Woensdag 24/07/2019

EXPO

Al decennia steengoed: spookhuizen en shlagerzangers op Skulptur Projekte Münster

In een Aziatische winkel die sinds de crisis leegstaat, toont de Argentijnse kunstenaar Mika Rottenberg (40) haar video Cosmic Generator. Beeld RV - Andrea Rosen Gallery

Eens in de tien jaar staat in een Duitse provinciestad een fantastische selectie kunstwerken: Skulptur Projekte Münster. U kunt er over water lopen of een heus spookhuis bezoeken. Wij selecteerden vijf hoogtepunten én een aantal tips.

Skulptur Projekte Münster is geen gewone tentoonstelling in de openbare ruimte, maar een avontuurlijke safari langs ongeveer veertig grootschalige kunstwerken. Van de bibliotheek tot in het openbare toilet, overal is kunst te zien. Kunstenaars van over de hele wereld maken sinds 1977 elke tien jaar kunst, speciaal voor Münster, een Duitse provinciestad met 300 duizend inwoners.

Deze tentoonstelling heeft geen complex, vooropgelegd thema, geen overkill aan informatie, maar presenteert gewoon een steengoede selectie kunstenaars die genoeg tijd en geld (van sponsor Sparkasse en subsidies) kregen om iets heel bijzonders te maken. 

Wat op die andere grootschalige kunsttentoonstelling in Duitsland, de Documenta in Kassel, dit jaar niet is gelukt, lukt hier wel: deze kunstwerken fascineren, verwarren en zeggen iets over de stand van de wereld zonder dat het prekerig of educatief wordt.

Dit kunstfeest begon met een rel. Toen het stadsbestuur in 1973 een bewegend kunstwerk van de Amerikaanse kunstenaar George Rickey wilde aankopen, was het protest luid en duidelijk. 'Een smakeloos ondefinieerbaar ding' en 'infantiel primitivisme', schreven boze burgers. 

Dat de directeur van de Westdeutsche Landesbank vervolgens besloot die omstreden sculptuur aan de stad te schenken, als dank voor het nieuwe hoofdkantoor, hielp niet. Voor dat kantoor had zojuist de plaatselijke dierentuin moeten wijken. Toch werd de sculptuur geplaatst. Volgens kunstcommissielid Klaus Bussmann was het daarna de hoogste tijd dat de inwoners van Münster 'sculptuurbijles' zouden krijgen. 

'Tender Tender', een werk van de Britse kunstenaar Michael Dean Beeld EPA

Die bijles organiseerde Bussmann met curator Kasper König (74), die tot op de dag van vandaag de werken selecteert. Het begon met een editie vol minimalisme in staal, brons en beton. Daarna liep het behoorlijk uit de hand. Skulptur Projekte Münster brengt ongeveer een half miljoen bezoekers naar de groene studentenstad.

De bijles blijft up-to-date: kunst in de openbare ruimte is niet meer alleen beeldhouwkunst, maar kan ook bestaan uit performances, video's, geluidsinstallaties of andere ingrepen die de stad opschudden. Münster veranderde sinds 1977 gestaag in een openluchtmuseum en ook van deze tentoonstelling zullen een aantal werken in de stad blijven. Welke dat zijn, is nog een verrassing.

Tot 1/10 op diverse locaties in Münster. skulptur-projekte.de

Alle kunstwerken zijn gratis toegankelijk, een (huur)fiets komt van pas, net als de app om te navigeren.

Onze tips! 

1. Geliefde ballen

Vraag inwoners van Münster aan welk kunstwerk van de vorige edities ze het meest verknocht zijn en ze noemen de Giant Pool Balls (1977) van de Amerikaanse kunstenaar Claes Oldenburg. De drie betonnen ballen (met diameters van 3,5 meter) liggen sinds de eerste editie van Skulptur Projekte Münster in het park bij de Aasee. Ze zijn een geliefd foto-onderwerp, maar het was geen liefde op het eerste gezicht: in 1977 is geprobeerd deze ballen in het meer te rollen, zonder succes.

2. Visuele verbanden 

In een Aziatische winkel, die sinds de crisis leegstaat, toont de Argentijnse kunstenaar Mika Rottenberg (40) haar video Cosmic Generator. Die winkel zelf is al het bekijken waard. Die lijkt in allerijl te zijn verlaten door de winkeliers, maar dat is zorgvuldig door Rottenberg geënsceneerd. De video zelf speelt zich deels af in een Chinees restaurant aan de Mexicaans-Amerikaanse grens, maar ook in een ondergrondse tunnel en in een Chinese groothandel.

Door locaties te kiezen die van zichzelf al surrealistisch zijn, verleidt Rottenberg de kijker. Zij wil laten zien hoe we met elkaar door de globalisering verknoopt zijn geraakt. Hoe? Door visuele verbanden te leggen: terwijl twee mannen via een tunnel de Mexicaans-Amerikaanse grens hopen te passeren, blaast een Chinese vrouw in een plastic buis om in een andere winkel water te doen opborrelen.

Tip: Let op het feestelijke uithangbord, zo kunt u de winkel vinden.

In een Aziatische winkel, die sinds de crisis leegstaat, toont de Argentijnse kunstenaar Mika Rottenberg haar video ‘Cosmic Generator’. Beeld RV - Henning Rogge

3. Spookhuis

Wie bij N. Schmidt op visite wil, hoeft niet aan te bellen, maar moet in de rij staan. Hij is niet thuis, hij is nooit thuis, een suppoost doet open. N. Schmidt is de fictieve bewoner van een van de spookhuizen die de Duitse kunstenaar Gregor Schneider (48) heeft gemaakt.

Toen hij 16 was begon hij, na het overlijden van zijn vader, aan zijn levenswerk. Hij verbouwde de binnenkant van zijn geboortehuis in Rheydt en dat doet hij nog steeds. Van buiten is er niets te zien, van binnen is het huis een labyrint. Deuren kunnen niet open, de kamers zijn geluiddicht en de gangen lopen dood.

In Münster lijkt het alsof Schmidt net is vertrokken. Een kraan lekt. Er klopt iets niet. Maar wat? Schneider bouwde twee keer precies hetzelfde appartement, twee keer voorzien van een beeldscherm waardoor je denkt dat iemand je bespiedt. Het is verontrustend overgeleverd te zijn aan een kunstenaar die niet het beste met zijn publiek voor heeft. Verfrissend.

Tip: Ga vroeg, dan staat u niet (zo lang) in de rij.

In het ongemakkelijke spoohuis van N.Schmidt waarin het voelt alsof je bespied wordt. Beeld RV - Henning Rogge

5. Post-apocalyps 

De indoorijsbaan van Münster sloot in 2016, daarna ging de Franse kunstenaar Pierre Huyghe (54) er aan de slag. Hij verbouwde eerder het Sydney Opera House tot een jungle. Hier maakte hij een buitenaards aandoend zand- en kleilandschap.

Dit spectaculaire post-apocalyptische decor was voor Huyghe niet genoeg. Dus wonen hier bijen en kiemen er plantjes. Er staat een broedmachine waarin menselijke kankercellen groeien en in het midden van de hal zette Huyghe een aquarium met erin onder meer een heremietkreeft en een GloFish (een merknaam voor een genetisch gemodificeerde vis).

Tijdens de voorbezichtiging liepen ook twee bijzonder gekleurde pauwen rond. Die zijn inmiddels geëvacueerd, de vogels waren niet op hun gemak. Een medewerker vertelt dat Huyghe nadenkt over hoe hij ze kan vervangen. Hij denkt aan leguanen, maar ook hazen zouden geschikt zijn: 'Maar ik krijg de indruk dat hij niet kan kiezen, die pauwen vond hij perfect.' Ook zonder de vogels is de installatie machtig mooi.

Let op: Niet geschikt voor mensen die allergisch zijn voor bijensteken.

6. Waden over water

Ayşe Erkmen (68) is een vrouw van het grote gebaar. Twintig jaar geleden liet de Turkse kunstenaar een aantal sculpturen met behulp van een helikopter door de stad vliegen als tentoonstellingsonderdeel. Dit keer maakte ze een onzichtbaar gigantisch kunstwerk. In de oude haven van Münster liet zij een installatie zakken waardoor je op het water kunt lopen. Zakenmannen stropen hun broek op, nette dames tillen hun rokken op, aan de kade staan hun schoenen naast elkaar. Het water is koud, kinderen giechelen. Vanaf de kant even goed te beleven als in het water.

Tip: Vlakbij is het project Not Quite Under_Ground van kunstenaar Michael Smith, een kunsttattooshop met korting voor vijfenzestigplussers.

Onder het water ligt een gigantisch onzichtbaar kunstwerk. Beeld rv Henning Rogge

7. Schlagerhelden  

In de Elephant Lounge in het centrum lijkt het altijd nacht. De club ligt verscholen in een winkelpassage. Bezoekers bestellen cocktails of koffie. Kunstenaars Bárbara Wagner (37) en Benjamin de Búrca (42), uit respectievelijk Brazilië en Duitsland, laten in deze geschikte setting hun video Bye Bye Deutschland! Eine Lebensmelodie zien.

Twee schlagerhelden spelen de hoofdrol in de video, die soms videoclip soms documentaire is. Een van hen, Markus, geeft een regionale krant uit. Hij leidt een dubbelleven, net als zijn zangpartner Stefani. De video werkt in alle zoete melodramatiek op de lachspieren. Toch is dit niet louter gekkigheid. Bij de uitgang liggen flyers: deze zangers zijn te boeken voor al uw feesten en partijen.

Let op: De bar is geopend.

In de Elephant Lounge lijkt het altijd nacht en spelen twee schlagerhelden de hoofdrol. Beeld RV - Henning Rogge
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden