Zondag 23/02/2020

Bepaalt kopstem het succes van 'Happy' van Pharell Williams?

Beeld AP

'Happy' is nu al de zomerhit van 2014. Zou de zachte falset van Pharrell Williams het succes verklaren?

Gregory Frateur, zanger van Dez Mona, is enthousiast. "Als het nummer gedraaid wordt, zal ik mij zeker niet inhouden om op de dansvloer te komen." Hij heeft het over 'Happy', zoals iedereen het tegenwoordig over 'Happy' heeft, en zegt ook nog: "Het is een catchy nummer en Pharrell heeft een zeer bepalende kopstem, die hij erg soepel hanteert."

Je kunt er niet omheen, Pharrell is overal. Hij schitterde op de Grammy's, liep in het oog bij de Oscars, beheerst de geesten en krantenpagina's van New York tot Parijs. Met wat verbeelding en voorzichtigheid zou je hem de nieuwe koning van de pop kunnen noemen.

'G I R L', zijn eerste soloplaat in acht jaar, is een triomf. De plaat verscheen vorige woensdag en kwam in 65 landen op één binnen. The Official Charts Company spreekt over het snelst verkopende album van 2014. Single 'Happy' staat in 157 landen op kop en werd al meer dan twee miljoen keer gedownload.

Toverstokje
Zelden is succes bevattelijk, maar om de aantrekkingskracht van 'Happy' hangt weinig nevel. Het is een lied dat de zomer aftrapt, dat zonnestralen het hoofd in jaagt. Het is zorgeloosheid in noten gevat. Net als 'Get Lucky' dat vorig jaar was. Ook toen zong Pharrell de winter dicht, ook toen ging de wereld overstag, ook toen was 's mans stem een auditief toverstokje.

Uiteraard heeft het succes van 'Happy' meerdere hoekstenen. De poppy tune bijvoorbeeld, het catchy refrein, de duidelijke invloeden van Outkast ('Hey Ya!'), James Brown en Ray Charles.

Toch, en zo gaat dat wel vaker bij muziek, is het vooral de stem die verleidt. Zonder de prikkelende kopstem die Pharrell zo graag hanteert geen monstersucces. Maar waarin schuilt toch de aantrekkingskracht van de kopstem?

Stemcoach David Davidse benadrukt dat dé kopstem niet bestaat - "het is heel complexe materie en er zijn veel gradaties" - maar begrijpt wel dat een hoge mannenstem iets vertederends kan hebben. "Het is een spel van mannelijkheid en vrouwelijkheid, het gaat om multiseksualiteit."

Gregory Frateur: "Voor sommige vrouwen kan het sexy en breekbaar overkomen als een man zo zingt. Vroeger ontstond dat gevoel ook bij de castraten. Het is heel zuiver, heel mooi. Die breekbaarheid spreekt waarschijnlijk aan. Kopstem zingen in een popmix zorgt ook voor ruimte en transparantie in je arrangement, dat is fantastisch melodieus."

De falset is een klassieker in de popmuziek. Motown, Michael Jackson, Jeff Buckley, Bon Iver, Mika, talrijk en erg verscheiden zijn de voorbeelden. Ze lijkt er altijd te zijn geweest, en ze lijkt telkens weer een garantie op succes.

Peter De Smet, operazanger, stempedagoog en professioneel coach van onder anderen Koen Wauters: "Het is bijzonder moeilijk om te verklaren waarom een hit plots een hit wordt, maar muziek met falsetstemmen slaat inderdaad vaak aan. In de zestiende en zeventiende eeuw had je al castraten die heel hoog zongen. Eind negentiende eeuw werd castratie verboden en leerde men zich de falsettechniek aan. Kort gezegd laat je bij die techniek de onderkant van de stembanden openklappen, waardoor je op een veel dunnere snaar zingt. Dat kennen we allemaal van het jodelen. Maar ook in de popmuziek sloop de falset snel binnen, denk aan de Beach Boys. En bij veel mensen heeft het blijkbaar altijd een gevoelige snaar geraakt."

David Davidse.Beeld PHOTO_NEWS

Zelf is De Smet een koele minnaar. "Ik ben een liefhebber van alle genres, ik dweep niet met één aspect." Maar zijn studenten leert hij de techniek met plezier aan. "Hoe lager de stem, hoe gemakkelijker de falset aan te leren is. Een bas heeft dus een betere falset dan een tenor. Het bekendste voorbeeld is Ivan Rebroff, die van heel laag naar heel hoog kon overschakelen."

Flip Kowlier, die op zijn laatste plaat vibrerende hoogtes haalt in 'Mario': "Ik vind falset sowieso plezant en, op voorwaarde dat het goed uitgevoerd is, hou ik er wel van. De laatste tijd luister ik veel naar Paul McCartney en dat is toch wel ongelofelijk hoe hoog en goed hij kan zingen."

Agressieve reacties
Nochtans, en dat merk je ook bij Pharrell en 'Happy', wekt de falset vaak weerzin op. Alsof het een ziekte en geen zaligheid is. Peter De Smet: "Toen in de jaren vijftig de eerste falsetzangers opdoken, en dan heb ik het vooral over klassieke muziek, wisten de mensen niet wat ze meemaakten. Een man die zingt als een vrouw, dat kon toch niet. Dat was zo'n beetje de gangbare gedachte. Tja, normen evolueren blijkbaar."

David Davidse vermoedt dat de falset bij veel vrouwen voor een soort seksuele tinteling zorgt. "Maar bij anderen brengt het een meer agressieve reactie teweeg. Bij macho's soms, bij wie mannelijkheid primeert."

Hij besluit met volgende bedenking. "Vroeger mocht een vrouw alleen maar hoog zingen, in de jaren zeventig werd dat te meisjesachtig en was een lage vrouwenstem plots sensueel." Zal het ook de hoge mannenstem zo vergaan?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234