Maandag 06/07/2020

Kunst

Anselm Kiefer: monumentale installatiekunst met drukpers en zonnebloemen

De installatie van Kiefer: een oude zetmachine waaruit tientallen zonnebloemen ontspruiten. Op de grond liggen geen zaden maar loden letters - als symbolen van nieuw leven.Beeld ©Senne Van der Ven

Anselm Kiefer (70), een van de invloedrijkste Duitse kunstenaars, heeft in Antwerpen een eredoctoraat in ontvangst genomen. Tegelijk opende hij Die Buchstaben, een indrukwekkende installatie met drukpers, zonnebloemen en monumentale banieren. 'De uitvinding van de drukkunst is misschien belangrijker dan de ontdekking dat de wereld rond is.'

"Anselm Kiefer is als kunstenaar een icoon", zegt Alain Verschoren, rector van de Antwerpse universiteit UA. "Ik heb geen milliseconde moeten nadenken toen men mij voorstelde om hem een eredoctoraat toe te kennen. Zijn sociale bevlogenheid als kunstenaar, omgang met de verschillende godsdiensten en soms confronterende kunstwerken over de geschiedenis zijn redenen genoeg om hem zo'n eredoctoraat te geven."

Tegelijkertijd is Anselm Kiefer voor een tweede keer in Antwerpen te gast met een tentoonstelling. In 2010 lokten zijn monumentale schilderijen meer dan 80.000 bezoekers naar het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten. Nu toont Kiefer een grote installatie met een oude zetmachine waaruit tientallen zonnebloemen ontspruiten. Het zijn geen zaden die op de grond liggen, maar loden letters - als symbolen van nieuw leven.

Vooraanstaande rol

Het is niet toevallig dat schepen van Cultuur Philip Heylen (CD&V) dit werk naar Antwerpen wilde brengen: "Die Buchstaben('De letters', ER) past perfect in Antwerpen, waar zich ook de oudste drukpersen ter wereld bevinden in het Museum Plantin-Moretus. Antwerpen speelde een vooraanstaande rol in de verspreiding van het woord."

De installatie van Kiefer heeft een zeer toepasselijk onderkomen gekregen in het 19de-eeuwse gebouw waar ooit het Museum voor Warenkunde was en later het Raamtheater zich vestigde. Het totaalkunstwerk is er te zien tot 31 januari 2016. "Dat is de officiële termijn", lacht Philip Heylen. "Het werk zal hier zeker langer kunnen blijven staan. Bovendien heeft Anselm Kiefer, samen met Walter Smerling van de Stiftung für Kunst und Kultur in Bonn, de ongelooflijke geste gedaan om het werk voor tien jaar in bruikleen te geven aan Antwerpen."

'Door de drukkunst werd de verspreiding van het woord en het beeld vergemakkelijkt. Kennis werd toegankelijk voor iedereen', aldus Anselm Kiefer.Beeld Senne Van der Ven.

Anselm Kiefer is verguld met zijn eredoctoraat ("Mijn eerste in België") en met de plek waar zijn installatie nu te bewonderen is. Op de vraag waarom een drukpers centraal staat, antwoordt hij: "De drukkunst heeft de wereld totaal veranderd. Eerst waren het woord en het boek een privilege voor kloosters. Door de drukkunst werd de verspreiding van het woord en het beeld vergemakkelijkt. Kennis werd toegankelijk voor iedereen. Daarom is voor mij de drukkunst misschien wel belangrijker dan de ontdekking dat de wereld rond is."

Het boek is van essentieel belang in het oeuvre van Kiefer. Op dit moment loopt er in de Bibliothèque Nationale de France in Parijs een tentoonstelling met zo'n honderd boeken die de kunstenaar tussen 1968 en nu maakte. Vaak gaat het om boeken in lood, een favoriet materiaal van Anselm Kiefer. "Ik vertelde als kind al verhalen. En ik maakte toen ook al boeken, zowel de tekst als de illustraties. Met lood werk ik graag om dat het tegelijk soepel en sterk is. Maar het lood is bovendien onlosmakelijk verbonden met de letters van de drukpers, die in lood gegoten worden. En bovendien is het lood een materie waaruit de alchemisten goud probeerden te maken. Dat is hen niet gelukt (lacht) maar bij een van de proefnemingen is wel porselein ontstaan. En dat heeft veel mensen rijk gemaakt."

Kracht van de natuur

De zonnebloemen verwijzen bij Kiefer vaak naar de kracht en de regeneratie van de natuur. Tussen de grijze, dode zonnebloemen, bloeit er één gouden. "Als voorbeeld", zegt Kiefer. De bloemen verwijzen ook naar Vincent van Gogh, wiens verschillende geschilderde versies van zonnebloemen wereldberoemd zijn geworden. "Van Gogh was mijn held. Toen ik 17 was heb ik een reis gemaakt langs alle plekken waar Van Gogh gewoond en gewerkt heeft. Ik heb er zelfs een dagboek over bijgehouden."

Over de drukpers liggen loden rollen gedrapeerd, bedrukt met foto's. En aan de balkons van het gebouw hangen drie monumentale banieren in lood: deels beschilderd, deels roestig. Want ook de aftakeling fascineert Kiefer. Hij heeft op de banieren een mengeling van Griekse tempels en Indiase baksteenfabrieken afgedrukt. "Op die manier wilde ik die Indiase en Griekse filosofie visueel aanwezig laten zijn", verklaart hij.

Gisterenavond bezocht de Duitse kunstenaar, vóór de uitreiking van zijn eredoctoraat, het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen.

Die Buchstaben, tot 31 januari gratis in het vroegere Raamtheater, De Vrièrestraat 36, Antwerpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234