Vrijdag 13/12/2019
Een concert van TaxiWars in de Brusselse Beursschouwburg. Productiehuizen als de Beursschouwburg verliezen 6 procent aan subsidies.

Politiek

Besparingen cultuursector: ‘Over twintig jaar hébben we geen internationale uitstraling meer’

Een concert van TaxiWars in de Brusselse Beursschouwburg. Productiehuizen als de Beursschouwburg verliezen 6 procent aan subsidies. Beeld Francis Vanhee

Besparingen die variëren van 3 tot 60 procent: de beleidsnota van cultuurminister Jan Jambon (N-VA) zet kwaad bloed in de cultuursector. Wat beoogt Jambon met die hakbijl? En welk effect hebben de besparingen op subsidies? ‘Er is geen doorstroming meer. En dus ook geen toekomst.’

“Een regering die zegt trots te zijn op haar cultuur en die cultuur vervolgens op droog zaad zet: ‘Wie gelooft die mensen nog?’” De korte reactie van auteur Stefan Hertmans op Facebook was maar een van de vele uitingen van boosheid en onbegrip die de beleidsnota van Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA), ook bevoegd voor Cultuur, opriep. Het plan om stevig te besparen op cultuursubsidies sloeg in als een bom.

Lees ook:

Besparingen schokken cultuursector: ‘Ze komen zeer snel en snijden diep’

De pot voor projectsubsidies, waarvan kleine, jonge kunstenaars afhangen, krimpt van zowat 8,5 miljoen in 2019 naar 3,5 miljoen in 2020. De organisaties die een vijfjarige werkingssubsidie krijgen, moeten het met 6 procent minder doen. Dat gaat over de stadstheaters (KVS, NTGent en Toneelhuis), productiehuizen als de Beursschouwburg in Brussel en gezelschappen als tg STAN. De zeven Vlaamse kunstinstellingen, zoals deSingel, de Vooruit en de Ancienne Belgique, verliezen 3 procent. Bart Caron (Groen), voormalig voorzitter van de commissie Cultuur, vreest “honderden ontslagen”.

Geen doorstroming

Jambon zelf geeft nog geen toelichting, maar in de beleidsnota valt de volgende passage op. “Het projectenbeleid geeft ontwikkelingskansen aan opkomend talent, maar dit mag er niet toe leiden dat de illusie wordt gecreëerd dat dit automatisch leidt tot een structurele subsidie. Bij de beoordeling gebeurt de selectie prioritair in functie van het potentieel om een internationaal niveau te bereiken.”

In de sector doet die uitleg de wenkbrauwen fronsen. “Deze regering denkt te veel op korte termijn”, vindt Stefaan De Ruyck, voormalig kabinetschef van toenmalig cultuurminister Bert Anciaux (sp.a) en nu hoofd van het Antwerpse Conservatorium. “De grote internationale uitstraling die we nu genieten, is het gevolg van jarenlange investeringen in jong talent.” 

Clara Van den Broek, actrice en coördinator van de afstudeerrichting drama: “Het lijkt alsof de kleuterschool, de lagere school en het middelbaar worden afgeschaft, en dat verwacht wordt dat we meteen doctoreren aan de universiteit. Op deze manier hébben we over twintig jaar geen internationale uitstraling meer. Waarom leiden we dan nog kunstenaars op?”

De afgelopen tien jaar is zo’n 25 miljoen euro bespaard op cultuur. “Daardoor kunnen veel makers niet de overstap maken naar een structurele subsidie, en blijven ze dus langer afhankelijk van de projectenpot”, zegt Leen Laconte van Overleg Kunstenorganisaties (oKo). “Als die wordt gehalveerd, is er helemaal geen doorstroming meer. En dus ook geen toekomst.”

Jambon maakt dan ook “compleet verkeerde keuzes”, vindt parlementslid Katia Segers (sp.a). “Hij richt zich op de top van de piramide, maar het is daaronder dat de innovatie zit. Een internationaal gelauwerde choreograaf als Sidi Larbi Cherkaoui is ook begonnen met Eastman, een klein gezelschap dat overleefde op projectsubsidies. Jonge talenten die dromen van grootse projecten worden nu meteen droog gezet. Dat talent zijn we kwijt, het is een illusie dat die jonge kunstenaars wel kansen zullen krijgen bij de grote huizen. Deze besparingen zijn dramatisch, en ik gebruik bewust dat woord.”

Hotelbedden en restaurantbezoeken

Een concreet voorbeeld vind je bij de Brusselse Beursschouwburg. Die krijgt een werkingssubsidie, maar 19 procent van het programma bestaat uit artiesten die steunen op projectsubsidies. “Aangezien ook wij 6 procent moeten besparen, zullen we de artiesten die op onze deur komen kloppen niet kunnen helpen”, zegt directeur Tom Bonte.  

Bonte wil het artistieke budget zo veel mogelijk vrijwaren, maar eenvoudig is dat niet. “Want dan moeten we besparen op overheadkosten en personeel.” 

Theatermaker Ans Van den Eede legde op Facebook uit hoeveel de projectsubsidies betekenen. Dankzij die subsidies kon haar gezelschap Hof Van Eede de afgelopen acht jaar, alles opgeteld, “ruim 60 mensen tijdelijk tewerkstellen of freelanceopdrachten geven”.

Voor Caron is het duidelijk. “Jambon kiest voor traditie en gevestigde orde. Alles wat innovatief is, is de gebeten hond.” 

Volgens Caron ziet de N-VA cultuur als een instrument om de Vlaamse identiteit, uitstraling en economie te versterken. Zo maakt Jambon 878.000 euro extra vrij voor cultureel erfgoed, mag onder andere Bokrijk langs de kassa passeren en is de minister van plan “onze Vlaamse geschiedenis te ontsluiten in een museum voor de geschiedenis en cultuur van Vlaanderen”. 

Caron: “Dat is een conservatieve visie op cultuur. Het is geen toeval dat de erfgoedsector minder zwaar wordt aangepakt. Het verlangen naar een Vlaamse canon is daar ook een uiting van. Cultuur wordt als een toeristische motor gezien. Kijk naar de miljoenen die Ben Weyts als minister van Toerisme investeerde om de Vlaamse Meesters te promoten bij buitenlandse toeristen. Dat gaat over hotelbedden en restaurantbezoeken.”

Kaasschaaf

Jonge kunstenaars lijken daar nu het slachtoffer van te worden. “Het is gemakkelijk om in de projectsubsidies te snoeien, want de artiesten die daarop steunen, zijn geen bekende gezichten”, zegt Michael De Cock, artistiek leider van KVS. “Van een minister verwacht ik visie, beleid en perspectief. Een kaasschaaf is dat niet. Het is een gemakkelijkheidsoplossing. We zaten al op het bot. Nu blijven er alleen gebroken benen over.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234