Vrijdag 22/10/2021

Festival

"Als steden slimmer worden, worden wij dan dommer?"

Samir Bantal. Beeld Eric de Mildt
Samir Bantal.Beeld Eric de Mildt

Wat is de impact van de digitalisering en de technologie op een stad en de samenleving? Dat debat wil het Leuvense festival and& in mei voeden. Met de hulp van de Nederlandse architect Samir Bantal. "We mogen best kritisch staan tegenover innovatie."

De Nederlandse architect Samir Bantal staat aan het hoofd van AMO, de Rotterdamse research- en designstudio van Rem Koolhaas’ bureau OMA. Daar doet hij onderzoek naar de wisselwerking tussen de stad en het platteland, dat zal uitmonden in een tentoonstelling in het Guggenheim in New York in de herfst van 2019.

In Leuven zou Bantal aanvankelijk enkel een lezing geven, maar al snel werd hij gevraagd om voor and& enkele interventies in de publieke ruimte mee te cureren. Een opdracht die hij tegenwoordig buiten zijn uren vervult. “Kunst is altijd een reflector geweest op tendensen”, zegt Bantal. “Daarom vraag ik kunstenaars en ontwerpers om te reageren op de stad, die op haar beurt wordt beïnvloed door het digitale. Hoe zien zij dat?”

Denk bijvoorbeeld aan de slimme stad vol camera’s, waar alles wordt geregeld en gestuurd door algoritmen. “Als steden steeds slimmer worden, wat is dan nog onze rol”, vraag Bantal zich af. “Worden wij dan minder slim? En als robots alles voor ons doen, wie zorgt er dan voor de robots? Wij? Wat betekent die transitie voor de dagelijkse taken die we uitvoeren, ook in de ruimtelijke omgeving?”

Geen probleem voor Devriese

En wat met onze privacy? Met de regelmaat van een klok verschijnen daar bezorgde artikels over. Toch hoor je er amper mensen kritisch over spreken.

“Sterker nog, we vinden het haast verdacht als iemand die digitale controle niet accepteert”, zegt Bantal. “Daar zie ik een grote kentering tegenover bijvoorbeeld het DDR-tijdperk. Niemand kon zich toen vinden in een realiteit waar iedereen in de gaten werd gehouden. Dat moest vooral voorkomen worden. Nu maken we exact het omgekeerde mee.”

Voorstanders zeggen dan: mij maakt het niet uit, ik heb toch niets te verbergen. Maar dat is heel gemakkelijk, vindt Bantal. “In Nederland luisteren die mensen vaak naar eenvoudige namen als De Jong of Devriese. Begint je naam met een El of een Al, dan kun je daar weleens anders over denken.”

Is het dan nodig om die De Jongs en Devrieses te laten nadenken over de luxe waarin ze zich bevinden binnen dit debat? “Als dat de rol van kunst is, misschien wel”, denkt Bantal. “Kijk, algoritmes worden door witte mannen in Silicon Valley bedacht. Zij delen een bepaalde achtergrond en bagage. Hun algoritmes bekijken de hele wereld vanuit hun perspectief. Daarom ga ik voor and& op zoek naar kunstenaars/ontwerpers, man en vrouw, om het onderwerp vanuit een ander standpunt te benaderen.”

Uiteindelijk heeft iedereen er wel een mening over, van utopisch tot dystopisch, denkt Bantal. “Daarom vind ik het belangrijk dat er achter de ingrepen in de stad ook een duidelijk programma van and& staat dat een aantal aspecten over het stedelijke en innovaties wil agenderen. Het interesseert me niet om daar uitsluitend positief over te zijn. We moeten kritisch durven te staan tegenover bepaalde vormen van innovatie.”

Harmonieuze flat

Bantal denkt er al als architect zelf ook over na. “Vandaag willen veel mensen in de stad blijven, waardoor de prijzen stijgen en er nieuwe vormen van gemeenschapswonen ontstaan. Men heeft een eigen kamer en deelt de services. Een oud principe in een nieuwe jas. Interessant genoeg ontstaan er zo nieuwe beroepen, zoals de community's manager, iemand die erop toekijkt wie toegelaten wordt om een harmonieuze flat samen te stellen. Is dat nodig? Zullen we de mensen die er gaan wonen zo niet voorprogrammeren? En hoelang duurt het eer die persoon zijn baan kwijt is?”

Als curator neemt Bantal een observerende en kritische stelling in, om in gesprek met de kunstenaars tot een interessante reeks interventies te komen. "Ik hoop natuurlijk dat ze duidelijke standpunten innemen, dat er een beetje geprovoceerd wordt. Wat dat betreft krijgen ze alle vrijheid.”

Aan de andere kant zijn er wel enkele ‘analoge’ beperkingen, zoals budget, veiligheidsissues of de goedkeuring van het stadsbestuur. “Dat is spannend, en we zullen er zeker gesprekken over voeren”, zegt Bantal.

“Maar ik vind het ook grappig dat we nu angstig over een kunstingreep praten – ‘zal het wel mogen?’ – terwijl we niet angstig praten over de talloze registraties van ons leven in de stad. We zijn dus bang voor het provocerende van kunst en creativiteit, maar niet voor de totale controle van het digitale veld dat we over ons heen hebben gelegd.”

and&, van 2 tot 5 mei in Leuven, early bird-tickets te koop tot 19 januari, andleuven.com.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234