan gebruiken, bleek afgelopen week ook uit de nasleep van verkiezingen in Tanzania, Ivoorkust en Guinee. In deze drie landen hadden presidenten kort tevoren hun greep op de macht verstevigd door middel van uiterst omstreden verkiezingen. Amerikaanse diplomaten riepen vervolgens de landen op om de rechtsstaat te eerbiedigen, en dat kwam de diplomaten op redelijk wat hoon te staan. Op de waarschuwende woorden van Amerika aan het adres van Tanzania reageerde bijvoorbeeld iemand op Twitter met de opmerking: ‘We verwachten dat jullie eenzelfde soort verklaring uitbrengen na jullie eigen verkiezingen op 3 november.’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234