Woensdag 26/06/2019

Docville

Als de computer de mens schaakmat zet

Lee Sedol, de wereldkampioen Go, bijt zijn tanden stuk op het computerprogramma AlphaGo. Beeld AP

Zwarte en witte stenen op een bord leggen was zelden zo fascinerend als in AlphaGo. De documentaire laat zien hoe radeloos de mens wordt als de computer slimmer blijkt te zijn.

"Ik dacht dat het een fout was." "Normaal zouden mensen niet zo'n zet zetten. Het was gewoon slecht." Het is de tweede wedstrijd tussen Lee Sedol, de Zuid-Koreaanse wereldkampioen Go, en AlphaGo, een computerprogramma van Google-dochter DeepMind. AlphaGo laat een steentje op het rooster zetten, een zet die alle analisten met verstomming slaat. Die zet? Op dat moment? Kan niet zijn. Tot ze even later, als de match ten einde loopt, moeten toegeven dat niet AlphaGo fout was, maar zijzelf. De zet getuigde van een ongelooflijk inzicht in het spel.

AlphaGo bekijken vergt niet meteen een grote kennis van het vooral in Azië erg populaire spel. Kort samengevat komt het erop neer dat twee spelers zwarte en witte stenen op een bord met een rooster van negentien bij negentien lijnen leggen. Het doel is om de stenen van de tegenstander te omcirkelen. Of zoiets. Het lijkt simpel, maar zeker voor een leek wordt het spelletje al snel een ondoorzichtig kluwen. Het bordspel is een van de moeilijkste, zo niet het moeilijkste spelletje dat er bestaat. In vergelijking met schaken bijvoorbeeld zijn er iedere zet tien keer meer mogelijkheden. 

Maar hoe kijkt een slimme computer ernaar? Door de complexiteit van Go leek het altijd onmogelijk om er een programma voor te schrijven, maar DeepMind, een dochteronderneming van Google dat zich toelegt op artificiële intelligentie, ging de uitdaging aan. AlphaGo, zoals het programma heet, is het resultaat van dat proces. De gelijknamige documentaire toont hoe het programma het opneemt tegen Go-spelers. Eerst tegen de Europese kampioen, nadien tegen Lee Sedol, de 'Roger Federer van Go'.

Tragisch

De wedstrijd vond al in 2016 plaats en de uitslag ervan werd wereldwijd druk becommentarieerd. Het is dus niet echt een spoiler door te zeggen dat AlphaGo het van Lee Sedol haalde. De kracht van de documentaire ligt ook elders: ze laat mooi zien hoe moeilijk we het als mensen hebben om met zulke slimme computers om te gaan. Lee Sedol, de analisten in de zaal, de supporters, zelfs de computerwizzards van DeepMind hebben ambivalente gevoelens bij AlphaGo. Want een computerprogramma dat het haalt van de mens in een moeilijk spelletje waar je ook creatief moet kunnen denken? Je zou je voor minder angstig voelen. Het geeft de documentaire een tragisch, dramatisch kantje.

AlphaGo heeft op het einde ook aandacht voor de mogelijke nefaste gevolgen van zo'n superprogramma's die alsmaar slimmer worden. De makers maken er zich wat makkelijk van af door enkele mensen te laten zeggen dat iedereen dat beseft en dat men nadenkt over de gevolgen op lange termijn. Je kunt er wellicht een hele documentaire mee maken. Maar ook los van dat is het fascinerend om te zien wat zo'n slim programma kan en na te denken over wat je met artificiële intelligentie allemaal zou kunnen doen.

En voor wie zich echt zorgen zou maken: DeepMind heeft ondertussen al een nieuwe versie van AlphaGo gemaakt. De menselijke input bij AlphaGo Zero bleef beperkt tot het invoeren van de basisregels van Go. Daarna leerde het programma het spel spelen en beheersen door tegen zichzelf te spelen. Na drie dagen veegde AlphaGo Zero al de vloer aan met zijn voorganger AlphaGo. 100-0 was de eindstand.

Op 27 en 29 maart tijdens Docville, Leuven. docville.be. De documentaire is ook te bekijken op Netflix.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden