Dinsdag 23/04/2019

Postuum Bibi Andersson

Bibi Andersson (1935-2019) zorgde voor licht in de duisternis

Bibi Andersson in 1972 Beeld Photo News

Ze had een rijkgevulde carrière, maar het zal altijd gaan over de dertien films die ze met meester-cineast Ingmar Bergman maakte. De Zweedse actrice Bibi Andersson, overleden op 83-jarige leeftijd, was de muze die lichtheid in zijn donkere oeuvre kon brengen.

“Ze leert nu opnieuw praten”, schreef het Zweedse dagblad Expressen in november 2010. ‘Ze’ was Bibi Andersson, de beroemde actrice die in 2009 een beroerte kreeg en haar spraakvermogen grotendeels verloor.

Het was moeilijk om niet aan Persona te denken, de enigmatische film van Ingmar Bergman, met Andersson en Liv Ullmann in de hoofdrollen. In die film uit 1966 speelt Andersson Alma, een verpleegster die de zorg voor Elisabet Vogler (Ullmann), een actrice die na een trauma haar wil om te spreken heeft verloren, op haar schouders neemt. De mysterieuze Elisabet en de goedlachse, praatgrage Alma lijken twee tegengestelden, maar naarmate de film vordert, vallen de twee personages langzaam samen.

Anderssons talent om een diepere, donkere laag aan te boren in personages die aanvankelijk oppervlakkig gelukkig lijken, werd nooit duidelijker dan in Bergmans meesterwerk.

Schoolmeisjesrollen

In de loop van een dikke vijftig jaar heeft Bibi Andersson – of ze geboren werd als Berit Elisabeth Andersson of als Birgitta Andersson, is voorwerp van discussie – ruim honderd rollen gespeeld, in tv-series en films; haar carrière in het theater laten we dan nog buiten beschouwing. Maar het is het dik dozijn producties dat ze met Ingmar Bergman draaide waarvoor ze altijd herinnerd zal worden.

Bergman had haar als 15-jarige gecast in een commercial, en liet haar nadien meespelen in Glimlach van een zomernacht (1955). Andersson, die een mysterieus geluk uitstraalde, verbeeldde vaak een vorm van onschuld, een lichtpunt in zijn vaak donkere films, zonder dat ze ooit een typetje werd. Die kwaliteit deed haar schitteren in meesterwerken als Het zevende zegel (1957) en Wilde aardbeien (1957), al had zij het later over “schoolmeisjesrollen”. In 1958 werd ze, samen met haar costerren Ingrid Thulin en Eva Dahlbeck, bekroond als beste actrice op het filmfestival van Cannes, voor haar rol in Op de drempel van het leven.

Net als Ullmann, Thulin, Dahlbeck en Harriet Andersson was Bibi een van Bergmans muzes. Zoals de meesten van hen had ze ook een tijdlang een relatie met de regisseur.

Na #MeToo worden die relaties in vraag gesteld. “Als je als actrice door Bergman wordt gedumpt, en je zou hem aan de galg praten, zit je meteen zonder werk”, vertelde Jane Magnusson, regisseur van de documentaire Bergman: A Year in a Life, vorig jaar aan The Guardian. In een interview met The New York Times uit 1977 keek Andersson terug op haar relatie met de regisseur. “Het stoort me niet, tot iedereen er vragen over begint te stellen. Het is belangrijk dat ik op mezelf begin te vertrouwen, vooral omdat hij en ik helemaal niet op elkaar leken.” 

Bibi Andersson in 2005. Beeld EPA

Toch aardde ze het best in zijn films. “Toen ik Persona las, was ik niet gevleid”, vertelde de actrice in 1977 aan American Film. “Ik begreep niet waarom ik zo’n onzeker, zwak personage moest spelen, terwijl ik zelf probeerde om zekerder te zijn van mezelf en mijn onzekerheden te verbergen. Toen besefte ik dat hij mijn persoonlijkheid door en door kende.”

Helaas bleef haar werk met Bergman als een schaduw over haar verdere carrière hangen. Ze was nochtans te zien in Hollywood-films als Duel at Diablo (1966) of The Kremlin Letter (1970), maar na Bergmans Scènes uit een huwelijk (1973), hun laatste filmsamenwerking, had Andersson het moeilijk om zijn juk van zich af te werpen. “Mijn naam was te goed voor meer commerciële projecten”, zei ze aan The Los Angeles Times. “Mensen vergaven het me niet als ik inferieure dingen maakte.” 

Andersson had als actrice nochtans genoeg in haar mars om op haar eigen merites beoordeeld te worden. En met de jaren verdween ook haar onzekerheid. Eerst was ze de stempel van “het onschuldige meisje” liever kwijt dan rijk. Maar later klopte ze zichzelf op de borst. “Er zijn maar weinige jonge actrices die deze kwaliteit hebben.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.