Zondag 08/12/2019
Johnno (Cristian Ortega) en Spanner (Lorn MacDonald) in ‘Beats’.

Cinema

Brian Welsh over ravefilm ‘Beats’: ‘Feestscènes zijn altijd zó shit, ik dacht, laten we iets échts maken’

Johnno (Cristian Ortega) en Spanner (Lorn MacDonald) in ‘Beats’. Beeld Filmbeeld

Een film over Schotland, jaren 90, raves en drugs? Kom bij Brian Welsh, de regisseur van ravefilm Beats, echter niet aan met een vergelijking met Trainspotting  (tenzij je daar de juiste reden voor geeft). ‘De feesten die ik bezocht, wáren gewoon euforische aangelegenheden.’

“Heb je ooit een goede feestscène in een film gezien?” Retorische vraag van regisseur en scenarist Brian Welsh. “Ik dacht tijdens het maken van Beats: in andere films zijn die scènes altijd zó shit, laten we iets échts maken.”

De snel pratende Schot werkte tot nu toe voornamelijk voor tv, waarvoor hij onder meer een aflevering van de sciencefictionserie Black Mirror regisseerde (het hooggewaardeerde slot van het eerste seizoen, om precies te zijn, waarin de ogen van mensen als kleine cameraatjes alles opnemen wat ze zien). Begin dit jaar brak hij met Beats op indrukwekkende wijze door op het witte doek. Zijn in zwart-wit gedraaide film over de vriendschap tussen twee Schotse tieners, losjes gebaseerd op een theaterstuk van Kieran Hurley, speelt zich af in 1994. De Britse ravecultuur is in de late jaren 80 opgekomen, illegale feesten bereiken inmiddels een publiek van duizenden en de overheid schiet in een kramp: er wordt onder meer een verbod ingevoerd op het ‘samenscholen rond repetitieve beats’. 

Beats, vanaf vandaag in de zalen, is coming-of-age- en muziekfilm ineen, en bevat waarschijnlijk de meest zinnenprikkelende rave ooit op film vastgelegd.   

Waarom zijn feestscènes in de meeste films zo slecht?

Welsh: “Ik kan heel veel redenen bedenken. De gemiddelde filmmaker houdt van zuiver opgenomen dialogen, dus wordt de muziek tijdens de opnamen vaak stopgezet, terwijl ze de figuranten vragen door te gaan met dansen. Die figuranten worden zich vervolgens nóg bewuster van de camera, voor zover ze dat onder regie van een maker met zo veel hang naar controle niet al zijn. Wij organiseerden gewoon een enorm feest en zijn daar min of meer uit de losse pols scènes gaan filmen. Iedereen die zich voor het feest had aangemeld, kreeg een soort instructievideo toegestuurd: zó danste men toen, veel expressiever en intuïtiever dan nu. Minder zelfbewust.”

Welsh wijst op de telefoon op tafel waarmee het interview wordt opgenomen. “De schuld van die dingen. In goede clubs kom je tegenwoordig alleen nog binnen als je je camera laat afplakken, dat zegt genoeg. Dat hyperzelfbewustzijn geldt overigens niet alleen voor de dansvloer. De jaren 90 vertegenwoordigen een onschuld en onbevangenheid die ik tegenwoordig mis – het uitgaansleven is daarvan een mooi, uitbundig voorbeeld.”

Wat maakt jouw aanpak wél goed?

“Ik keek om te beginnen veel naar van die gruizige homevideo-achtige opnamen van feesten uit de jaren 90. Je gaat op zoek naar manieren om de bedwelming van je personages over te brengen op de kijker. Filmen met fel tegenlicht bleek goed te werken. Nu ik erover nadenk: een goede feestscène heeft veel te maken met goed licht. En rook. Veel rook.”

Feesten en het bijbehorende drugsgebruik worden in films vrijwel altijd geproblematiseerd. Beats is in de eerste plaats een liefdesverklaring aan feesten, xtc, vrijheid, een muzikale subcultuur. Het wordt pas lelijk zodra de buitenwereld zich ermee bemoeit.

“Deels heb je gelijk. De feesten die ik bezocht, wáren gewoon euforische aangelegenheden. Ik vond het veel interessanter om dát nou eens goed in beeld te brengen, in plaats van de excessen. Tegelijk weet ik uit eigen ervaring hoe sommige mensen met wie ik feestte geen enkele grens meer leken te kennen. Ze wisten niet hoe ze moesten stoppen. Er ontstond ook een soort cult, een groep mensen die leefden voor het feesten. JD Twitch, de dj en muzikant die de muziek voor de film samenstelde, vertelde daar mooie verhalen over, die de film een zekere scherpe rand hebben gegeven. Raven kan ook grimmig zijn, zegt hij, als je in een scene belandt waarin dagen aan één stuk door wordt gedanst.”

Beats doet wel wat denken aan Trainspotting...

“...omdat het ook een Schotse film is waarin muziek en drugs een rol spelen? Trainspotting gaat over heroïneverslaving, over een extreem nihilistische en zelfdestructieve groep mensen. In het drugsspectrum kun je niet verder verwijderd zijn van xtc en house, van een cultuur waarin liefde en saamhorigheid centraal staan.”

Ik bedoelde het positief. Je maakt, net als Trainspotting-regisseur Danny Boyle, van heel persoonlijke belevingen – muziek, drugs – een haast lijfelijke ervaring.

“Dan vind ik het een mooi compliment. Ik had na afloop van het theaterstuk van Kieran Hurley precies dat gevoel. Alsof je zélf een hele nacht had gefeest. Dat gevoel schreeuwde om een film.”

De Criminal Justice and Public Order Act uit 1994 maakte het mogelijk feesten te verbieden waarbij muziek met ‘repetitieve beats’ werd gedraaid. Dit klinkt als een grap – tijdens de première werd in de zaal hard gelachen.

“Het is ergens ook wel grappig, maar destijds was het echt geen grap. Die wet was ook niet enkel een aanval op de ravecultuur – het was een aanval op elke alternatieve levensstijl, op rondreizende gezelschappen en hun eeuwenoude vrijheid om op bepaalde plekken neer te strijken, op alles wat afweek van de opgelegde burgermansnorm. Er kwam overigens een ijzersterke reactie van muzikanten: er ontstond opeens een heel genre van elektronische muziek met onregelmatige beats.’ (De track Flutter van het experimentele elektronische muziekduo Autechre bijvoorbeeld, uitgebracht in 1994, bevatte naar verluidt 65 verschillende drumpatronen, red.)

“Mijn film gaat ook over verzet tegen het typische lower middle class-leven van begin jaren 90: wonen in een rijtjeshuis met hek om het gazon, iedereen in dezelfde auto, merkkleding. Ik was een jaar of 16 in die tijd en vond die veranderingen onder het mom van economische voorspoed helemaal kut. Mijn ouders maakten destijds de stap van een bescheiden arbeiderswoning in Falkirk naar een beduidend groter huis, in Aberdeen. De olie-industrie in Aberdeen ging op dat moment als een speer; mijn vader was fysicus en kreeg een zeer goed betaalde baan. Het land maakte op dat moment een vergelijkbaar grootschalige verandering door: het verschil tussen arm en rijk groeide en vooral de oudere arbeiders konden niet meekomen met de vernieuwing.”

Brian Welsh. Beeld RV

De eerste raves waren een daad van verzet, laat Beats zien. Een soort punk. Heel anders dan het apolitieke imago dat elektronische dansmuziek in de daaropvolgende jaren kreeg opgeplakt.

“Absoluut, al verzetten al die jonge mensen zich niet eens zo bewust. Het was meer een onbewuste reactie op de jaren onder Thatcher, die tot 1990 leider was van de Conservatieven – een bevrijding van het opgedrongen saaie burgerleven.”

Tijdens de aftiteling verschijnen er wat tekstjes onder foto’s van personages – de meesten van hen hebben later de typische saaie banen waarvoor ze zo bang waren. Is dit een reële vrees van je?

“Oei. Pfff. Nou, ik vul mijn dagen met schrijven, internetten, skateboarden, klooien met vrienden. Maar je hebt wel geld nodig om te overleven, nietwaar? Dat betekent dat je je toch altijd weer moet inlaten met fucking bezigheden die je niet zelf hebt uitgekozen.”

In het hart van Beats zit natuurlijk eigenlijk stiekem een mooi en gevoelig vriendschapsverhaal. Sneeuwt dat niet een beetje onder, met al die feestverhalen?

“Blij dat je het zegt. Als ik over mijn film praat, gaat het zo vaak over raves, muziek en drugs dat ik die kern zelf bijna zou vergeten. Die vriendschap benaderde ik als een liefdesverhaal tussen twee beste vrienden, een band met een intensiteit die alleen in je tienertijd zo lijkt te bestaan, waarvan je als kijker weet – of vreest – dat-ie niet eeuwig zal duren. Je bent je op die leeftijd uiteraard bewust van het volwassenenleven en alle bijkomende verplichtingen die op de loer liggen, waardoor het gevoel ontstaat dat je er alles, maar dan ook echt álles uit moet halen.

“De raves uit de jaren 90 hebben een soort mythische status gekregen. Het is fijn daar nostalgisch over te doen, daar doe ik graag aan mee. Tegelijk hoop ik dat iedereen, jong en oud, beseft dat al die nostalgische verhalen uiteindelijk onzin zijn. Dit, het hier en nu, is jouw tijd. Je eigen mythe, zo je wil.”

Beats speelt vanaf vandaag in enkele zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234