Vrijdag 03/12/2021

Bevat Callboys-spoilers

Afscheid van een tv-vriend

null Beeld rv
Beeld rv

Meer dan 13.500 Thuis-fans namen online afscheid van de 'overleden' Yvette. En ook het onverwachte einde van Callboys wist heel wat kijkers te ontroeren. Tv-personages zijn soms meer dan fictie, en dat hoeft niet naïef te zijn.

"Yvetteke, doe da goe daar boven. Groetjes aan ons moe. En super veel sterkte aan Simonneke!" Nee, er niemand echt dood. Toch ging het onlinerouwregister van Thuis-personage Yvette De Schrijver gisteren vlot over de 13.500 oprechte steunbetuigingen. En ook de plotse dood van Jay Vleugels in Callboys deed veel stof opwaaien. Groot verdriet om een gestorven, maar fictief personage? Dat is normaal.

Steven De Smet, hoofdcommissaris bij de Gentse politie ten tijde van de populaire reeks Flikken, herinnert zich nog goed wat er gebeurde toen het personage van Ann Ceurvels in 2003 op het scherm om het leven kwam. "Wij hebben toen tientallen condoleancekaartjes ontvangen om onze 'gestorven collega'", zegt hij. "Zulke diehardfans zagen we ook elk jaar op de Flikkendag. Voor die mensen bestonden die personages echt."

Zo ver wil communicatiewetenschapper Alexander Dhoest (UAntwerpen) het niet drijven. "Uit de massale reacties op het sterven van Yvette kan je niet afleiden dat kijkers fictieve personages voor echt aannemen", denkt hij. "Een soap speelt bewust in op het gevoel van elke dag, als een wereld die parallel loopt met die van de kijker. Kijkt die een dag niet, dan gaat Thuis gewoon door. En de band die ze met de personages opbouwen, lijkt op de band met een echt persoon."

Verwachting

Het rouwproces bij trouwe kijkers van een langlopende, dagelijkse fictiereeks lijkt dus logisch. Maar wat dan met Jay Vleugels, een personage uit een zevendelige serie? "Callboys heeft ons op het verkeerde been gezet", zegt Dhoest. "Vaak creëert het genre van een tv-programma een verwachting, als een informeel contract met de kijker. Callboys gaf ons continu het signaal een komische reeks te zijn en het is zeer ongebruikelijk dat er in zo'n genre dan toch iemand sterft. Hoewel de band met het personage minder diep is, kunnen we wel geraakt worden door het onverwachte."

Want als fictie goed gebracht is, kunnen we dus naar die verzonnen gebeurtenis reageren. Dat heeft allemaal te maken met de suspension of disbelief, het mechanisme waarbij kijkers hun scepticisme even opzij zetten. "Ons brein interpreteert fictie, zeker goede fictie, alsof het over de realiteit gaat", zegt filosoof Johan Braeckman (UGent).

null Beeld rv
Beeld rv

"Een horrorfilm is bedoeld om angstig te maken, porno om op te winden. Terwijl we weten dat het fictie is en toch verwerken we het ten dele echt. Dat kan bij sommige mensen zeer ver gaan. Denk maar aan verhalen van soapacteurs die op straat verwijten krijgen wanneer hun personage iets mispeuterd heeft."

Men kan denken dat dergelijke vergissingen voortkomen uit gebrek aan scholing, maar ook hoger opgeleiden zijn er vatbaar voor. Braeckman: "Als ik een goede roman lees, kan ik me ook kwaad maken op een personage en blijf ik vaak mentaal nog een tijdje hangen in de wereld van dat boek. Logisch, want we zijn wezens die van verhalen houden, die zich graag vereenzelvigen met personages en inleven in gebeurtenissen."

Mensen die zo'n fictief rouwregister tekenen, zijn dus niet per se naïef, vindt Braeckman. "Hun empathisch vermogen is gewoon overgestimuleerd en dat is een compliment voor de scenaristen. De emotie is echt, al zal ons brein na een tijdje aan zelfcorrectie doen."

Hechting

Ook psychiater-psychotherapeut Dirk De Wachter (KU Leuven) spreekt zich er niet over uit of het erg is dat kijkers zo emotioneel reageren. Maar dat kijkers zich hechten aan fictieve personages is volgens hem een symptoom van onze tijd.

"Hechting is een probleem in onze samenleving en deze massale rouw is de bevestiging van die stelling", zegt hij. "Mensen voelen zich soms dieper verbonden met virtuele personages dan met hun directe omgeving. Deze week nog was er het nieuws van een man die al acht maanden dood lag in eigen appartement en niemand had iets gemerkt. Fors gezegd lijken mensen steeds onverschilliger voor wat collega's, vrienden en buren meemaken."

null Beeld rv
Beeld rv

Toch is hechting noodzakelijk voor ons bestaan, maar die komt in deze hyperindividualistische maatschappij steeds meer in het gedrang. "Dit is een voorbeeld van de vereenzaming van de westerse mens die tussen vier muren naar zijn scherm kijkt. Uit noodzaak gaan ze zich hechten aan andere dingen. Hun huisdier, voorwerpen als hun auto, of aan virtuele figuren zoals fictieve personages of popsterren. Ik geloof dat mensen oprecht verdrietig zijn om het sterven van zo'n virtueel persoon. Zowel bij David Bowie en Prince, als bij populaire tv-personages. Of dat erg is, weet ik niet. Ik stel het gewoon vast."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234