Dinsdag 28/09/2021

Nieuwe reeksDe plaat van 1991

‘Blue Lines’ van Massive Attack: even dreigend als chill meesterwerk, maar noem het vooral geen triphop

Massive Attack in Minneapolis, Minnesota in 1991, het jaar waarin debuutplaat 'Blue Lines' het levenslicht zag.  Beeld Getty Images
Massive Attack in Minneapolis, Minnesota in 1991, het jaar waarin debuutplaat 'Blue Lines' het levenslicht zag.Beeld Getty Images

In het gezegende jaar 1991 – exact 30 jaar geleden – zagen heel wat aardverschuivende platen het levenslicht. Deze zomer neemt De Morgen er tien van onder de loep.

Muziekliefhebbers weten niet wat ze horen wanneer Massive Attack in ’91 Blue Lines uitbrengt. Trage hiphopbeats en etherische soulstemmen? Dubinvloeden en melancholische strijkers? De pers bedenkt er een term bij die de groepsleden nog steeds hartsgrondig haten: triphop.

In januari 1991 besluit de BBC een handvol liedjes van zijn radiozenders te weren omdat ze ongeschikt worden geacht voor airplay in tijden van oorlog. Engeland trekt in die periode samen met de Amerikanen ten strijde in de Golfoorlog tegen Irak. Zijn dictator Saddam Hoessein is net Koeweit binnengevallen om de olieproductie in de streek te kunnen controleren. Het antwoord van het Westen heet Operation Desert Storm: 42 dagen regent het bommen op Irak.

In zo’n klimaat willen radioluisteraars geen ‘Atomic’ van Blondie horen, zo redeneert de BBC, laat staan ‘Love Is a Battlefield’ van Pat Benatar. Er zijn zelfs lieden die ‘Walk Like an Egyptian’ van The Bangles een tikkeltje risqué vinden. De nummers komen op een zwarte lijst te staan vol songs en groepsnamen die als ongevoelig worden bestempeld. Circa Records, het platenlabel waarop het Massive Attack-debuut Blue Lines moet verschijnen, turnt veiligheidshalve de bandnaam tijdelijk om tot Massive.

Op die manier komt de eerste single ‘Unfinished Sympathy’ gehandicapt aan de start. Dat het liedje toch nog wat hitparadesucces kent, is te danken aan zijn onvergetelijke clip waarin de zangeres Shara Nelson in één lange ononderbroken take door een winkelstraat in Los Angeles loopt. Eind februari 1991 kondigt de Amerikaanse president George Bush Sr. een staakt-het-vuren af. Massive voegt de Attack weer bij zijn naam en brengt twee maanden later opgelucht Blue Lines uit.

Buffalo Stance

Die behoedzaamheid is atypisch voor een stelletje lefgozers uit Bristol, een ogenschijnlijk onbelangrijk stadje uit het zuidwesten van Engeland waar tot dan vooral grillige postpunkbands lijken te aarden. The Pop Group en Rip, Rig + Panic hebben er in het undergroundmilieu brokken gemaakt, maar kunnen vooralsnog niet doorbreken in de mainstream. In de rangen van laatstgenoemde bandje zit een zekere Neneh Cherry, een talentvolle zangeres die weldra zal ontbolsteren tot een internationaal gerenommeerde popster.

Maar mid jaren 80 is Neneh simpelweg een luidruchtige spring-in-het-veld die het Bristolse punkmilieu frequenteert én die graag is gezien in de hiphopscene, daar waar het soundsystem The Wild Bunch de scepter zwaait. Cherry’s echtgenoot Cameron McVey is gelieerd aan dat troepje rappers, dj’s en graffitikunstenaars. “Looking good hanging with the Wild Bunch”, zal Cherry dan ook rappen in haar grote doorbraakhit ‘Buffalo Stance’, in 1989.

“Het was Neneh die ons een trap onder de kont gaf”, zo verwoordde Daddy G van Massive Attack het ooit in The Observer. “Wij waren immers onverbeterlijke luieriken. We hebben bijna heel Blue Lines opgenomen in de kinderkamer van haar huis, waar het gigantisch stonk omdat er een rijkelijk gevulde luier achter een radiator was blijven steken, zo ontdekten we later pas.”

Uit de vroegste interviews met de leden van The Wild Bunch spreekt een onwaarschijnlijke zelfzekerheid die aan arrogantie grenst. “Wij zijn grondleggers”, pochen ze in 1988 in het lifestylemagazine The Face. “Wij zijn de uitvinders van de minimalist lover’s hiphop. Zet dát maar in je tijdschrift. Let’s get some fucking respect around here.”

Chill-out

Onder de naam Massive Attack roepen de snoeverige snoeshanen een hybride in het leven waarbij in 1991 de popwereld zich in de haren krabt. Blue Lines gloeit van de soul maar zit geënt op een aardedonkere, weerbarstige ondergrond. Logge dubbassen kronkelen over stonede hiphopbeats, unheimische synths en ultramelancholische strijkers doen vermoeden dat “something’s rotten in the city of Bristol”. Het album etaleert een briljant samengaan van de Jamaicaanse soundsystemcultuur met Afro-Amerikaanse hiphop en oer-Britse rave.

Het was zangeres Neneh Cherry, hier twee jaar geleden in de AB, die Massive Attack 'een trap onder de kont gaf. We hebben bijna heel Blue Lines opgenomen in de kinderkamer van haar huis', aldus Daddy G.  Beeld Tine Schoemaker
Het was zangeres Neneh Cherry, hier twee jaar geleden in de AB, die Massive Attack 'een trap onder de kont gaf. We hebben bijna heel Blue Lines opgenomen in de kinderkamer van haar huis', aldus Daddy G.Beeld Tine Schoemaker

Tot ergernis van de Massive Attack-leden zal de overijverige Britse muziekpers er de benaming triphop voor bedenken. Blue Lines staat nu eenmaal mijlenver van de nuffige boetieklounge die onder dat stempeltje zal vallen. Zijn liedjesteksten schetsen niet zozeer het geslachtloze chill-outsfeertje dat cocktailbars in de jaren negentig kracht willen bijzetten door voor een triphopsoundtrack te kiezen, dan wel dreiging en droefenis. “Midnight rockers, city slickers /Gunmen and me yeah / On a feature on the freak show”, zo croont Shara Nelson in ‘Safe From Harm’, “But if you hurt what’s mine / I’ll sure as hell retaliate.”

Verderop bijt een piepjonge Tricky zich door ‘Five Man Army’. Hij is geenszins de enige uit de Blue Lines-crew die zelf succesvolle muziek zal componeren. De studiotechnicus Geoff Barrow richt kort erna Portishead op en vergaart minstens zoveel wereldroem. De reggaeveteraan Horace Andy wordt dankzij Blue Lines en zijn gastbijdragen op latere Massive Attack-platen bekend bij alternatieve muziekfans.

'Blue Lines' van Massive Attack Beeld EMI Music
'Blue Lines' van Massive AttackBeeld EMI Music

Massive Attack zal zelf een carrière lang proberen zijn debuut te minimaliseren. De albums die volgen, klinken alsmaar doorwrochter en hermetischer en nemen radicaal afstand van het legioen triphopimitators dat Blue Lines als grote voorbeeld neemt. De band slankt af tot een duo en uiteindelijk blijft alleen Robert ‘3D’ Del Naja over, met Grant ‘Daddy G’ Marshall als los-vaste medewerker. Tot vandaag blijven hun liveshows onevenaarbaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234