Zondag 18/04/2021

Adieu 2020Expo's

Adieu 2020. De Morgen blikt terug op de beste expo’s van dit aparte jaar

Expo ‘Van Eyck. An optical revolution.’ Beeld Wannes Nimmegeers
Expo ‘Van Eyck. An optical revolution.’Beeld Wannes Nimmegeers

De Morgen blikt terug op een apart cultureel jaar vol platen, series, films en andere culturele hoogtepunten. Vandaag: expo.

1. ‘Van Eyck. An Optical Revolution’

Hoe zijn kunst verbluft, ontroert en naar adem doet happen. Hoe de mysterie zelfs na uren kijkgenot nog steeds een beetje blijft hangen. En hoe je pas na jaren staren ontdekt dat het volk en het struikgewas rond het lam in het centrale paneel van het Lam Gods de contouren van een schapenkop vormt – dank je wel Ben Benaouisse voor dat fantastische inzicht – zo is ook de tentoonstelling een die je niet vlug zal vergeten.

Van Eyck had pech met zijn jaar. Slechts 127.000 mensen hadden het geluk de expo in eigen persoon te beleven en de 120 werken live te bewonderen. 144.000 tickets zijn nooit gebruikt. De 300.000 waar het museum op mikte is niet gehaald, maar gelukkig voor al wie het zien wou was er virtuele depannage. Ongeveer 30.000 mensen hebben de virtual 360° tour bezocht en de digitale rondleiding door Till-Holger-Borchert in het kader van de ‘Stay at Home Museum-reeks’ van Toerisme Vlaanderen is ondertussen al een dikke 734.000 keer bekeken.

Al wie er was, virtueel of niet, is het er roerend over eens. Van de oudsten tot de jongsten, zelfs de kleinste kunstliefhebbers kregen een volledig apart kinderparcours aangeboden met aangepaste audiogids, het is het beste dat we dit jaar gezien hebben. En dat was wellicht ook zo geweest als de epidemie niet was uitgebroken. Corona of niet, Van Eyck stoot je niet zomaar van zijn troon. (SVH)

De virtuele tour is nog te bekijken via vaneyck2020.be

'Suzanne and Lutz, Dressed in White. Military Skirt' van Wolfgang Tillmans. Beeld EPA
'Suzanne and Lutz, Dressed in White. Military Skirt' van Wolfgang Tillmans.Beeld EPA

2. Wolfgang Tillmans, ‘Today Is The First Day’

Hedendaagser dan het werk van de Duitse fotograaf Wolfgang Tillmans zal hedendaagse kunst niet worden. Zijn beelden gaan over seks en vriendschap, over de roes van muziek en dans, over glamour en banaliteit, over politiek en activisme, over de verdediging van de democratie en het gevecht tegen aids (waaraan zijn vriend stierf en hijzelf lijdt). Hij maakt stillevens en landschappen, collages en abstracte foto’s, portretten en pamfletten, muziek en video’s. En fantastische, epische tentoonstellingen, zoals dit voorjaar in Wiels.

Tillmans beschouwt zichzelf als een installatiekunstenaar. Hij bouwt zijn tentoonstellingen zelf op, bij voorkeur ’s nachts, met een kleine crew die hij laat overvliegen uit Londen en Berlijn. Today Is The First Day in Wiels was een intense, complexe compositie die je niet in één keer gezien had, maar die we niet licht vergeten. Ook al omdat ze perfect spoorde met de postindustriële architectuur van Wiels.

Wolfgang Tillmans is een superster. In nagenoeg alle rangschikkingen van meest invloedrijke figuren in de kunstwereld is hij een van de hoogst genoteerde kunstenaars. Dat Wiels hem kon strikken voor een expo van deze omvang, was een prestatie van wereldklasse. In de zomer van 2022 krijgt Tillmans een grote retrospectieve in het MoMa in New York. (DI)

Zelfportret van Sergio De Beukelaer. Beeld Sergio De Beukelaer
Zelfportret van Sergio De Beukelaer.Beeld Sergio De Beukelaer

3. Sergio De Beukelaer, ‘-...’

Belgische ontdekking en Belgische doorbraak van het ku(ns)tjaar 2020: Sergio De Beukelaer. Eindelijk. Het had al veel eerder kunnen en moeten gebeuren. Al moeten we durven toegeven dat De Beukelaer ook zichzelf heeft overtroffen in Mechelen. Doordat hij de ruimte die hij kreeg ook effectief kaapte, doordat hij zich door niets of niemand liet tegenhouden om zijn stoutste visuele visioenen te realiseren is de expo met de onuitspreekbare titel ‘-...’ een totaalspektakel zonder weerga geworden. De Beukelaers abstracte vormen op het fat canvas – letterlijk: het dikke, opgeblazen doek – staan en hangen autoritair straling af te geven. Zijn harde kleuren spatten onsubtiel van de muren. ‘Geomotie’, zo noemt hij zelf zijn postminimalistische postpop-art met een neo-geo jaren 80-twist. Geometrische emotionaliteit, abstracte romantiek: het bestaat nu, en het blijkt fantastisch te werken.

Tevens is deze expo winnaar in de categorieën mooiste bookshop, ontworpen door de kunstenaar, en mooiste catalogus, naar een idee van de kunstenaar. Een eervolle vermelding gaat naar De Garage/Hof Van Busleyden, de afdeling actuele kunst van de stad Mechelen die onder curator Koen Leemans is uitgegroeid tot een (her)lanceerplatform voor Belgische hedendaagse kunstenaars. (DI)

In het Cultuurcentrum Mechelen (De Garage/Museum Hof van Busleyden), nog tot 21 maart.

T.Y.F.F.S.H van Kris Martin. Beeld Kris Martin / SMAK
T.Y.F.F.S.H van Kris Martin.Beeld Kris Martin / SMAK

4. Kris Martin, ‘Exit’

De tentoonstelling heette Exit, maar in feite was het de grote ‘entree’ van Kris Martin. In het buitenland was hij in 2008 al uitgeroepen tot ‘de tikkende tijdbom van de kunst’, maar een grote solotentoonstelling in eigen land was de Gentse conceptuele kunstenaar nog niet ten deel gevallen. Exit in het S.M.A.K. had daardoor iets van een openbaring, zelfs voor de mensen die Martin al lang volgen. De thema’s die Kris Martin aanraakt met zijn kunst zijn topzwaar: leven, dood en het verglijden van de tijd daartussen. Maar in de uitwerking houdt hij de balans tussen ernst en luim, diepgang en humor, branie en understatement altijd goed in de gaten. Martin is een ideeënkunstenaar. Zijn werken zijn ‘vondsten’. In Gent lag ze mooi uitgespreid langs het parcours. Exit was een plezierreis door het hoofd van de kunstenaar. (DI)

Een compilatie uit 'Be Modern'. Beeld allerlei
Een compilatie uit 'Be Modern'.Beeld allerlei

5. Be Modern: van Klee tot Tuymans

Enkele verborgen parels uit de Belgische collectie komen voor het eerst in 10 jaar nog eens boven water in De Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel. Wat eigenlijk een majestueuze Ai Wei Wei-expo moest zijn, werd door corona de huidige expo Be Modern. We klagen niet. Heel wat mooie stukken vallen er te zien. Het publiek wordt getrakteerd op een parade van moderne meesters van 1910 tot vandaag. Zo wandel je van het ene meesterwerk naar het andere.

Soms zijn ze klein, zoals de tekeningen van Christo of Cy Twombly. Soms heel groot, zoals een installatie van Christian Boltanski. De expo eindigt met een monumentaal hedendaags kwartet: David Claerbout, Luc Tuymans, Dirk Braeckman en Lili Dujourie. KMSKB had met 2020 een zwaar verliesjaar met maar liefst 90 procent minder bezoekers. Be Modern kan dat leed misschien iets verzachten. (SVH)

In KMSKB, nog tot 24 januari.

'Lilac Cone' van Michaël Borremans. Beeld Peter Cox/courtesy Zeno X Gallery, Antwerp
'Lilac Cone' van Michaël Borremans.Beeld Peter Cox/courtesy Zeno X Gallery, Antwerp

6. Michaël Borremans, ‘Coloured Cones’

Michaël Borremans pakte dit jaar uit met een van zijn verrassendste exposities tot nog toe: Coloured Cones, een reeks waarin satijnen kegels (jawel) de hoofdrol spelen. Een andere, mindere schilder zou er niet aan moeten beginnen, maar in Borremans’ handen wordt de kegel een magisch voorwerp met een veelvoud aan verwijzingen. Van de kleren van paus Innocentius X tot de maskers van de Ku Klux Klan, van een feesthoedje om 2020 mee uit te zwaaien tot een gigantische suppositoir, u leest erin wat u wil. In de galerij (en niet op een klein schermpje, eat that, digitalisering) valt op hoe klein en fijn de meeste werken zijn, alsook hoe helder de taal en esthetiek van Borremans al die jaren is gebleven. Wat nog? De werken zijn speels en toch belangrijk, verbeeldingsvol en rauw realistisch. Kortom: feesthoedje af voor deze krachttoer. (JM)

In Zeno X Gallery, nog te bekijken van 13/01 tot 20/02.

Danser Brut. Beeld Courtesy Joachim Koester en Jan Mot
Danser Brut.Beeld Courtesy Joachim Koester en Jan Mot

7. ‘Danser Brut’

Move over corona, als er één epidemie mag toeslaan in 2021, laat het dan een dansepidemie zijn. In 1374 verspreidde er eentje over ons land, zo leerde de expo Danser Brut ons dit najaar. Getroffen slachtoffers trokken toen al hun kleren uit, zetten een bloemenkroon op hun hoofd en trokken hand in hand dansend en zingend de straten in. Zeg nu zelf, wat klinkt er op dit moment aanlokkelijker?

Over Danser Brut houden we het kort. Het is een samenwerking tussen museum Dr. Guislain en Bozar. De tweeledige expo is meteen ook de meest intrigerende expo van 2020. Je leert er weinig bij over de geschiedenis van de dans, wel wordt de onzichtbare wereld die is opgebouwd uit onopzettelijke bewegingen, onbewuste gebaren, poses en trajecten die nooit helemaal verklaard zijn, blootgelegd. (SVH)

In Bozar en museum Dr. Guislain, nog tot 11 februari.

‘Risquons-tout’ in Wiels. Beeld Wiels / Philippe De Gobert
‘Risquons-tout’ in Wiels.Beeld Wiels / Philippe De Gobert

8. ‘Risquons-tout’

Deze expo staat niet in deze toptien omdat het werk dat er getoond werd (en nog wordt) over de hele lijn onontkoombaar goed was. Ze staat hier omdat ze werd gehouden. Omdat subversief bedoelde tentoonstellingen rond een urgent maatschappelijk thema veel te weinig worden gehouden. Na Het Afwezige Museum in 2017 – een als expo vermomde kritiek op het feit dat Brussel geen museum van hedendaagse kunst heeft – stak Wiels-directeur Dirk Snauwaert dit jaar zijn nek uit met Risquons-tout, een als expo vermomd politiek manifest over de grensoverschrijdende, innoverende kracht van kunst in tijden van nationalistische kunstcanons en met algoritmes bewaakte digitale bubbels. Beste expotitel van het jaar ook. ‘Risquons-tout’ is een gehucht op de Frans-Belgische grens, met een bloeiende traditie van grensoverschrijdende smokkel. (DI)

In Wiels, nog tot 28 maart.

Biënnale van de schilderkunst Beeld rv
Biënnale van de schilderkunstBeeld rv

9. Biënnale van de Schilderkunst

De drie musea langs de Schelde – Museum Dhondt-Dhaenens, het Roger Raveel Museum en het Museum van Deinze en de Leiestreek – pakten voor de Biënnale van de Schilderkunst elk op hun eigen manier uit met een arsenaal aan straffe werken. Het thema van de biënnale was toevalligerwijs ‘Binnenskamers’, meer coronaproof kon het niet. Ze focuste op het interieur, maar dan in de breedste zin van het woord. Het draaide niet om het kijken naar mooie plaatjes, wel om hoe kunstenaars van binnenuit naar de buitenwereld kijken. Vooral de expo in Deinze viel deze editie erg in de smaak met de verwrongen fresco’s van Joëlle Dubois, de bijzondere schildertechniek van Bendt Eyckermans en de intrigerende digitale werken van Olga Fedorova. De Biënnale leert je op een andere manier naar schilderkunst te kijken. En dat kunstje lijkt ze elke keer succesvol te herhalen. (SVH)

Weduwe Eveline Hoorens bij de officiële inhuldiging van het Panamarenkoplein in Antwerpen in oktober. Beeld Klaas De Scheirder
Weduwe Eveline Hoorens bij de officiële inhuldiging van het Panamarenkoplein in Antwerpen in oktober.Beeld Klaas De Scheirder

10. Panamarenko

2020 had één breed uitgesmeerd Panamarenko-jaar moeten worden. Het is helaas wat anders geworden. Een dik jaar geleden verliet Panamarenko ons voor de permanente expo in the sky. Wat een verrassingsfeestje had moeten worden, werd een bijzonder emotioneel eresaluut. In Campo & Campo kregen we een prachtig overzicht van wat deze uitvinder, poëet en eeuwig klein kind zoal bijeengedroomd had in zijn leven: van de magnetische schoenen waarmee je over het plafond kan lopen tot de vele voertuigen ter land, ter zee of in de lucht: zijn ideeën spreken immer tot de verbeelding, of de apparaten nu ‘werken’ of niet. Ze zijn een metafoor voor de menselijke gave om te dromen, ondanks of dankzij de beperkingen. 2020 is uiteindelijk een jaar geworden van veel fantasie, van op kamers zitten dromen van verre en vooral gezondere bestemmingen. Op die manier is het toch nog een beetje een Panamarenko-jaar geworden. (JM)

Iedereen alles

Muzikanten die schilderen. Schilders die schrijven. Schrijvers die musiceren. De grens tussen de verschillende culturele takken was al lang vaag. Corona doet daar nu nog een schepje bovenop. DIY viert hoogtij in lockdown. We schrijven brieven op Olympia-schrijfmachines. We blazen onze eigen kerstballen. We kaderen telefoonkrabbels in. Iedereen schrijver. Iedereen schilder. Iedereen alles.

2020 was een k*tjaar. Maar niet voor de DIY-gemeenschap. Instagram stroomt over van de scheve koffiemokken en aquarellen die op ondergekotste kinderfeestjes lijken. De meerwaardezoeker gruwt en sputtert van deze ‘beeldvervlakking’. Toch hoeft het niet per se allemaal abominabel te zijn. Dat creëren niet automatisch gelijkstaat aan excelleren weten we al miljoenen jaren. Misschien is net dat imperfecte het sausje op het leven dat we in vluchtigere en drukkere jaren misten.

Iedereen begon ooit als een kliederende kleuter. Waarom zouden we dat niet allen tezamen elk apart blijven doen? Zelfs voor iemand die duizenden kunstwerken per jaar ziet, het allermooiste van 2020 zal toch het abstracte bovenaanzicht van een verjaardagstaart blijven van de hand van het kleinste neefje.

In isolement doet een mens gekke, maar ook prachtige dingen. Dus teken verder, schrijf voort. Zoek troost in je eigen verder ontwikkelend talent. En deel het met de wereld. #lockdownart #quarantineart #kunstsnobismeiszo2019. (SVH)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234