Vrijdag 17/09/2021

InterviewBoeken

Amerikaanse moslima doet in komische strip het verhaal van haar gearrangeerde huwelijk: ‘Mijn moeder liet me nooit alleen met mijn vriend’

Huda Fahmy: 'Het gearrangeerde huwelijk moet gerespecteerd worden. Loopt het in westerse huwelijken altijd zo goed af?' Beeld RV
Huda Fahmy: 'Het gearrangeerde huwelijk moet gerespecteerd worden. Loopt het in westerse huwelijken altijd zo goed af?'Beeld RV

In Dat kunnen we regelen verstript de Amerikaanse moslima Huda Fahmy (35) haar zoektocht naar een man. Relaas van een geslaagd ‘geregeld’ huwelijk.

Huda Fahmy maakt er geen geheim van dat haar ouders én familie zich opzichtig met haar huwelijkskeuze bemoeiden. Maar dat is oké, vindt ze, want er was wel degelijk sprake van ‘toestemming’ van beide partijen: een streng gelovige moslimvrouw is niet zomaar een willoze speelbal.

Fahmy, van Syrisch-Egyptische afkomst, verdedigt in het zopas vertaalde Dat kunnen we regelen de voordelen van een ‘geregeld’ huwelijk én de reli­gieuze mores van de islam. En ze doet dat op onorthodoxe wijze. Mét humor, recht voor de raap, in snedige comics. “Ik wilde vooral aantonen dat de moslimwereld minder eenvormig is dan een buitenstaander denkt. Het is mijn verhaal over hoe ik van jongs af naar een huwelijk verlangde en op latere leeftijd mijn man ontmoette. Maar er zijn even zoveel andere”, vertelt ze vanuit haar werkkamer in Houston, Texas, waar ze met haar man Gahed en haar vierjarige zoontje woont.

Dat Fahmy furore maakt als cartooniste, vindt ze zelf nog altijd verrassend. Zeker omdat haar studieparcours haar een geheel andere richting uit stuwde. “Toch wilde ik al op jonge leeftijd schrijver worden, ik las ook erg veel. Jane Austen was mijn heldin. Maar mijn ouders beschouwden schrijven vooral als een hobby. Daarom moedigden ze me aan om rechten te gaan studeren. Zo kon ik onze gemeenschap helpen of werken aan integratie. Dat zinde me ook wel, want ik heb ook een activistisch kantje.” Toch brak ze haar studie af; taal bleek haar meer te boeien. Acht jaar lang doceerde ze Engels, tot haar eerste zoon werd geboren én ze de zorg op zich nam.

Uit 'Dat kunnen we regelen'. Beeld RV
Uit 'Dat kunnen we regelen'.Beeld RV

“Toch bleef er in mijn achterhoofd iets zeuren. Ik las wel eens graphic novels over moslims, met nogal een hoop clichés. Of geschreven door moslims die de dominante cultuur hadden geïnternaliseerd en nu neerkeken op hun eigen leefwereld en religie. Te zelden las ik iets vanuit de gelovige moslima zelf. Dat zou mijn uitdaging worden.” (lacht)

Fahmy’s succes kwam onverhoeds. “Ik had geen platform en weinig contacten: ik was een nobody”, zegt ze droogjes. “Mijn oudere zus moedigde me aan om mijn verhalen om te zetten in comics. En ook mijn man steunde me enorm, zorgde ervoor dat ik tijd kon vrijmaken en maakte me wegwijs in Illustrator-programma’s. Ik dacht echt dat er niemand zou naar omkijken.”

Maar Fahmy onderschatte de kracht van Instagram en Twitter. Haar cartoons – helder, grappig, simpel, kordaat – bereikten razendsnel een publiek, met honderdduizenden volgers. Het resulteerde in 2018 in haar debuut als comicstriptekenaar met Yes, I’m Hot in This. Niet alleen moslima’s smulden van haar tekeningen, die nu ook bij integratie- en taal­opleidingen worden gebruikt, maar ook andere lezers stonden versteld van haar openhartigheid.

In Dat kunnen we regelen voegt ze ook een begrippenlijst toe over moslimterminologie. “Zo wil ik mijn comics een instructief aspect meegeven”, benadrukt ze.

Uw tekeningen zijn minimalistisch. De grap én de boodschap primeert.

“Het zijn vaak woordspelletjes, daar ben ik dol op. Het is inderdaad een toegankelijke stijl, maar ik moet er hard aan werken. Zodra ik het verhaal beet heb, komen de grappen aanwaaien.”

U raakte duidelijk een gevoelige snaar in de moslimwereld, maar ook ver daarbuiten. Hoe waren de reacties?

(aarzelt) “Ik lees niet echt commentaren of reviews, ik sluit me daarvan af – het kan mijn mentaal evenwicht schaden, dus lees ik ze liever niet. Mijn man Gehad filtert trollen, vervelende commentaren of persoonlijke aanvallen. Maar in de moslimgemeenschap is het goed onthaald, zelfs mijn eigen vader vond het prima, hij had er geen enkele moeite mee.

Uit 'Dat kunnen we regelen'. Fahmy: 'Er zijn zoveel verschillende manieren om verliefd te worden en getrouwd te raken.' Beeld RV
Uit 'Dat kunnen we regelen'. Fahmy: 'Er zijn zoveel verschillende manieren om verliefd te worden en getrouwd te raken.'Beeld RV

“Ik denk dat het succes vooral bewijst dat mensen nieuwsgierig zijn. Er zijn zoveel verschillende manieren om verliefd te worden en getrouwd te raken. Een moslimhuwelijk is er een van. Ik heb ook totaal niet de bedoeling om dit soort relatie als enig zaligmakende te propageren. Het is nu niet dat iedereen dit moet navolgen. Wél is het een huwelijksvorm die gerespecteerd moet worden. Hij heeft echt een sterke grond. En voor mij werkt het zeer goed.”

Aan welke verwachtingen moet een op­groeiend moslimmeisje dan vooral voldoen?

(lange stilte) “Ik denk dat het niet zo erg veel anders is dan bij andere meisjes. De puberteit, daar moet je nu eenmaal doorheen. En dromen van jongens hoort daarbij. Ikzelf was wel gefascineerd door de liefde, door verliefd worden. En het idee om jong te huwen leek me uitermate romantisch. Onze gemeenschap zorgde er ook wel voor dat je zo gaat denken. Hoe ouder je werd, hoe moeilijker het zou zijn om getrouwd te raken en een geschikte partner te vinden. Dat was frustrerend, ik wilde af van dat soort stress en paniek.

“Ik had een vriendin die echt op jonge leeftijd gehuwd was en toen dacht ik: oh my god, de klok tikt verder. Maar later bleek ze de enige vriendin die zo vroeg gehuwd was. Waarom vergeleek ik me voortdurend met anderen? Waarom was ik zo gehaast?”

U ontmoette uw huidige echtgenoot op een religieuze conferentie in Houston. Geef toe, geen evidente plek voor een ‘date’.

“Meer zelfs, ik zei vooraf tegen mezelf: ik kom hier niet om een geschikte man of huwelijkskandidaat te vinden. Ik wilde me verder verdiepen in de plek van religie in mijn leven, in de betekenis van mijn moslim-zijn. Anderzijds was er wel een klein stemmetje in mijn hoofd dat fluisterde: ‘Wie weet?’ En toen ik hem daar zag staan, voelde ik me meteen aangetrokken. Hij straalde zoveel rust en kracht uit. Ik wist meteen dat we dezelfde idealen en waarden deelden én een spiritueel niveau konden bereiken.”

Maar dan begon het pas. Fahmy liep wat snel van stapel en wilde de bemiddeling van een sjeik – een vooraanstaand figuur in de moslimgemeenschap – inroepen op het congres, om haar toekomstige ter plekke al te spreken. Maar daar stak haar moeder via de telefoon een stokje voor. Ze wilde dat Fahmy hem pas voor het eerst ontmoette mét haar vader en moeder erbij. Zo geschiedde, daar legde ze zich bij neer. Gehad vloog over naar Michigan. “Vanaf het moment dat we elkaar zagen, was ik overtuigd dat ik met hem zou trouwen. Zonder dat hij zijn mond had opengedaan.”

In uw strip beschrijft u ook op hilarische wijze de bemoeizucht van de ‘Auntie Culture’, ‘de ‘Nieuwsgierige Moeders’, die als chaperons optreden?

“Ze zijn soms overheersend, vooral als je meerderjarig wordt. Ze zijn voortdurend op zoek naar ­iemand met wie hun zoon kan trouwen. Of ze hebben familieleden in het buitenland voor wie ze een bruid zoeken. Ze vissen uit wat je studeert en hoelang je studie nog loopt. ‘En kun je koken?’ Maar ze bedoelen het goed. Ze zorgen ervoor dat je je focus kunt houden op momenten waarop het mis kan lopen. Ik had er niet zoveel last van.”

Uit 'Dat kunnen we regelen'. Fahmy over de Nieuwsgierige Moeders: 'Ze zijn soms overheersend, zeker als je meerderjarig wordt.' Beeld RV
Uit 'Dat kunnen we regelen'. Fahmy over de Nieuwsgierige Moeders: 'Ze zijn soms overheersend, zeker als je meerderjarig wordt.'Beeld RV

Fahmy vertelt dat moeders in de moslimcultuur er vaak voor waken dat het hart van hun dochters niet vroegtijdig gebroken wordt. “Daar gaat een gearrangeerd huwelijk ook over: over bescherming. Dat je niet beschadigd wordt, niet voortijdig intiem wordt.” Maar dat het soms tot ongemakkelijke situaties leidt, dat leren we uit de strip. “Na de derde date met Gehad wist ik dat we echt voor elkaar gemaakt waren. Maar mijn moeder liet ons zelden alleen: ze kwam altijd binnen.”

En dan is er nog uw doortastende vader. U schrijft hoe goed hij erin was om ‘verkeerde mannen’ van u weg te houden. Een soort verdedigingsmuur, als het ware.

“Ik weet niet hoe hij het deed, maar hij was er erg goed in om lastige vragen te stellen en motieven te onderzoeken van potentiële huwelijkskandidaten. Het gebeurde wel eens dat ik dus zei: ‘Ik vind die man leuk’, waarna hij met hem in gesprek ging. Hij wilde weten wat zijn toekomstplannen waren. En of hij financieel goed voor zijn dochter kon zorgen – zoals je weet is een ‘bruidsschat’ belangrijk in de islamcultuur. Maar die jongen was daar erg door gekwetst. ‘Waarom zou ik dat vertellen?’ En mijn vader zei: ‘Waarom zou ik dat niet mogen vragen? Als je een wagen koopt, dan vragen ze toch ook of je die kunt betalen? Dus mijn dochter is minder waard dan een auto? Dus dat wil je mij niet zeggen?’ Maar Gehad, mijn echtgenoot, doorstond gelukkig wel de dad-test.” (lacht)

Het boek heeft een happy end: een gelukkig huwelijk. Wat is volgens u de sleutelformule? En hoe gelijkwaardig moeten partners zijn?

“O, maar denk nu niet dat een moslimhuwelijk geen ups en downs kent. Maar de sleutel is voor mij open communicatie en transparantie. We hebben geen geheimen voor elkaar. Ik wil nooit het gevoel hebben dat ik iets verkeerd doe of dat ik me moet schamen. Wat een huwelijk ook sterk maakt, is dat je niet meteen opgeeft na het eerste obstakel.”

Uit 'Dat kunnen we regelen'. Beeld RV
Uit 'Dat kunnen we regelen'.Beeld RV

Kunt u begrijpen dat mensen bedenkingen hebben bij een ‘gearrangeerd huwelijk’?

“Ik vrees dat ze dan een gearrangeerd huwelijk met een gedwongen huwelijk verwarren. Dat is natuurlijk volkomen onaanvaardbaar. En dat is geen onderdeel van onze religieuze visie. Het is belangrijk dat er ‘consent’ is. Het gaat toch om mensen die bij hun volle bewustzijn voor elkaar kiezen? En daar hoeft niemand zich mee te moeien. En loopt het in westerse huwelijken dan altijd zo goed af? Veel huwelijken eindigen in dramatisch misbruik of huiselijk geweld. Het is een vooroordeel dat moslim­huwelijken gewelddadiger zijn of niet evenwichtig.”

Uw ouders zijn zelf gescheiden. Welke impact had dat op uw kijk op relaties?

“Wel, het zette me aan het denken. Maar ik heb ook beseft dat het niet het einde van een familieverband betekent. Dat kan nog steeds functioneren en succesvol zijn. Twee individuen kunnen niet meer verder met elkaar, dat moet je respecteren. Ook mijn huidige man is gescheiden. En eerlijk, voordat mijn ouders gescheiden waren, zou ik nooit overwogen hebben om met een gescheiden man te huwen. Maar het gebeurde wél. Wat ik belangrijk vind, is dat een man geen kwaad spreekt over zijn ex-partner, dat hij niet gaat bashen. Dat hij respectvol blijft. Want stel dat het jou overkomt?”

Huda Fahmy, 'Dat kunnen we regelen', Pelckmans Uitgevers, 180 p., 15 euro. Vertaling Soukaïna Bennani. Beeld RV
Huda Fahmy, 'Dat kunnen we regelen', Pelckmans Uitgevers, 180 p., 15 euro. Vertaling Soukaïna Bennani.Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234