Donderdag 29/10/2020

PortretNobelprijswinnaar literatuur

Amerikaanse dichteres wint Nobelprijs Literatuur: ‘Vol humor, soms bijtend met sobere schoonheid’

Louise Glück is in de VS wel bekend en kreeg van Barack Obama bijvoorbeeld de National Humanities Medal.Beeld Belga

‘Nobele onbekende’, zelden was het woord zo van toepassing als op de laureate van ’s werelds befaamdste literatuurprijs. Al is Louise Glück in de VS dan wel een prominente dichteres, elders heeft ze nog continenten te veroveren. ‘Maar ze is geen cheerleader.’

Eens te meer weet de Zweedse Academie een complete verrassing uit haar hoge hoed te toveren. Nergens figureerde de 77-jarige Amerikaanse dichteres Louise Glück als favoriete in spe. Geen enkele voorbeschouwer tipte haar naam en ook bij gokkantoor Ladbroke’s was ze in geen velden en wegen te bespeuren. Niettemin is Glück in de VS ooit eigenhandig door Barack Obama met de National Humanities Medal omhangen.

Glück, die in 1968 debuteerde met Firstborn, is welzeker vertrouwd met lauwerkansen: voor The Wild Iris werd ze in 1992 bekroond met de Pulitzerprijs en in 2014 ontving ze de prestigieuze National Book Award voor haar bundel Faithful and Virtuous Night. Maar elders in de wereld sloegen de literatuurkenners vertwijfeld aan het googelen. 

“Er is zelfs niets in het Nederlands van haar vertaald, tenzij in een aantal bloemlezingen”, zegt Stefaan Goossens van het Poëziecentrum. “Ze was ook nooit te gast bij het vermaarde festival Poetry International. Het zegt toch wel iets over ons poëzieklimaat dat zo’n vooraanstaande Amerikaanse dichteres hier in Europa geen vertalingen heeft. Al zal daar nu ongetwijfeld verandering in komen.” 

Ook hoogleraar Amerikaanse literatuur Gert Buelens (UGent) keek verbaasd op. Bij nader inzien is hij wel opgetogen met de keuze voor Glück: “De Nobelprijsjury heeft onbetwistbaar naar haar gehele oeuvre – twaalf dichtbundels – gekeken. Je zou Glück kunnen rekenen tot de traditie van confessional poetry, een soort belijdenispoëzie. Maar altijd weer wist ze haar intense persoonlijke ervaringen of wanhoop te filteren, waardoor haar werk op een hoger literair niveau is getild.”

Zestiende vrouw op 117 prijzen

Dat er dit jaar een vrouwelijke auteur aan het feest zou zijn, werd wel alom verwacht. Zij het dat de neuzen van de Nobelprijs-watchers toch vooral in de richting van de Guadeloupse Maryse Condé of de Antiguaans-Amerikaanse Jamaïca Kincaid gingen, al leek de Canadese Margaret Atwood ook verre van kansloos. Glück kreeg vanmorgen het nieuws te horen van voorzitter Anders Ollson van het Nobelprijscomité: “Onze boodschap kwam als een verrassing, maar een welkome, voor zover ik dat kon horen,” zei hij droogjes, “vroeg in de ochtend als het in de Verenigde Staten was.” 

Toch staat Glück niet bekend om haar voorliefde voor de spotlights. Toen ze in 2003 werd benoemd tot Poet Laureate (Dichter des Vaderlands) van de VS, benadrukte ze dat ze haar publiek liever “klein, intens en gepassioneerd” hield. 

Glück is pas de zestiende vrouwelijke auteur die de Nobelprijs (goed  voor 940.000 euro) in de wacht sleept, na 117 uitreikingen. En het is ook alweer acht jaar geleden dat een andere dichter, de Zweed Tomas Tranströmer, de onderscheiding toeviel.

Olsson prees Glück voor haar “openhartige en compromisloze” stem, “vol humor, soms bijtend van aard”. Haar heldere poëzie maakt met “sobere schoonheid het individuele bestaan universeel”. De Amerikaanse Poetry Foundation looft dan weer haar technische precisie, gevoeligheid en inzicht in eenzaamheid, familierelaties, echtscheiding en dood. Buelens vult aan: “Ze heeft, in navolging van Emily Dickinson, altijd soepel omgesprongen met ritme en versvormen. Ook zette ze veelvuldig Griekse en Romeinse mythen naar haar hand.”

Werk van Louise Glück in de winkel Boershuset in Stockholm, Zweden.Beeld EPA

De in 1943 in New York geboren Louise Glück, met Joods-Hongaarse grootouders, doceerde poëzie aan talloze universiteiten en is nog steeds adjunct-professor Engels aan Yale. “Toen ik jong was, leidde ik het leven dat ik dacht dat schrijvers moesten leiden. Je wijst de wereld af en stopt al je energie ostentatief in de taak om kunst te bedrijven”, vertelde ze in een interview met het tijdschrift Poets and Writers. “Ik zat gewoon in Provincetown aan een bureau. En het was afschuwelijk . (...) Na twee jaar kwam er niets. Dus nam ik tegen mij zin een baan als leraar in Vermont aan, hoewel ik vond dat echte dichters geen les moesten geven. Maar kijk, toen ik professionele verplichtingen had in de wereld, lukte het me wel om te schrijven.” 

Niet voor karretjes te spannen

Glücks leven werd getekend door een paar persoonlijke drama’s. Ze kampte jarenlang met anorexia en ging langdurig in psychoanalyse. In 1980 brandde Glücks huis in Vermont compleet af en verloor ze al haar bezittingen. “Er zitten veel interessante ambiguïteiten in haar poëzie”, vervolgt Buelens. “Er is een sensuele dimensie, met ook aardse elementen, die ze toch met veel reflectie en afstand nemen te lijf gaat. Ze heeft nooit haar persoonlijke was zomaar buiten gehangen.”

Bij haar “compleet verraste” Britse uitgever Carcanet zegt Michael Schmidt dat Glück absoluut “geen cheerleader is”: “Ze laat zich niet voor karretjes spannen”. Ze is ook “geen polemische dichter” en toont “amper politiek engagement”. Dat is misschien wel een van de redenen dat ze bekroond is. “Glück wil ons niet overtuigen, ze helpt ons gewoon als individu de wereld te exploreren waarin we leven”, klinkt het in The Guardian. Professor Buelens bevestigt: “Ze is wars van hokjesdenken of categorieën, ja. En dat terwijl iedereen toch eerder een Afro-Amerikaanse auteur had verwacht met een uitgesproken ideologischer profiel.” 

Maakte de Nobelprijsjury dus een veilige keuze, na jaren van schandaal in de schoot van de Zweedse Academie én daarbovenop de omstreden keuze vorig jaar voor Peter Handke? Zo ziet het er wel naar uit. Al kan dat goed uitpakken. Toen in 1996 de nog obscure Poolse dichteres Wislawa Szymborska ge-Nobeliseerd werd, sloot de wereld haar algauw massaal in de armen. Staan Glücks gedichten hetzelfde lot te wachten?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234