Donderdag 23/09/2021

PortretBo Burnham

Bo Burnham: komisch multitalent met faalangst

null Beeld Gijs Kast
Beeld Gijs Kast

Bo Burnham (30) houdt wel van primeurs. Hij was al de jongste comedian die ooit een special op Netflix kreeg. Sinds deze week is hij dankzij het succes van zijn comedy special Inside ook de eerste die zo’n special de bioscoopzaal in weet te smokkelen.

Een bioscooprelease is wel het laatste waar de Amerikaanse komiek Bo Burnham op mikt wanneer hij zich in volle coronacrisis in zijn tuinhuis opsluit. Daar morrelt hij wat aan teksten, schrijft een handvol liedjes en experimenteert met manieren om dat in beeld te brengen. Een soort bezigheidstherapie. Een tijdverdrijf tijdens de pandemie. Of zoals Burnham het later in Inside zelf verwoordt: iets wat hem moest afleiden van de wens zichzelf een kogel door de kop te schieten.

Maar naarmate de dagen, weken en maanden in isolatie elkaar opvolgen, vallen de puzzelstukjes steeds beter in elkaar. En wanneer het rijk der vrijheid stilaan weer in beeld komt, heeft Burnham zowaar een volledige special klaar. Een comedyshow, maar niet zoals we die van andere comedians kennen.

Natuurlijk is Burnham grappig. Als hij zingt over de Instagram-gewoontes van witte vrouwen, bijvoorbeeld. Of wanneer hij verslag uitbrengt over de Facetime-gesprekken met zijn moeder en de verwezenlijkingen van Jeff Bezos in een aanstekelijke eighties-hit op de korrel neemt. Maar Inside geeft ook een inkijk in de woelige psyche van de comedian. Burnham stelt zichzelf en de comedy die hij maakt constant in vraag, deelt zijn twijfels met de kijker en laat zich kritisch uit over de internetcultuur die hem grootmaakte.

De carrière van Burnham begint eind 2006 wanneer hij – zestien jaar dan – een paar filmpjes op YouTube gooit. Terwijl hij zichzelf op keyboard begeleidt, zingt hij op zijn slaapkamer in het stadje Hamilton (Massachusetts) liedjes over het eten van foetussen en kleine penissen. Het is zijn zus die de filmpjes ontdekt en Burnhams ouders op de hoogte brengt. In een artikel in het tijdschrift The New Yorker vertelt zijn moeder Patti hoe ze daarna zijn kamer binnenstormde, haar zoon uit bed haalde en hem dwong de clips offline te halen.

Na amper zes uur online zijn alle sporen van Burnhams debuut gewist. Dat hun zoon vroeg of laat op zoek zou gaan naar een publiek hadden de ouders van Burnham nochtans kunnen voorspellen. Gevraagd naar zijn toekomstplannen vertelt hij zijn klasgenoten op zijn veertiende al dat hij comedian wil worden. Of priester. Ook dat lijkt hem wel wat.

Wanneer de eerste internetstorm is gaan liggen en na de nodige verzoeningsgesprekken krijgt Burnham dan toch toestemming een paar van zijn filmpjes opnieuw te posten. De kleine penissen worden geschrapt, de eetbare foetussen ook. Wat overblijft zijn grappige liedjes zoals ‘My Whole Family Thinks I’m Gay’. Een nummer dat trouwens niet gebaseerd is op waargebeurde feiten. “Al dachten we wel dat onze dochter lesbisch was”, klinkt het bij papa en mama Burnham. Daarna gaat het razendsnel. De filmpjes verspreiden zich als een lopend vuurtje over het wereldwijde web. Willens nillens wordt Bo Burnham een internetfenomeen. Een term die hij zelf hartgrondig haat. Zijn faam reikt al snel veel verder dan YouTube. Op zijn achttiende heeft hij een eigen special op tv-zender Comedy Central. Op zijn 22ste gaat hij op tournee met zijn eerste volwaardige show What. Opvolger Make Happy wordt een groot succes in theaterzalen en daarna ook op Netflix.

Hans Teeuwen

Dat succes is op zijn minst verrassend te noemen. Niet dat het Burnham aan kwaliteit ontbreekt. Integendeel zelfs. Alleen staat wat hij op een podium doet heel ver van de Amerikaanse traditie waarbij comedians aan een microfoon en een volgspot genoeg hebben. Burnham doet veel meer dan dat. Hij heeft aandacht voor vorm­geving, speelt met licht en switcht razendsnel tussen slapstick, muzikale intermezzo’s en traditionelere vormen van comedy.

Bo Burnham: 'Één ding weet ik zeker: als je kunt leven zonder een publiek dan moet je dat zeker doen.' Beeld Netflix
Bo Burnham: 'Één ding weet ik zeker: als je kunt leven zonder een publiek dan moet je dat zeker doen.'Beeld Netflix

Logisch ook als je hoort wie zijn invloeden zijn. Hans Teeuwen is er zo een. Burnham zag de Nederlandse komiek aan het werk tijdens het Fringe Festival in Edinburgh. En dat maakte een diepe indruk. In een interview zei hij later dat hij geobsedeerd was door Teeuwen. “Hij is krankzinnig. Een van de meest nietsontziende comedians die ik ooit heb gezien. Hij is echt fucking gestoord.”

Het succes heeft ook een keerzijde. Als kind al kampt Burnham met maagproblemen. Op school spendeert hij uren in de toiletten. Een fysieke oorzaak wordt niet gevonden, waarna de dokters het op een angststoornis houden. Dat zijn carrière een hoge vlucht neemt, doet de klachten niet verdwijnen. Voor optredens heeft Burnham steeds vaker last van angstaanvallen. “Net voor ik op moest, sloot ik me telkens op in de wc”, vertelde Burnham in een interview met deze krant. In een poging te omschrijven wat hij op die momenten voelde, maakt hij in The New Yorker de vergelijking met rodeorijden. “Je zenuwstelsel is een wilde stier die je moet zien te berijden.”

Toch gaat Burnham elke keer opnieuw het podium op. “Mijn vreselijke plankenkoorts belette me niet om voor een publiek te gaan staan, maar het zoog wel alle fun uit mijn werk. Ik voelde me ellendig.”

Snoop en Dr. Dre

Na de Make Happy-tournee in 2016 last Burnham een stop in. Voorlopig gaat hij het podium niet meer op. Ook zijn activiteiten op sociale media zet hij op een laag pitje. De kanalen die hem aanvankelijk de kans gaven zijn grappen, liedjes en teksten met de wereld te delen, voelen steeds meer als een gevangenis. In Make Happy klinkt dat zo: “Sociale media zijn het antwoord van de markt op een generatie die wilde performen. Ik weet niet veel, maar één ding weet ik wel: als je kunt leven zonder een publiek dan moet je dat zeker doen.”

Hij mag dan al niet meer op het podium staan, Burnham blijft wel aan de slag. Als regisseur bijvoorbeeld. Zo blikt hij voor HBO een comedy­special van Jerrod Carmichael in. Wanneer acteur en komiek Chris Rock die te zien krijgt, wordt hij van zijn sokken geblazen. “De manier waarop die special in beeld gebracht was – de belichting, het tempo – deed me denken aan hoe Martin Scorsese Bob Dylan in beeld bracht.”

Op zijn veertiende vertelt Bo Burnham zijn klasgenoten al dat hij comedian wil worden. Of priester, dat lijkt hem ook wel wat. Beeld RV
Op zijn veertiende vertelt Bo Burnham zijn klasgenoten al dat hij comedian wil worden. Of priester, dat lijkt hem ook wel wat.Beeld RV

Rock smeekt Burnham naar eigen zeggen om ook voor zijn special achter de camera te komen staan. “Ik heb mezelf volledig in zijn handen gelegd”, vertelt hij in The New Yorker. “Het was mijn beste beslissing ooit. Ik was Snoop en hij was Dr. Dre.”

Maar Bo Burnham wil het ook wel eens buiten het comedywereldje proberen. Tussen het coachen van Carmichael en Rock door werkt hij aan het scenario voor Eighth Grade, een film over opgroeien in het Instagram-tijdperk. Het verhaal gaat over Kayla, een dertienjarig pubermeisje dat haar onzekerheid in het dagelijks leven probeert te compenseren in de vlogs die ze op YouTube post. Een niet voor de hand liggend onderwerp om de deur richting film open te wrikken, beseft hij zelf. “Ik probeerde iedereen te overtuigen dat ik méér was dan some kid from the internet, maar dan pitchte ik wel een film over some kid from the internet.” Al was zijn achtergrond als internet­fenomeen tegelijk ook een voordeel. “Als er iemand de wereld van het internet kent, dan ben ik het. De enige mensen die er nog meer in thuis zijn, zijn zélf dertien. En ik kan zeker beter films maken dan zij.”

Dat blijkt te kloppen want Eighth Grade wordt in 2018 overal op lovende commentaren onthaald. Na zijn filmdebuut legt multitalent Burnham zich op acteren toe, met een van de hoofdrollen in het uitstekend ontvangen Promising Young Woman als resultaat.

Die uitstapjes doen de liefde voor comedy opnieuw opflakkeren. Burnham slaat aan het schrijven en lijkt begin 2020 klaar om weer het podium op te gaan. Tot corona roet in het eten komt gooien. De vrijwillige opsluiting die volgt, blijkt een zege. Inside is met voorsprong het creatiefste comedywerk op Burnhams palmares. De show wordt een hit op Netflix, sleept zes Emmy-nominaties in de wacht en was deze week als eerste Netflix-comedyspecial ooit in meer dan 400 Amerikaanse bioscopen te zien.

Nu is het alleen nog wachten tot Burnham de deur van zijn tuinhuis achter zich dichtslaat en zijn weg naar de theaterzalen terugvindt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234