Donderdag 21/10/2021

InterviewSchrijfster Charlotte Wood

‘Als vijftiger ben ik seksueel vrijer dan ooit’

Charlotte Wood. ‘Ik was als twintiger een stuk minder gelukkig dan nu. Ik had geen benul van wat ik met mijn leven moest aanvangen.' Beeld Guardian / eyevine
Charlotte Wood. ‘Ik was als twintiger een stuk minder gelukkig dan nu. Ik had geen benul van wat ik met mijn leven moest aanvangen.'Beeld Guardian / eyevine

In haar nieuwe roman Het weekend maakt de Australische bestseller-auteur Charlotte Wood (56) komaf met clichés over vrouwen en ouder worden. ‘Waarom wordt er met zoveel afschuw gekeken naar ouder­dom? Ik zou nooit opnieuw jong willen zijn.’

“Toen ik dit boek aan het schrijven was, had ik nooit kunnen vermoeden dat het zoveel zou losmaken.” Zelfs onze ietwat wankele Zoom-verbinding kan de oprechte verbazing niet verhullen op het gezicht van auteur Charlotte Wood. Nochtans is de Australische niet aan haar proefstuk toe. In eigen land is ze al jaren een gevestigde literaire waarde en met haar vorige roman Ontregeld had ze haar eerste internationale bestseller te pakken.

“Maar het succes van Ontregeld kon ik makkelijker verklaren”, vertelt Wood vanuit haar werkkamer in thuisstad Sydney. “Het is een dystopie rond seksueel grensoverschrijdend gedrag die uitkwam vlak voordat #metoo losbarstte. Het boek raakte aan een open maatschappelijke zenuw. Dat de internationale lezer blijkbaar evengoed geïntrigeerd blijkt door de vriendschap tussen drie vrouwen van boven de zeventig, doet me veel plezier”, glundert ze. Vanaf deze maand ligt de Nederlandse vertaling ook bij ons in de rekken.

In Het weekend biedt Wood de lezer een inkijk in de levens van Jude, Adele en Wendy, drie vriendinnen op leeftijd die samen het vakantiehuis van hun overleden vriendin Sylvie opruimen. Qua stijl koos ze voor de frisse combinatie van milde humor en nietsontziende eerlijkheid. Geen cartooneske flat characters, wel een levendige getuigenis van het feit dat het leven niet stopt na je zeventigste. En dat verfrissende inzicht verklaart wellicht voor een groot stuk het succes van deze roman.

Het is een cliché, maar wel eentje met veel waarheid: iedereen wil lang leven maar niemand wil oud zijn. Denkt u dat Het weekend zoveel mensen aanspreekt omdat u aantoont dat het anders kan?

“Misschien wel, ja. Ik vind zo’n visie alleszins enorm simplistisch. Ik snap niet waarom er met zoveel afschuw gekeken wordt naar ouderdom. Ik ben zelf halverwege de vijftig en zou nooit opnieuw jong willen zijn. Ik was als twintiger een stuk minder gelukkig dan nu. Ik had geen benul van wat ik met mijn ­leven moest aan­vangen.

“Het klopt gewoon niet dat het vreselijk is om oud te zijn terwijl jeugdigheid de hemel op aarde is. Ouder worden is noch fantastisch, noch verschrikkelijk. Die periode is even variabel als elke andere tijd van je leven.”

Nochtans was dat niet uw eerste focus toen u aan dit boek begon. U wilde vooral onder­zoeken hoe decennialange vriendschappen boeiend blijven.

“Om vriendschappen van veertig of vijftig jaar in beeld te brengen, heb je natuurlijk oudere personages nodig. Vandaar dat ik me al snel vast ben beginnen bijten in de thematiek. Bovendien ergerde ik me al langer aan de representatie van oude mensen in de literatuur. Meestal zijn het nevenfiguren en als het toch hoofdpersonages zijn, blikken ze doorgaans terug op hun verleden vanuit een of ander woon-zorgcentrum. (lacht) Het is al te vaak hun verleden dat centraal staat: alsof hun heden niet meer de moeite is. Maar als ik de zeventigplussers in mijn omgeving zie, dan gaat die vlieger niet op. Het zijn stuk voor stuk intellectueel levendige mensen die nog steeds evolueren en bijleren.”

Dat zie je ook bij de drie hoofdpersonages in Het weekend. Ze zijn zelfs verrassend weinig bezig met hun leeftijd.

“Dat klopt. Hun zorgen en activiteiten zijn in se niet leeftijdgebonden. Adele is de actrice die geconfronteerd wordt met het feit dat ze geen financieel vangnet heeft opgebouwd nu haar relatie op de klippen is gelopen, Jude is de controlefreak die al tientallen jaren de maîtresse is van een rijke man en Wendy heeft haar identiteit als academica vooral gebouwd op haar intellectuele capaciteiten. Hun levensfase heeft zeker invloed op al die elementen, maar voor hen is dat tegelijkertijd bijzaak. Ze realiseren zich alleen steeds vaker dat de buitenwereld hen stilaan als oud en dus als out categoriseert.”

Charlotte Wood. ‘Ik wil dat de vrouwen over wie ik schrijf echt zijn. Dus hebben ze soms lelijke gedachtes en doen ze slechte dingen.' Beeld Guardian / eyevine
Charlotte Wood. ‘Ik wil dat de vrouwen over wie ik schrijf echt zijn. Dus hebben ze soms lelijke gedachtes en doen ze slechte dingen.'Beeld Guardian / eyevine

Tegelijkertijd kan je er niet omheen dat die latere levensfase haast op elke pagina aanwezig is. Onder meer de fysieke aftakeling wordt door u op eerder niets­ontziende, om niet te zeggen plastische wijze in beeld gebracht.

“Vind je dat? Mijn ervaring is eigenlijk dat het van de lezer afhangt hoe die pijntjes geïnterpreteerd worden. Als jij die beschrijvingen moeilijk vindt, ben je dus mogelijk zelf vooral bang voor ouderdomskwalen. (lacht)

“Adele is in elk geval zeer fit en ervaart zichzelf als een aantrekkelijke vrouw. Ze is seksueel en sensueel helemaal alive and kicking. Maar het klopt dat de andere twee te kampen hebben met een slechte rug of artritis. Ik wilde die fysieke klachten noch verdoezelen, noch erger maken dan ze zijn. Ikzelf heb al een slechte rug sinds mijn vijfentwintigste en ik heb als jonge vrouw verschillende ziektes en depressies gehad. Die zaken zijn dus zeker niet enkel voorbehouden voor oudere mensen, net zoals dat verlies en rouw op elke leeftijd voorkomen. Alleen moet je er wel aan wennen dat je bij het ouder worden steeds vaker mensen zal verliezen. Dat zie je ook bij de drie vriendinnen: de groep is uit balans omdat hun vierde vriendin overleden is en ze gaan alle drie anders om met dat verlies.”

Wat ook opvalt: het gaat weinig over moederschap of kleinkinderen. Mogen we vermoeden dat uw feministische inborst daar een rol in speelt?

“Ik wil niet schrijven over vrouwen die gedefinieerd worden door hun familie. Dat interesseert me gewoon niet zo. Maar het klopt zeker dat ik een feministe ben en de wereld dus door die lens bekijk. Al zijn er vanuit feministische hoek verschillende visies mogelijk op literatuur. Ik verbaas me er nog steeds over dat sommige feministes vinden dat vrouwen altijd als goede of zelfs heldhaftige personages afgebeeld moeten worden. Voor mij betekent feminisme juist dat vrouwen vrij zijn om evenveel fouten te maken als mannelijke personages.

“De vrouwen over wie ik schrijf, zijn niet altijd leuk. Ik wil dat ze echt zijn en dat betekent dat ze soms lelijke gedachtes hebben en slechte dingen doen. In Het weekend houden de vriendinnen zeker van elkaar, maar ze slagen er niet in om elkaar altijd te steunen en ze zijn elkaar voor een stuk verloren sinds de dood van hun vriendin. Wat hen daarnaast typeert is dat ze nog lang niet klaar zijn met het leven en hun carrières. Ik zie dat om me heen bij veel vrouwen van die leeftijd. Ze ­hebben moeten vechten voor de gelijke rechten en kansen die in wetten werden gegoten toen ik jong was. Wij hebben met z’n allen de vruchten kunnen plukken van hun gevecht, terwijl zij doorheen heel hun loopbaan achterstand zijn blijven ervaren ten opzichte van mannen. Velen hebben niet de kans gehad om te behalen wat ze hadden kunnen doen als ze mannen waren geweest. Ze gaan dus ook niet zomaar opzij voor jongere ­vrouwen.”

Charlotte Wood

• geboren in 1965 in Cooma, Australië

• publiceerde twee non-fictieboeken en zes romans, waaronder The Natural Way of Things (Ontregeld, 2015) en het nu ook vertaalde The Weekend (Het weekend, 2019)

• bundelde interviews met andere Australische auteurs in The Writer’s Room (2016)

• leeft met haar man in Sydney

U stipuleert dat er voor sommige vrouwen bevrijding schuilt in het ouder worden. Wat verstaat u daar precies onder?

“Veel vrouwen voelen zich een stuk vrijer wanneer ze eindelijk met rust gelaten worden door mannen. Ze voelen zich opgelucht over het feit dat ze op een bepaalde manier onzichtbaar worden en vrij zijn van wat mannen van hen willen. Ikzelf vind bovendien dat ik vandaag als vijftiger seksueel vrijer ben dan ooit tevoren: je bent verlost van voorbehoedsmiddelen én van allerlei belachelijke schoonheidsidealen.”

Een intrigerend vierde personage dat we nog niet bespraken is Finn, de dementerende, oude hond van Wendy.

“Aangezien de drie vrouwen eigenlijk niet geïnteresseerd zijn in ouderdom, gebruikte ik Finn om het er toch over te kunnen hebben. Alle personages projecteren hun ideeën over ouderdom op hem. Jude vindt bijvoorbeeld dat hij een spuitje moet krijgen omdat ze het aftakelingsproces niet kan aanzien. Nochtans lijdt hij niet echt, hij maakt gewoon mee wat iedereen overkomt die lang leeft. Wendy moet dan weer accepteren dat hij er niet altijd zal zijn.”

Dieren nemen in uw romans vaker een belangrijke rol in. Waarom hecht u daar zo aan?

“Het heeft een tijdje geduurd voor ik het zelf doorhad, maar in mijn boeken dragen dieren de inzichten aan die we zelf als mens niet altijd hebben. Ze tonen ons dat de mens niet zo alwetend is als we misschien zouden willen. De wetenschap leert ons nu pas dat bomen, schimmels en andere organismen over kennis beschikken die de onze overschrijdt. Mensen denken graag dat ze het centrum van de wereld zijn, maar als we de natuur negeren, ontstaan er ­rampen.”

In dat licht hebt u zich al erg kritisch uitgelaten over de coronapandemie.

“Wetenschappers vertellen ons al decennia dat het gevaarlijk is om wilde natuur en de oorspronkelijke habitat van dieren te vernielen of in te nemen. Wij kiezen er echter voor om dat soort van adviezen te negeren en de pandemie is daar het rechtstreekse gevolg van. In Sydney zitten we intussen met een derde grote lockdown en de deltavariant is stevig in opmars. Australië kampt met een grote ondervaccinatie omdat de overheid totaal gefaald heeft wat betreft de vaccinatiecampagne.

“Ik heb het geluk dat mijn man en ik ons leven relatief makkelijk verder hebben kunnen zetten en aangezien we geen kinderen hebben, zaten we niet met de stress van thuisonderwijs. Ik reken mezelf dus tot de gelukkigen, maar dat geldt lang niet voor iedereen. Bovendien ben ik ervan overtuigd dat wanneer we onze omgang met de natuur niet drastisch veranderen, we het ergste nog niet gezien hebben.”

Klopt het dat corona volgens u als positief neveneffect heeft dat mensen de kunsten plots als belangrijk zijn gaan beschouwen?

“Absoluut! In Australië wordt het anti-intellectualisme steeds dominanter. Zeker de conservatieven zien kunst louter als versiering om aan de muur te hangen: een bijzaak. Ik vond het ontroerend om te merken hoeveel mensen tijdens de pandemie teruggrepen naar kunst. Kunstenaars geven betekenis aan het leven, ze begrijpen wat we ­voelen. Net zoals plots bleek hoe ­belangrijk het zorgpersoneel is, of supermarktpersoneel en schoon­makers. Of denk maar aan het feit dat politici eindelijk luisterden naar wetenschappers, ook dat is een positief neveneffect van de pandemie. Al doen ze dat nog steeds veel te weinig wanneer het klimaatverandering betreft.”

U hebt zelfs zoveel respect voor de wetenschap dat u Het weekend deels schreef tijdens een residentie aan het Research Center for Health van de universiteit van Sydney. Wat moeten we ons daarbij voor­stellen?

“Die plek is baanbrekend. Hun missie is om chronische ziektes aan te pakken door mensen uit allerlei disciplines bij elkaar te brengen. En daar hoort dus ook een creative ­writer in residentie bij die betaald wordt via fondsen van een private mecenas. Stel je voor, je mag er als schrijver een jaar werken voor een degelijk loon: voor mij en mijn collega-auteurs is dat een droom. (lacht) Ik vond het enorm inspirerend om er voortdurend in contact te komen met mensen die je anders nooit zou ontmoeten: filosofen, artsen, fysici enzovoort. Het is een unieke ervaring om samen na te denken over een boek.

“Wat daarnaast mooi is, is dat er veel meer gemeenschappelijke grond bleek te bestaan tussen kunstenaars en wetenschappers. We herkenden veel in onze manieren van werken: patronen ­creëren, intuïtief denken, je buikgevoel achterna gaan enzovoort. Bovendien vergeten we vaak dat zaken als passie, angst en vreugde niet alleen deel uitmaken van de kunsten, maar evengoed van de wetenschappelijke praktijk.”

Jullie werkten er samen rond het thema verouderen. Hoe ging dat in zijn werk?

“Ik heb onder andere veel gehad aan een exacte wetenschapper die me informatie gaf over het verouderingsproces bij dieren. Dat kwam van pas toen ik over Finn moest schrijven. Dieren verouderen sneller dan mensen, maar tegelijkertijd zijn er veel overeenkomsten.

“In zekere zin fungeerde mijn verblijf daar als een oefening in het ouder worden. Ik kies er bewust voor om niet pessimistisch te zijn over de toekomst. Ik zal uiteraard fysieke en misschien ook mentale achteruitgang ervaren, maar ik wil dat kunnen accepteren en een vol leven blijven leiden. Ik spiegel me aan de ouders van mijn vrienden die erin slagen om schoonheid te blijven ervaren, zelfs op de momenten dat ze zich oud en ziek voelen. Je weet natuurlijk nooit wat het leven brengt, maar ik zou het jammer vinden om de laatste fase vol angst en woede in te moeten ­zetten.”

Charlotte Wood, Het weekend, Ambo/Anthos, 256 p., 21,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234