Donderdag 17/10/2019

Kunstatelier

Antwerps MAS krijgt privé-concurrentie op slechts 1 kilometer afstand

De collectie in het privémuseum aan de Scheldekaaien zou vanaf het najaar te bekijken zijn. Beeld Bob van Mol

Met De Reede opent mecenas Harry Rutten dit najaar een nieuw museum in Antwerpen. Het Antwerpse stadsbestuur, dat zelf geen euro moest betalen, toont zich laaiend enthousiast. De Reede zou de onvervulde verwachtingen van het MAS kunnen inlossen. Maar: als privé-initiatieven de norm worden, dreigt de doodsteek voor publieke musea.

"Harry maakt zijn droom waar." Volgens Rita Compère, toekomstig cöordinatrice van De Reede, krijgt Antwerpen er met dit nieuwe privémuseum een ware liefdesbaby bij.

Harry Rutten, een reder van Nederlandse afkomst, verloor zo'n dertig jaar geleden zijn hart aan de grafische kunst toen hij in Brussel een tentoonstelling van Félicien Rops bezocht. Sindsdien verzamelde hij zo'n 150 tekeningen, etsen en lithografiëen van voornamelijk Francisco Goya, Edvard Munch en Félicien Rops. Zijn collectie reisde eerder al de wereld rond maar is vanaf dit najaar, samen met bruiklenen van buitenlandse musea, te bewonderen in De Reede. Subsidies vroeg hij niet aan; Rutten gaat er prat op volledig zelf uit de kosten te komen.

Onderdak vindt het privémuseum van de reder in een pand aan de Scheldekaaien in Antwerpen, op amper een kilometer van het stadsmuseum MAS. Vorig jaar trok het paradepaardje van de koekenstad nog bijna 600.000 bezoekers, maar het is een publiek geheim dat haar fotogenieke panorama en gastronomische keuken een groter aandeel in dat cijfer hebben dan de thematische voorstellingen; topkunst tonen is niet de grootste prioriteit van het MAS. "Een nieuw museum dat zich op de grote meesters richt, is voor ons geen bedreiging", klinkt het bij de directie.

Maar van concurrentie moeten ze bij De Reede niet horen. "Wij geloven juist erg in samenwerkingen. Onze collectie grafische kunst sluit bijvoorbeeld mooi aan bij het bestaande aanbod, zoals bijvoorbeeld het Plantin-Moretusmuseum."

Het Antwerpse stadsbestuur verwelkomde het nieuwe museum alvast met open armen. Cultuurschepen Philip Heylen (CD&V) ziet in privé-initiatieven vooral een verrijking van de Antwerpse kunstscene; een aanwinst waar de stad geen cent voor heeft moeten neertellen.

"Ik zie privé-initiatieven en de reguliere musea als een en-en-verhaal", zegt Heylen. "Antwerpen is al eeuwenlang een kunstmetropool. Interesse van particulieren toont aan dat dit nog altijd het geval is."

Beeld © bob van mol

Houdbaarheidsdatum

Het nieuwe privémuseum wordt binnen de sector positief ontvangen, zij het onder voorbehoud. Zowel Manfred Sellink, directeur van het KMSK, als Bart de Baere, directeur van het MUHKA, geloven dat het nieuwe museum kan bijdragen aan een grotere belangstelling voor schone kunsten in heel de stad. Maar De Baere spreekt ook over de 'dubbele vrijheid' van privé-initiatieven. "Ik heb eerder al privé-initiatieven gezien die heel dynamisch zijn, maar ook die na een paar jaar uitdoven."

Hij legt daarmee precies de vinger op de wonde: al te vaak zijn privé-initiatieven geen lang leven beschoren. Wanneer de verzamelaar overlijdt bijvoorbeeld, en er geen kinderen zijn die hem willen of kunnen opvolgen. "Een showroom vol topwerken uitbaten, is nog iets anders dan een duurzaam museum runnen", stelt professor Wouter Davidts, die binnen de vakgroep architectuur van de UGent onderzoek voert naar museumontwikkeling.

Politici laten zich volgens Davidts te veel verblinden door de mogelijkheden van privé-initiatieven. "Hoe minder ze in cultuur moeten investeren, hoe beter. Maar het succesverhaal van een selfmade man mag niet de norm worden. Je vergelijkt een luxeboekhandel toch ook niet met een openbare bibliotheek?"Net op het moment dat de subsidies voor publieke instellingen blijven slinken, begeven meer en meer privéspelers met ongelimiteerde fondsen zich in de museumwereld; dat verstoort de markt.

Belastingvoordelen voor mecenassen

Een eventuele oplossing ziet Davidts in een aanpassing van ons belastingsysteem. Waar kunstverzamelaars in Amerika profiteren van zogenaamde tax benefits wanneer ze hun werk aan publieke musea doneren, genieten mecenassen bij ons geen gelijkaardige voordelen; bijgevolg stellen ze liever zelf hun kunst tentoon.

Volgens Davidts is het ook in het belang van de kunstenaar opgenomen te worden in een duurzaam museum. "Het is een eerste stapje richting canon: de kunstgeschiedenis wordt uiteindelijk toch geschreven door zulke collecties."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234