Dinsdag 31/03/2020

Schilderkunst

Barokjaar Antwerpen zet virtuoze maar vergeten Michaelina Wautier in de verf

'De Bacchusstoet' van Michaelina Wautier: een decadente, bijna vier meter lange optocht van drank, lust en verleiding. "Niet te geloven dat dit is gemaakt door een vrouw", zegt kunsthistorica Katlijne Van der Stighelen.Beeld RV

Rubens mag dan wel de gastheer zijn van Antwerpen Barok 2018, de echte ster is misschien wel Michaelina Wautier. Een unieke vrouwelijke schilder met veel lef, maar compleet vergeten. 

Ze is duidelijk ontroerd, Katlijne Van der Stighelen. "Euforisch", zegt ze zelf. Begin jaren 90 kwam de bekende kunsthistorica in het depot van het Weense Kunsthistorisches Museum per toeval een monumentaal doek tegen: de Bacchusstoet, een decadente, bijna vier meter lange optocht van drank, lust en verleiding. "Het is bijna niet te geloven dat dit schilderij gemaakt is door een vrouw."

Sindsdien leurt Van de Stighelen (KU Leuven) met de schilderijen van Michaelina Wautier. De leading lady van de barok zegt ze, maar volledig vergeten. "Niemand was geïnteresseerd." Dat ze vandaag in het MAS, in wereldprimeur het oeuvre van de bijzondere kunstenares kan tonen, stemt haar erg gelukkig. 

Lef

Wat weten we over Wautier? Bijzonder weinig, helaas. Dat ze leefde van 1604 tot 1689 en als enige meisje geboren werd in een zeer welgesteld gezin met acht broers. "Ze zal zich daar goed hebben moeten weren", vermoedt Van der Stighelen. Ze heeft duidelijk gestudeerd, zo zien we aan de manier waarop ze mythologie en symboliek verwerkt in haar doeken. 

Dat ze later met haar broer Charles, ook een schilder, naar Brussel verhuisde. Geen van beiden is ooit getrouwd en ze woonden samen in de buurt van de Kapellekerk. 

Antwerps cultuurschepen Caroline Bastiaens (CD&V) op de expo 'Michaelina: leading lady van de barok'. Beeld BELGAONTHESPOT

En dat ze lef heeft. De precieze anatomie van haar mannelijke naakten, en dat in een tijd waarin er geen sprake was dat vrouwen (openlijk) konden schilderen naar model. De manier waarop ze zichzelf, toch een welopgevoede dame, ook afbeeldt in die Bacchusstoet als een nimf met een ontblootte borst. 

Maar vooral: Wautier geeft blijk van een uitzonderlijk talent. "Technisch is ze virtuoos", stelt Van der Stighelen en dat zie je mooi in de details: de tactiele manier waarop ze de stoffen van gewaden weergeeft, de ogen van de geportretteerden of hun haar. "Haar werken zijn van een aparte, verstilde emotionaliteit", vindt Van de Stighelen. 

Alle registers open

Ook zeer ongewoon is de reikwijdte van Wautier. Waar haar (zeldzame) vrouwelijke tijdsgenotes zich vooral toelegden op één genre, zoals Clara Peeters en haar stillevens, trok Wautier alle registers open: van portretten over bloemstukken tot historische stukken. Alle genres van die tijd had ze in de vingers, in die mate zelfs, zegt Van der Stighelen, dat lange tijd niet geloofd werd dat een vrouw zo'n sterke kunstenaar kon zijn. "Ze is volstrekt uniek." 

Veel werken die nu in het MAS te zien zijn, komen uit privébezit. Stuk voor stuk zijn ze de afgelopen decennia opgespoord door Van der Stighelen, die er niet minder dan haar levenswerk van heeft gemaakt. Nochtans: "In geen enkel archief van die tijd was een spoor van haar te vinden. Er was geen enkel aanknopingspunt." 

De Oostenrijkse aartshertog en fervente kunstverzamelaar Leopold-Willem had vier doeken in zijn bezit, waaronder de Bacchusstoet. Dat was het begin, vertelt Van der Stighelen. Ze ging wereldwijd in depots van musea en bij veilinghuizen zoeken. Het Brusselse Museum voor Schone Kunsten bleek zo een nog nooit geëxposeerd werk van Wautier te hebben liggen. 

Tweede carrière

26 werken zijn inmiddels formeel aan Wautier toegeschreven, en die zijn bijna allemaal te zien in het MAS. Van der Stighelen, die merkt dat de kunstenares na al die jaren eindelijk (ook internationale) interesse opwekt, hoopt dat hiermee de tweede carrière van Michaelina Wautier officieel is gelanceerd.

Zes doeken zijn helaas vermist. "Er is een zwart-witfoto van een schilderij dat in 1975 door een veilinghuis in Parijs is verkocht, daarvan circuleert een opsporingsbericht." In  1985 is op dezelfde manier een doek van de radar verdwenen in Amsterdam. Goed mogelijk ook dat het oeuvre veel omvangrijker is dan we nu denken. 

Maar, vertelt Van der Stighelen: "Drie dagen geleden heb ik nog een mail gekregen van een Franse vrouw, die vermoedt dat ze in het bezit is van een Wautier. Ze moet iets gehoord hebben over deze tentoonstelling." 

Michaelina: de leading lady van de barok, tot 2/9 in MAS, in samenwerking met Rubenshuis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234