Vrijdag 07/08/2020

InterviewAnne Teresa De Keersmaeker

Anne Teresa De Keersmaeker: ‘De grootste angst was dat Rosas dit niet zou overleven’

Anne Teresa De Keersmaeker en pianist Pavel Kolesnikov.Beeld ANNE VAN AERSCHOT

Met De Goldbergvariaties BWV988 hervatten choreografe Anne Teresa De Keersmaeker (60) en haar gezelschap Rosas de activiteiten. Maar de coronacrisis heeft er zwaar ingehakt. ‘De overheid maant ons aan om vooral eigen inkomsten te genereren, en als goede leerling hebben wij dat ook gedaan. Dat maakt ons nu heel kwetsbaar voor zulke crisissen.’

“Misschien zien we elkaar wel in Wenen”, had Rosas-choreografe Anne Teresa De Keersmaeker onze laatste ontmoeting beëindigd. We spraken elkaar toen in New York, waar West Side Story net in première zou gaan, en ze keek al uit naar haar passage op de Wiener Festwochen, waar haar nieuwe solo, De Goldbergvariaties BWV988, voor het eerst te zien zou zijn. Maar de coronacrisis stak daar een stokje voor. De Wiener Festwochen werd uitgesteld naar het einde van de zomer, en De Goldbergvariaties BWV988 gaat nu in avant-première in de Rosas Performance Space in Brussel. Voor een publiek van welgeteld veertig toeschouwers per avond.

“Ik ben doodblij dat ik dit zelf kan dansen”, zegt De Keersmaeker. “Ik wilde deze voorstelling voor de zomer volbrengen. Normaal zouden we eind mei in Wenen spelen, dan hadden we de Franse première in Montpellier, de Nederlandse in Amsterdam en de Belgische in Brugge. Dat is allemaal weggevallen of uitgesteld. Maar je werkt naar de première van zo’n voorstelling toe, naar de confrontatie met een publiek: dat is het ultieme doel. Bij podiumkunsten bestaat het werk pas als je het voor een publiek brengt. Dat is de essentie.”

Zijn de podiumkunsten daarom zo zwaar getroffen door de coronacrisis?

Anne Teresa De Keersmaeker: “Daar ben ik van overtuigd. Deze crisis slaat in het hart van onze praktijk. Van alle sectoren zijn de podiumkunsten en de horeca het zwaarst getroffen, volgens onderzoek van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV). En binnen de podiumkunsten zijn vocale muziek, opera en dans de grootste slachtoffers. Want dit raakt ons in ons DNA. Bij dans is je lichaam je enige werktuig. En nu leven we in een wereld waarin we onze eigen lichamen én elkaars lichamen wantrouwen. Deze gezondheidscrisis maakt deel uit van een nog groter probleem, namelijk de klimaatcrisis, die in de komende jaren onze leefwijze op een ingrijpende manier zal bepalen.”

Hoe groot is de impact op Rosas?

“Er zijn 115 voorstellingen geannuleerd. We zijn anderhalf miljoen euro aan inkomsten misgelopen. Een aantal voorstellingen zijn verplaatst, maar bijlange niet alles. Bij de meeste annuleringen hebben we geen compensatie gekregen.

“Vorig jaar hebben we met Rosas 270 voorstellingen gespeeld, en 75 procent van onze inkomsten worden door onszelf gegenereerd. Op het vlak van bedrijfsmechaniek krijgen wij ook subsidies, zoals andere bedrijven of de landbouw. De overheid maant ons aan om vooral eigen inkomsten te genereren, en als goede leerling hebben wij dat ook gedaan. Dat maakt ons nu heel kwetsbaar voor zulke crisissen. De situatie is nu heel anders bij gezelschappen die proportioneel veel meer subsidies krijgen, ongeacht de schaal van de totale inkomsten.”

Anne Teresa De Keersmaeker en Pavel Kolesnikov.Beeld ANNE VAN AERSCHOT

Welke gevolgen heeft dat?

“De grootste angst was dat Rosas dit niet zou overleven. Na enkele weken drong het tot ons door dat dit scenario niet onmogelijk was. De uitdaging was dus om manieren te vinden om op lange termijn het voortbestaan van Rosas te vrijwaren. En op korte termijn om niemand te moeten ontslaan. Rosas heeft 45 mensen in dienst. En rond die vaste kern is er nog een large community van freelancers met wie we werken. Freelancer is een zeer precair statuut. Ik heb het altijd als een opdracht en een verantwoordelijkheid beschouwd om onze mensen niet alleen over te laten aan freelancecontracten, om een vaste structuur uit te bouwen waarin de continuïteit wordt gewaarborgd. Er zijn collega’s die hier al jaren in dienst zijn.

“Tegelijk proberen we werk te genereren en perspectief te bieden aan een nieuwe generatie jonge dansers. We hadden het plan om vanaf augustus te beginnen met twaalf jonge dansers, geselecteerd uit een auditie met 1.400 kandidaten. We wilden hen een fulltimecontract aanbieden om repertoire te dansen en nieuwe creaties te maken met andere choreografen. Die fulltimecontracten hebben we, spijtig genoeg, moeten annuleren. Tezamen met Luk Van den bosch, de algemeen directeur van Rosas, heb ik gezocht naar een manier om die dansers toch een freelancecontract te kunnen aanbieden. Het is echt een operatie om te overleven, om niet overkop te gaan.

“We zijn natuurlijk blij dat de technische werkloosheid er gekomen is, en dat die nu verlengd is tot eind augustus. Dat heeft een groot verschil gemaakt, net als het noodfonds en de overbruggingsmaatregelen voor freelancers. Maar dat biedt nog altijd geen perspectief op lange termijn.”

Hoe kan dat perspectief er komen?

“De Duitse overheid investeert nu massaal in cultuur. Eén miljard euro aan maatregelen om de verschillende cultuursectoren te helpen overleven ondanks de pandemie.”

Er wordt hier te weinig rekening gehouden met de cultuursector?

“We zien wat er in de vliegtuigen kan. Daar mag je drie of vier uur naast elkaar zitten. Moeten we de vraag nog stellen waarom dat daar mag, en in een theaterzaal niet? We kennen daar het antwoord op. Net zoals we het antwoord kennen waarom er nu opnieuw gevoetbald mag worden. Voetbal mag omdat het in openlucht is en omdat je het kunt uitzenden, maar ook omdat het gaat om véél, véél meer geld. 

“Maar culturele organisaties maken ook deel uit van het bedrijfsleven. Het Nederlandse planbureau heeft berekend dat de culturele sector ginds voor 3,7 procent van het bruto nationaal product zorgt, en voor 4,5 procent van de tewerkstelling – dat is meer dan bijvoorbeeld de landbouw.

“Tegelijk zijn we ook veel meer dan een deel van het bedrijfsleven. Het gaat ook over het belang van cultuur. Tom Barman zei: als we niet in cultuur investeren, eindigt iedereen op Netflix. Bovendien ga ik ervan uit dat geen enkele democratische partij cultuur onbelangrijk vindt. Cultuur speelt een cruciale rol in het vormen van onze identiteit, zowel als individu, als als gemeenschap. Dat hebben we nu meer dan ooit nodig. Een theaterzaal is een van de enige plekken waar we nu nog allemaal samen dezelfde ruimte en tijd delen, waar we samen naar schoonheid kunnen kijken en waar we samen troost kunnen vinden. Als je afstand moet houden, is dat een zeer moeilijke oefening, zowel tijdens het repetitieproces als bij het organiseren van deze voorstelling.”

De Goldbergvariaties speelt vier keer, voor nauwelijks veertig man per avond. Is dat niet verlieslatend?

“Natuurlijk. Anderhalve meter afstand houden in een theaterzaal is een problematisch businessplan. Ik laat me niet graag vertellen dat we dan maar een beroep moeten doen op onze verbeelding. Laten we duidelijk zijn: verbeelding, that’s our job. Wij zijn bovendien dansers: we zijn flexibel en veerkrachtig. Maar je moet wel tickets kunnen verkopen.”

Gaat het volgend seizoen beter zijn?

“Volgend seizoen worden er ook nog steeds voorstellingen geannuleerd, zeker meer traditionele voorstellingen. Sommige theaters vragen om stukken te herschrijven. Als solo, of met social distancing on stage. Het grote geluk is dat wat we gedaan hebben met museale voorstellingen als Work/Travail/Arbeid en openluchtperformances als Somnia, kunnen voortzetten in musea in Berlijn, Basel, Keulen en Louvre-Lens. Daar ben ik nu projecten aan het ontwikkelen, voor volgend seizoen. Maar dat was al zo gepland.”

De Goldbergvariaties is ook een solo. Was dat ook zo voorzien?

“Dat was al heel lang zo gepland: elk nadeel heb z’n voordeel, om het met Johan Cruijff te zeggen. Het was een geluk bij een ongeluk dat ik die solo wilde maken. Begin januari, tijdens de previews van West Side Story, ben ik samen met Diane Madden – die nog met (de invloedrijke Amerikaanse choreografe, EWC) Trisha Brown heeft gewerkt – aan De Goldbergvariaties begonnen. Tijdens de lockdown heb ik in het dorpsschooltje van Gaasbeek helemaal in m’n eentje voortgewerkt. Met Diane die me via Zoom volgde.

“Het is heel eenzaam om een solo te maken, maar het geeft je ook grote concentratie en focus. Dat is iets waarvoor ik, in mijn hoedanigheid als directeur van een gezelschap en van een dansschool, toch altijd een beetje moet vechten: dat ik de tijd kan vinden om in mijn eentje te werken. 

“Het was ook een zegen om weer met die muziek bezig te zijn. De muziek van De Goldbergvariaties heeft Bach op het einde van zijn leven geschreven. Het is muziek waarin hij al zijn kunnen heeft samengebracht. Het is weer muziek van Bach, ja, net als in De zes Brandenburgse concerten en Mitten wir im Leben sind. Mes excuses. Ze zeggen dat ik eens iets anders moet doen.”

Wat komt er na De Goldbergvariaties?

“Midden september beginnen we in het Kolumba-museum in Keulen met The Dark Red, het nieuwe museumproject waarvoor we vorig jaar in het M HKA een aanzet hebben gegeven. Verder heb ik nog geen concrete plannen, maar na de terugkeer uit New York ben ik nog niet gestopt met werken. Er was het maken van die solo, maar we moesten ook Rosas en P.A.R.T.S. herorganiseren tijdens de lockdown. Ik ben dus echt wel aan vakantie toe.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234