Dinsdag 22/10/2019

Portret

Bijna vergeten als actrice, groeide Reese Witherspoon uit tot feministische topproducer

Beeld Gijs Kast

‘Eens de 35 voorbij, belt geen enkele ­filmstudio je nog.’ Toen de interessante ­vrouwenrollen opdroogden, besloot Reese Witherspoon die gewoon zelf te creëren. Ze transformeerde van uitgerangeerde comedyactrice tot feministische producer. Topserie Big Little Lies, nu toe aan seizoen 2, hebt u ­alvast aan haar te danken.

Over dat nieuwe seizoen kunnen we nog niet veel melden, behalve dat de toch al geweldige vrouwencast (Nicole Kidman! Zoë Kravitz! Laura Dern! Shailene Woodley!) aangevuld wordt met de grote Meryl Streep, die afreist naar het welgestelde Californische kuststadje Monterey om te achterhalen hoe en waarom haar zoon gestorven is. Kunnen de Monterey Five hun geheim bewaren?

“Tussen de vrouwen speelt nu een heel andere dynamiek”, vertelde Reese Witherspoon vorige week in het Amerikaanse actuaprogramma The Daily Show. “Ook interessant is dat er nu verschillende generaties vrouwen zijn die anders omgaan met vragen als ‘wat betekent moederliefde’ en ‘wanneer is iets een misdaad’.”

Wat we u wel kunnen vertellen, is dat Witherspoon niet alleen de vijfde (vrouwelijke) hoofdrol voor haar rekening neemt, maar dat we het alom bejubelde Big Little Lies aan haar te danken hebben. Het is immers haar productiehuis dat de roman van Liane Moriarty in een reeks goot. Of hoe een actrice, die hier en daar al als vergane glorie werd bestempeld, zich omturnde tot een van de belangrijkste producers in Hollywood.

Witherspoon was amper 14 toen ze auditie deed voor een figurantenrol in de film The Man in the Moon. Die kreeg ze niet, maar wél de hoofdrol: een tienermeisje dat verliefd wordt op haar wat oudere buurjongen.

Ze groeide op in een doktersgezin in Tennessee. Haar vader was een neus-keel-oorarts, haar moeder gaf les aan studenten verpleegkunde. Het lag voor de hand dat hun dochter ook die richting zou uitgaan. Terwijl haar moeder al droomde van een carrière als plastisch chirurg, dacht Reese zelf eerder aan pediatrie.

De laaiend enthousiaste reacties op die eerste filmrol beslisten er evenwel anders over. “Haar eerste kus is een van de meest perfecte filmscènes die ik ooit heb gezien”, schreef een recensent (naar verluidt was het ook écht de eerste kus voor de nog piepjonge Witherspoon) en ze werd genomineerd voor een debutantenprijs. Collega Kate Hudson vertelde later: “Ik herinner nog goed hoe de 15-jarige Reese als een doorgewinterde politicus de afterparty aandeed.”

Publieksvriendelijk

Na een paar jaar ‘het liefje of dochter van’ spelen, wist ze meer uitdagende rollen te strikken. Zoals in Election, een film over een schoolraadverkiezing waarin Witherspoon een nogal irritante streber speelt. Een rol die op haar lijf leek geschreven, zoals ze nu ook in Big Little Lies perfect gecast is als Madeline Mackenzie, een bemoeizuchtige, bazige huisvrouw die veel energie steekt in het hooghouden van de schone schijn.

Weetje: haar eerste productiehuis doopte ze Type A, het koosnaampje dat haar ouders haar als kind gaven en een verwijzing naar een theorie over eerder competitieve, goed georganiseerde en ongeduldige karakters, terwijl type-B-mensen een stuk relaxter zouden zijn.

Niemand die er in de beginjaren aan twijfelde: de jonge blonde Reese Witherspoon had alles in zich om een grote ster te worden. Bakken talent en pit. Mannen vonden haar aantrekkelijk, vrouwen wilden haar als vriendin. “Bij Reese”, zo schreef Hollywood Reporter, “zijn de tanden perfect en het kapsel mooi geföhnd, maar daaronder vermoed je een puinhoop. Aangenaam om naar te kijken, maar je verwacht ook dat ze zomaar je keel kan overbijten.”

Legally Blonde bevestigde haar status als publieksvriendelijke steractrice. De komedie waarin ze Elle Woods speelde, het in roze uitgedost dommig blondje dat rechten gaat studeren aan Harvard werd een kassucces. En Elle Woods een onverwacht feministisch boegbeeld. Het is toen dat Witherspoon voor het eerst de impact van fictie begreep. “Op straat vertelden vrouwen me dat ze dankzij Legally Blonde rechten gingen studeren.” Haar rol als June Cash, de vrouw van legendarisch zanger Johnny Cash in de biopic Walk the Line, leverde haar niet alleen een Oscar op in 2006, maar ook de status van ‘serieuze’ actrice. We vermoeden dat haar moeder, die bleef hopen op een dokterscarrière, toen eindelijk gerustgesteld was.

Maar net dan ging de motor haperen. Witherspoon sukkelde van flauwe komedies naar weinig memorabele drama’s. Of herinnert zich iemand nog de films Penelope en Rendition? De kersverse Oscarwinnares leek de weg wat kwijt en verdween langzaam maar zeker uit beeld.

Later zou ze die stevige carrièredip onder meer toeschrijven aan de pijnlijke echtscheiding van collega-acteur Ryan Phillippe, maar belangrijker: ze vond geen werk meer. Ze las scripts voor robotfilms, maar daarin was blijkbaar geen plaats voor 35-jarige vrouwen. Zelfs niet voor 35-jarige vrouwen gezegend met jeugdige looks en genen (op Instagramfoto’s met tienerdochter Ava lijkt Reese meer op de oudere zus dan op de moeder). In Variety vertelde ze hoe ze de filmstudio’s afschuimde. Amper eentje had een script klaarliggen met een rol voor een vrouw ouder dan 30. “Toen wist ik: tijd om zelf in gang te schieten.”

Vijf boeken per maand

In 2014 prijkte Witherspoon weer prominent op een filmposter: met een vermoeide blik, stevige wandelschoenen aan en een grote blauwe rugzak. Wild was gebaseerd op de succesvolle autobiografie van Cheryl Strayed, die een rouwproces en heroïneverslaving van zich afwandelde op de 1,500 kilometer lange Pacific Crest Trail. Witherspoon speelde niet alleen de – voor een Oscar genomineerde – hoofdrol, ze maakte de film ook zelf met haar nieuwe productiehuis Pacific Standard (vandaag Hello Sunshine).

Tegelijk kwam Gone Girl met Ben Affleck uit, ook gemaakt door haar productiehuis. Wederom een film met een sterk vrouwelijk personage, gebaseerd op het boek van een vrouwelijke schrijfster. De hoofdrol liet ze deze keer aan Rosamund Pike. Want: “Ego is de dood van creativiteit.”

Nu zijn er wel meer Hollywood-acteurs met een productiehuis als hobbyproject, maar na die frustrerende jaren was Witherspoon op missie: uitdagend en goedgemaakt entertainment maken vanuit een vrouwelijke perspectief. “En dan heb ik het niet over mommy blogs of veertien ­manieren om een kalkoen klaar te maken.”

Veel inspiratie komt uit haar diepe liefde voor literatuur. Het is bekend dat Witherspoon er vlot vier, vijf boeken per maand doorjaagt, ze runt een onlineleesclub en koopt regelmatig de rechten op van boeken die ze graag heeft gelezen.

“Er is een heel spectrum aan vrouwelijke ervaringen die we nauwelijks op het scherm te zien krijgen”, vertelde ze in The Daily Show. Zo verklaart ze ook het succes van Big Little Lies: een blik in de geheime (gevoels)wereld van vrouwen. “Vrouwen maken de helft van de wereldbevolking uit, dus ze zouden ook de helft van de hoofdrollen moeten krijgen. Niet enkel als de vriendinnen van mannen, maar ook als rechter, chirurg of soldaat.”

Big Little Lies leverde juist dat: vijf kleppers van actrices in een doorleefd verhaal over kinderen, ambitie, huiselijk geweld en vriendschap. Vijf vrouwen ook die tijdens het draaien verbaasd vaststelden dat ze nog nooit in zo’n omgeving hadden gewerkt. “We zijn meestal de enige vrouw op de set.”

De reeks heeft veel deuren geopend, geeft Reese Witherspoon toe in The New York Times. In het risicoschuwe Hollywood is eindelijk de frank gevallen. Ze verwijst bijvoorbeeld naar het succes van Wonder Woman. “Mensen zijn hongerig naar vrouwelijke helden.”

En zo wist ze dus Meryl Streep te strikken voor het tweede seizoen van Big Little Lies, onderhandelt ze met giganten als Netflix en Amazon en haalde ze bij Apple een van de duurste deals in de tv-geschiedenis binnen: ze krijgt 214 miljoen euro om een 20-delige serie te maken met Jennifer Aniston. “Mevrouw Witherspoon heeft het uitzonderlijke talent om de zeitgeist altijd een stap voor te zijn”, lieten ze bij Apple optekenen.

Wie haar kent, noemt haar slim en vastberaden. Nogal bazig ook, maar zoals Kate Hudson ooit zei: “Dat is hoe we sterke vrouwen vaak noemen. Reese is een Spitfire.”

Inmiddels geldt ze ook als een boegbeeld van de #TimesUp-beweging tegen seksueel geweld op de werkvloer en sprak ze openlijk over haar eigen ervaringen met seksuele intimidatie op en naast de set. Zo vertelde ze in de nasleep van #MeToo dat ze al op haar 16de aangerand werd door een regisseur, en daarna nog meerdere keren seksueel belaagd werd in haar carrière.

De energieke blondine werd zo, tot haar eigen verbazing, een van de belangrijkste feministische iconen in de Amerikaanse entertainmentsector. Zelf heeft ze het gevoel dat ze nog maar aan de opwarming toe is: “Zoveel mensen herkennen zich niet in wat ze zien op televisie, maar de nieuwe streamingplatformen bieden ons heel wat kansen. Het is een fantastische tijd om creatief te zijn.”

Big Little Lies, seizoen 2, vanaf 9 juni te zien op Telenet Play.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234