Vrijdag 06/12/2019

Film

'C'est arrivé près de chez vous': eenmalige terugkeer van een brutaal meesterwerk

Benoît Poelvoorde in 'C'est arrivé près de chez vous'. Beeld rv

Een kwarteeuw na zijn shockrelease brengt Bozar de cultklassieker C'est arrivé près de chez vous nog eens op groot scherm. Flashback naar 1992, toen een bizar clubje onbekende Belgen onverwacht het prestigieuze filmfestival van Cannes inpalmde. En de Belgische cinema voorgoed veranderde. 

Je had Basic Instinct van Verhoeven, Reservoir Dogs van Tarantino, Den Goda Viljan van Ingmar Bergman. Om maar te zeggen: het aanbod was niet bepaald mager op het festival van Cannes in 1992. Toch had iedereen op de Croisette het maar over één film. Een zwart-witprent buiten competitie dan nog. Van enkele pas afgestudeerde filmstudenten. Uit België.

U moet weten: begin jaren 90 werd de Belgische filmindustrie nog vergeleken met een woestijnlandschap.

Maar niets dat de nieuwsgierigheid zo triggert als een brutale film over een seriemoordenaar die verdacht veel weg heeft van een documentaire. Een prent waarin à volonté wordt gemoord, verkracht en politiek incorrect wordt beledigd, en die bizar genoeg nog op de lachspieren werkt ook.

Dus stonden belangrijke filmrecensenten plots gedwee in de rij om de anders genegeerde Miramar-zaal binnen te geraken voor C'est arrivé près de chez vous. Meer zelfs, mensen vochten om binnen te geraken. Niet zomaar mensen: Quentin Tarantino werd door security hardhandig naar de uitgang begeleid toen hij de film stiekem een tweede keer wilde zien. Het begin van een culthype.

C'est arrivé près de chez vous ontstond, zoals veel briljante ideeën, uit de koker van drie vrienden: Benoît Poelvoorde, Rémy Belvaux en Fransman André Bonzel. De laatste twee studeerden aan de Brusselse filmschool Insas. De eerste twee waren jeugdvrienden uit Namen die er ooit van droomden om samen een rockgroep op te richten, maar uit gebrek aan muzikaal talent dan maar met een camera begonnen te experimenteren.

Belvaux wilde volgens de overlevering eigenlijk een sciencefiction-eindwerk maken, maar dat idee werd op de filmschool afgeschoten. Dus werd het een satire op het programma Strip Tease, voorloper van de reality-tv, waar mensen werden aangespoord tot parler vrai “maar eigenlijk in een voorbedachte montage werden misbruikt” om de woorden van de jonge Benoît Poelvoorde te gebruiken. “Als zo iemand in zo'n programma als een klootzak wordt opgevoerd, sleept die dat imago jaren mee.”

Maar het trio ging nog acht stappen verder. Poelvoorde zet met seriemoordenaar Ben een immorele klootzak neer, waartegen andere iconische filmslechteriken zoals The Joker en Darth Vader bijna koorknapen lijken. Een psychopaat die oude dametjes de dood in doet schrikken om een kogel uit te sparen, en er niet voor terugdeinst om een kind te verstikken. Tussendoor declameert hij poëtische beschouwingen over duiven en architectuur, en racistische opmerkingen over zijn zwarte slachtoffers.

De beroepskiller trakteert de filmcrew die hem volgt niet alleen op een ijskoud exposé 'Hoe vermoord je het best mensen?', hij maakt ze steeds medeplichtiger. Tot ze mee deelnemen aan verkrachting en mensen in bedwang houden terwijl Ben hun hoofd tegen een lavabo kwakt. Zo zet de film meteen aan tot een debat over sensationele televisie, wie of wat je een forum mag geven en de gevaren van de jacht op de laatste scoop. 

“We waren gek”, zei Poelvoorde ooit over het maken van de film. “We hadden geen remmingen, geen bedenkingen, geen angst en niets te verliezen. De enige vraag die we ons tijdens de opnames stelden: als we alle scènes aan elkaar plakken, komen we dan aan anderhalf uur film?”

Verkrachting

Weinig films die zo aantrekken en afstoten tegelijkertijd. De fake docustijl was soms zelfs té effectief. Zo slingerde een Zweedse interviewer Poelvoorde naar het hoofd dat hij een smeerlap was. Zeker de verkrachtingsscène is moeilijk om naar te kijken. “Verkoop als onbekende filmstudenten maar eens zo'n scène aan een actrice", zegt André Bonzel aan het magazine Le Vif/L'Express. "'Je komt maar in één scène voor: een verkrachting.' 'En wie zijn mijn tegenspelers?' 'Euh, wij.'” Uiteindelijk vonden ze iemand in seksueel getinte annonces in de krant. Voor de scène zelf zetten de acteurs het zwaar op een zuipen. “Het was niet simpel om te spelen.”

C'est arrivé près de chez vous was op meer dan één manier revolutionair. Niet alleen omdat de film lang voor de echte realityrage werd gedraaid. Niet alleen omdat het vóór anderen al experimenteerde met mockumentary- en found footage-stijl (nee, The Blair Witch Project was niet zó origineel). Maar ook omdat het de Belgische (en Waalse) filmindustrie op de kaart zette - zij het samen met Jaco Van Dormael en zijn Toto le héros. Dat krijg je met fans als Tarantino, Brian De Palma en Robert De Niro. 

De drie makers vonden het eerder een wonder/grap dat ze Cannes hadden gehaald met hun lowbudgetprent. Dat de makers alle drie een hoofdrol in de film vertolken was uit financiële noodzaak. Ook familieleden werden aangezocht als acteurs, tot hun moeders toe. Al gaf Poelvoorde daarna toe dat hij het brutale eindresultaat niet aan zijn ma durfde te tonen. Dat de film een internationaal succes zou worden (onder de wat vreemde vertaling Man Bites Dog) en zijn doorbraak als acteur zou betekenen had hij nooit verwacht.

Mede dankzij de Franse Gemeenschap, die hen toch een beetje geld had toegestopt, zodat ze hun eindwerk op 35 millimeter-formaat konden uitbrengen. Zonder distributeur, maar met een gehuurde smoking en hun film in de rugzak stapten ze in 1992 op de trein richting Cote d'Azur. 

Al omschreef Poelvoorde het onverwachte succes later ook als bitterzoet. Niet lang erna ging het vriendentrio elk zijn eigen weg. Over de rechten van de film werd later nog gestreden. Poelvoorde wil de film zelfs niet meer bekijken, liet hij zich ooit in een interview ontvallen. Zeker niet sinds Belvaux zich in 2006 van het leven benam. “Rémy is dood, en ook andere mensen uit de film zijn verdwenen. Dan wordt het al snel triest.”

C'est arrivé près de chez vous speelt op 15/9 in Bozar, Brussel, in aanwezigheid van André Bonzel. bozar.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234