Zondag 19/05/2019

Cultuur

Belgische ex-punker Dieter Roelstraete schopt het tot cocurator van Documenta 14: "Iets groters bestaat niet"

Documenta 14 doet het deze editie in Kassel én Athene. Opmerkelijk is dat een van de curatoren van de hoogmis van de beeldende kunst een Belg is. Dieter Roelstraete, die nog heel actief geweest is in de lokale punkscene in Ieper, 'of all places'.

Dieter Roelstraete poseert bij het kunstwerk The Missing Link. Dicolonisation Education by Mrs Smiling Stone van Pélagie Gbaguidi in Kassel. Dat het kunstfestival ook plaatsvindt in Athene, is een politiek statement. Beeld Franziska Gilli

Een grotere eer is in kunstenland moeilijker in te beelden, dus toen de artistiek directeur van Documenta 14, Adam Szymczyk, hem opbelde, moest Dieter Roelstraete geen twee keer nadenken. "When Documenta calls, you pick up the phone." Hier en daar sluipt er wat Engels in zijn Nederlands wanneer we hem spreken op een terras naast de Neue Galerie in Kassel - hij werkte voordien drie jaar in het Museum of Contemporary Art Chicago, tot directeur Szymczyk hem kwam wegkapen.

Dieter Roelstraete: "Adam Szymczyk was zo verstandig zijn curatoren snel te contacteren. Dus ik ben al in 2013 over Documenta beginnen nadenken. Het enige dat van meet af aan vastlag, was de tweedelige structuur van Documenta: Athene en Kassel, Griekenland en Duitsland. Documenta 14 is er een van robuuste en expliciete politieke statements."

Niet evident, zo blijkt uit de felle kritiek die er kwam.

"We hebben inderdaad vaak te horen gekregen dat het te politiek is, te militant en te activistisch. Zo las ik gisteren een interview met oud-minister van Financiën Varoufakis en een Griekse curator, en zij hakten er werkelijk met de botte bijl op in. Heel frustrerend hoe gewild ze het hele project mislezen.

"Werken in Griekenland was ongelooflijk dynamisch en inspirerend, maar ook een dagelijkse strijd. Het was natuurlijk een beetje suïcidaal om dat reusachtige Duitse culturele instituut naar Griekenland te brengen, net op het moment van de face-off tussen de Griekse premier Tsipras en Merkel. Alsof je met een supertanker aanlegt in een vissershaven.

"Dus ja, wij hebben veel verzet opgeroepen. Maar de kritiek dat wij paternalistisch zouden zijn, daar kan ik niet mee akkoord gaan. Mijn collega's hebben daar twee, drie jaar geleefd. Dat is een offer dat geen enkele curator maakt, voor geen enkele biënnale.

"Door Documenta naar Griekenland te brengen, heeft Adam een paar parameters uitgezet: destabilisering, decentralisering en de ondermijning van de bestaande hiërarchieën. Die tactieken hebben we ook geïmplementeerd in ons onderzoek. Kort gezegd, als je Documenta weghaalt uit de comfort zone van Kassel en verplaatst naar een economische oorlogszone als Griekenland, dan kun je niet gewoon op kunst gaan jagen in Chelsea alsof het weer business as usual is. Dat spreekt voor zich.

"De vorige Documenta, van artistiek directeur Carolyn Christov-Bakargiev, was min of meer traditioneel hiërarchisch: zij was de auteur. Maar toen Adam ons uitnodigde om het team te verrijken, wist hij niet veel meer dan dat hij Documenta ook in Athene wilde laten plaatsvinden. Het unieke van Documenta 14 is dus dat het echt een collectief en organisch proces was, en daardoor conflictueus, chaotisch en verwarrend. Je kan ons curatorenteam vergelijken met een freejazz ensemble: we hebben geïmproviseerd onder leiding van een timide dirigent. Die metafoor omschrijft het goed. Een jazzconcert wordt - net als wij - beter naarmate de muzikanten beter op elkaar zijn ingespeeld."

Het is dus niet toevallig dat in deze Documenta een focus ligt op muziek en klank?

"Nee, maar dat heeft meer te maken met generaties: wij zijn een lichting curatoren voor wie muziek belangrijker is dan voor onze voorgangers. Een van de rode draden in Documenta 14 is de omarming van het do-it-yourselfethos, en dat hangt natuurlijk samen met de punkscene. De internationale pers heeft Adam meer dan eens omschreven als een 'punk', en een paar dagen geleden las ik in de Frankfurter Allgemeine hoe een journalist Adam de schuchtere bassist op de achtergrond noemde en mij de flamboyante gitarist vooraan op het podium."

Was u ook een punker?

"Absoluut. Ik heb nog een fanzine gepubliceerd, en ik was heel actief in de lokale punkscene in Ieper, of all places. Ik stond er mee aan de wieg van een alternatief muziekcentrum dat in de jaren 90 openbloeide tot een echte hub van de Europese punkcultuur: de Vort'n Vis, en Ieper Hardcore Fest. Het was mijn eerste ontmoeting met een gepolitiseerde culturele vorm. In zekere zin rust Documenta 14 op dezelfde grond. Het idee van muziek als drager van subculturele en politieke waarden staat op dit moment onder druk. Door het verlies van dat potentieel hangt er voor mij in Documenta een soort nostalgische atmosfeer."

Over nostalgie gesproken: herinnert u uw eerste betekenisvolle ervaring met kunst?

"Mijn vader is kunstenaar, dus al van jonge leeftijd ging ik zo goed als elk weekend naar een vernissage. Hij had een goede bibliotheek en ik was extreem onder de indruk van boeken over Duchamp en Dada, dat leunde ook dicht bij punk aan.

"Maar het is pas tijdens mijn studies filosofie dat ik ben teruggekeerd naar kunst als vorm, door een aantal essays die ik schreef over de Russische avant-garde: Tatlin en Malevich. Het punt waar de radicale politieke praktijk de radicale artistieke praktijk kruist, heeft me altijd geïnteresseerd. Nu nog steeds."

Tot slot: u ging van het M HKA naar Chicago en hebt nu ook Documenta op uw cv staan. What's next?

"Het is een beetje triest natuurlijk, want iets groters bestaat niet. Maar dat is ook goed, want dat zou onmenselijk zijn. Documenta is once in a lifetime. Dus nu eerst welverdiende rust. Ik heb zoon van zes weken oud; hij ligt boven te slapen. Hij wordt dus al heel vroeg blootgesteld aan kunst. Net als ik vroeger."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.