Zondag 08/12/2019

cultuursector

Alarmerende cijfers: meeste artiesten moeten bijklussen om rond te komen

Pascal Deweze: 'Zolang ik mijn brood verdien met muziek, ben ik content.' Beeld Wouter Van Vooren

Slechts een op de tien kunstenaars kan rondkomen van zijn of haar artistiek werk. De meesten moeten meerdere jobs combineren en verdienen dan nog vaak een stuk minder dan de doorsnee werknemer in België.

Veel professionele artiesten klussen bij in andere kunstprojecten of -disciplines. Uit interesse én financiële noodzaak. Maar vaak nemen ze er ook een job in een totaal andere sector bij om rond te komen, van lesgeven tot horecawerk. Dat geldt voor 40 procent van de beeldende kunstenaars en schrijvers, een derde van de muzikanten en filmmakers en een kwart van de podiumkunstenaars.

Negen op de tien kunstenaars kunnen immers niet leven van hun eigen artistiek werk. Alleen bij filmmakers ligt dat percentage net iets lager: 80 procent. Meer dan een kwart van de alleenstaande kunstenaars zegt zelfs dat ze niet rond komen. Vaak omdat een deel van hun werk, zoals onderzoek, netwerken en het creëren zelf, weinig of niet vergoed wordt.

Dat blijkt uit een online-onderzoek bij 2.700 mensen uit de sector, in opdracht van onder meer Kunstenpunt en de Vlaamse overheid. "Het cliché van de luie kunstenaar die gewoon wacht op subsidies klopt dus niet", zegt Delphine Hesters van Kunstenpunt. "Het zijn net flexwerkers en ondernemers."

Genderloonkloof

De doorsnee beeldend kunstenaar met een werknemersstatuut verdiende in 2014 13.786 euro netto per jaar, zo'n 10.000 euro minder dan de doorsnee belastingplichtige in België. Een kwart van de beeldende kunstenaars moest het zien te rooien met 7.000 euro of minder.Muzikanten hebben van alle kunstenaars in werknemersstatuut gemiddeld nog het hoogste inkomen met 20.000 netto per jaar.

Voor vrouwen is het doorgaans nog moeilijker. Want ook in de kunstensector speelt de genderloonkloof: mannelijke schrijvers en illustratoren tussen 35-44 jaar en 55-64 jaar verdienen bijna het dubbele van hun vrouwelijke collega's. In de film- en muziekwereld is de kloof kleiner, toch zijn deze sectoren met 70 procent overwegend mannelijk.

Opvallend: ondanks hun 'precaire omstandigheden' zeggen negen op de tien artiesten dat ze tevreden zijn over de inhoudelijke en artistieke aspecten van hun job. Maar een onzeker bestaan en laag loon zorgt ervoor dat bijna de helft toch overweegt om ermee te kappen en een andere job te zoeken. Bij de podiumkunstenaars loopt dat zelfs op tot 60 procent.

Cultuurminister Sven Gatz (Open Vld) erkent dat er nog werk aan de winkel is. "Maar er worden zeker al zaken ondernomen: de projectsubsidiepot is bijvoorbeeld met 2 miljoen euro vergroot, vanaf 2018 kunnen kunstenaars renteloos of rentearm lenen bij de Cultuurbank en de taxshelterregeling voor podiumkunsten zit op federaal vlak in de laatste rechte lijn."

Maar dat volstaat niet, meent belangenorganisatie Overleg Kunstenorganisaties (oKo). Zij pleiten onder meer voor een minimale dagvergoeding, een verhoging van de (project)subsidies, vereenvoudige statuten en structuren en een betere zakelijke en juridische begeleiding van artiesten.

Ans Van den Eede: "Weekendjes weg? Niet voor mij"

Sinds 2011 heeft Ans Van den Eede (30) haar eigen theatergezelschap, Hof van Eede. Sindsdien doet ze twee jobs voor het loon van één. "Want naast het artistieke luik moet je ook al de praktische zaken runnen: jezelf verkopen, de productie en de strijk en de was."

Het gezelschap krijgt projectsubsidies van de overheid, maar vier vijfde daarvan gaat al naar loonkosten voor alle medewerkers en freelancers. "Ik betaal mezelf enkel een loon uit voor de maanden waarin ik meespeel in een project van Hof Van Eede, voor mijn artistiek werk. De hele omkadering doe ik gratis." Om rond te komen vult ze dat aan met freelance acteerjobs bij andere theatergezelschappen. Een leuke afwisseling, maar ook een kwestie van moeten.

Ans Van den Eede. Beeld Wouter Van Vooren

"Toen ik van de acteerschool kwam liep alles aanvankelijk vlot. Tot ik een seizoen iets te weinig vooruitplande en alles plots stilviel. Een periode van zwarte sneeuw én een heftige reality check. Ik zag dat totaal niet aankomen. Ik heb een tijd noodgedwongen in de horeca gewerkt, maar werd daar echt ongelukkig van. Dit was niet wat ik wilde doen. Het kunstenaarsschap is niet te combineren met een fulltimejob. In welke job kun je zeggen: en nu kom ik twee maanden niet omdat ik moet repeteren voor een productie?"

Vandaar het idee om een eigen gezelschap te beginnen. Een droom, maar wel een waar ze nog elk seizoen moet blijven knokken. "Vriendinnen met een andere jobs plannen reizen en weekendjes weg, maar dat zit er voor mij niet in." Haar netto jaarloon stemt min of meer overeen met dat van de doorsnee podiumkunstenaar: zo'n 17.000 euro. "Als ik op het einde van de maand al iets overhoud, gaat dat opzij voor de mindere maanden. Maar veel collega's zijn veel erger af. Samen met mijn lief, die een stabielere job heeft, heb ik een klein huisje kunnen kopen. En ik heb nog het geluk dat ik het Kunstenaarsstatuut heb behaald, een soort van werkloosheidsstatuut. Er komt heel wat administratie bij kijken, maar zonder zou ik in de armoede belanden. Tijdens mindere periodes, als opdrachten weer eens niet op elkaar aansluiten, kan ik dan toch terugvallen op zo'n 1.000 euro per maand."

Pascal Deweze (43): "Zolang ik mijn brood verdien met muziek"

Hij speelt met bekende namen als Mauro en Novastar. Toch moet Pascal Deweze (43) nog bijklussen als producer en componist van reclamejingles om aan een deftig jaarinkomen van 20.000 euro te komen.

"Als jonge gast zou ik gezegd hebben: no fucking way. Nu ben ik pragmatischer: zo koop ik tijd en geld voor mijn eigen muziek." Hij plant een soloplaat in 2017 onder zijn eigen naam. Een hele investering. Productie, opname- en creatietijd, hoesontwerpen: het is allemaal voor eigen rekening. "Een zware aanslag op je fondsen."

Deweze is zelfstandige, maar heeft in zijn loopbaan al elk mogelijk statuut uitgeprobeerd, van interimcontracten tot een eigen vzw. Geen enkel bleek ideaal. "Ooit heb ik drie keer het Kunstenaarsstatuut aangevraagd, maar daar kwam zoveel kafkaiaans gedoe en problemen bij kijken. Uiteindelijk kreeg ik te horen dat ik als schoolverlater enkel recht zou hebben op 300 euro in de maanden dat ik zonder werk zat. Toen heb ik het maar zo gelaten."

Pascal Deweze (43). Beeld Wouter Van Vooren

Als bandlid van Metal Molly, in de jaren 90, volstonden platenverkoop en optredens nog om rond te komen. "Ik was jonger, had minder nodig en woonde nog bij mijn ouders." Toen Metal Molly door de platenfirma in 2000 aan de deur werd gezet na tegenvallende verkoopcijfers, brak een hardere periode aan. "Mijn eigen project Sukilove moest ik van niets opbouwen en zelf bekostigen. Maar terwijl je songs schrijft, komt er geen geld binnen. Boterhammen met choco waren sommige maanden ongekende luxe."

In die mate dat hij overwoog om te stoppen als professioneel muzikant en interimkantoren begon af te dweilen. "Nergens geraakte ik aan de bak. 'Geen praktijkervaring buiten de muziek', kreeg ik te horen. Van de schoolbanken ben ik recht het podium opgestapt."

Eigen apparatuur aanschaffen en een productiestudio oprichten bleek een goede uitweg. Naast zijn eigen projecten producet Deweze nu ook muziek voor Stijn Meuris, Maurits Pauwels/Mauro en jonge onbekendere groepen. "Waar ik enorm veel van leer als muzikant. Zolang ik mijn brood in de muzieksector kan verdienen, ben ik content."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234