Dinsdag 18/02/2020

Expositie

Achter de daddy issues: Ai Weiwei brengt hommage aan zijn vader in Marseille

De expo etaleert objecten en installaties allerhande die gerelateerd zijn aan Ai Weiweis vader Ai Qing. Beeld Mucem

Zijn klopjacht op de Chinese bureaucratie, opstandige middelvinger of kappersbeurt in 24 vluchtelingenkampen: gretig gooit Ai Weiwei zijn dagelijkse grillen te grabbel op Instagram. Een pak mysterieuzer was hij over zijn verleden, maar die tijd is voorbij. In een intieme expo brengt hij een hommage aan zijn vader Ai Qing, wiens leven zelfs nog grilliger verliep dan zoonlief ooit kan evenaren.

Het Museum voor Europese en Mediterrane Beschavingen Marseille (MUCEM) klinkt als een vreemde keuze voor de eerste grote solotentoonstelling in Frankrijk van Ai Weiwei – misschien wel de meest invloedrijke kunstenaar die nog op onze bol rondloopt. Toch is er allerminst toeval of een onderhuidse vete met de Parijse musea in het spel. Op nog geen steenworp van waar het futuristische museum recent oprees, meerde in 1929 immers een Chinees vrachtschip aan. Aan boord zat Ai Qing, de vader van Ai Weiwei en net als hijzelf een eigenwijze kunstenaar, activist en banneling in de kiem.

“Mijn expo komt uit nostalgie naar mijn vader. Ik wilde weten hoe het was om toen een Chinese migrant te zijn in Frankrijk”, verklaart Ai Weiwei zijn idee om in diens voetsporen te treden. Niet alleen bezocht hij zelf de haven met zijn vaders poëzie over Marseille in handen – Ai Qing was zowat de Hugo Claus van China, maar dan met meer bloed en minder seks. Ook vond Ai Weiwei het logboek van de kapitein in kwestie, wat hem naar verluidt tot lang verbeten tranen beroerde.

Blind

Van een normale, gezapige vader-zoonrelatie was immers geen sprake. Nog voor Weiwei zijn eerste woordje had uitgesproken, werd het gezin verbannen uit Peking. Zijn vader was in diskrediet gevallen bij Mao Zedong, met wie hij nochtans jarenlang goede vriendjes was. Zijn schrijfsels waren ‘te rechts’, twintig jaar lang toiletten kuisen in een achterlijk provinciedorp werd zijn straf. Extra ironisch: vijftien jaar eerder bracht hij ook al een paar jaar in de gevangenis door, maar dan net vanwege zijn ‘linkse activiteiten’. Minder grappig: uiteindelijk werd Ai Qing blind, volgens AI Weiwei door de bijtende chemische producten op de pot. Met de vriendschap van Mao viel duidelijk niet te sollen.

Ervaringen die qua daddy issues wel kunnen tellen, maar toch is het vooral met bewondering dat Ai Weiwei over zijn vader spreekt. “Mijn vader was de meest patriottische Chinees aller tijden. Elke Chinees met een beetje opleiding kent zijn poëzie. Ook de communisten, ook onze huidige president. De vader van Xi was trouwens een goede vriend van mijn vader”, zei hij in deze krant. Zelfs over de manier waarop zijn vader toiletten kuiste, is hij lovend: "in de meest gedegradeerde taken, behield hij zijn waardigheid." 

Beeld Mucem

Indrukwekkend, zeker als je bedenkt dat Ai Qing net in een oerconservatief gezin ter wereld kwam. Al bleek dat eigenlijk meteen een mismatch. Want wanneer de familie een astroloog in de arm neemt om Qings leven te voorspellen, luidt de nakende dood van het hele gezin zijn verdict. Daarop laten zijn ouders hem dan maar negen jaar aan een straatarme boerin over – dat die haar eigen kind moest verdrinken om hem borstvoeding te geven, bleek van ondergeschikt belang. Wonder boven wonder groeit Qing zonder al te veel trauma’s op, al snel gracieus meesurfend op de eerste golf van Chinese moderne kunst. Een expeditie naar het Westen staat dan ook op de bucketlist, met het woelige Marseille als eerste halte.

Parallellen

Vanaf daar zijn de parallellen tussen vader en zoon legio. Ai Qing gaat op zijn 19de naar Parijs en leert over Van Gogh en Renoir, terwijl hij zich op absint en poëzie stort. Ai Weiwei gaat op zijn 24ste naar New York en leert over het dadaïsme en Duchamp, terwijl hij zich op gokken en fotografie stort. Beiden worden ze de spil van een avant-gardegroepje kunstenaars, maar allebei keren ze terug naar hun thuisland. Qing wordt vrijwel meteen opgepakt voor zijn rebelse pen. Ook Weiwei moet even achter slot en grendel voor zijn subversieve blog. Qings noodlot culmineert in eerdergenoemde toiletten; Weiwei belandt onder een permanente camerabewaking waar zelfs Big Brother een puntje aan kan zuigen. 

Maar hun activisme opgeven, daar denkt geen haar op beider hoofden aan. Ai Qing laat geen dag zijn pen onaangeroerd, Ai Weiwei laat geen dag voorbijgaan zonder provocerende selfie. Net zoals zijn vader een krijgsdichter was tijdens de Sino-Japanse oorlog, is Weiweis werk een manifest tegen de vluchtelingencrisis. “Zelfs na 20 jaar in verbanning wist ik niet wat hij voor mij betekende”, vertelde Ai Weiwei daarover later aan The Times. “Totdat ik mijn film over vluchtelingen maakte – ik begreep dat dit mijn eigen verhaal was. Zoals bij een man met geheugenverlies sijpelden de herinneringen weer binnen. Waarom herkende ik die mensen, hun blik? Toen besefte ik, ik ben een staatloze persoon.”

Beeld Mucem

Het moet dus niet verbazen dat Ai Qing de "enige en grootste inspiratiebron" is van Ai Weiwei. Om die reden confronteert de expo Ai Weiweis eerste werken in New York met Ai Qings reis naar Parijs. Ook maakte Ai Weiwei twee nieuwe werken die de brug slaan tussen oost en west. Denk: twee blokken Marseille-zeep van elk een ton, ingegraveerd met de nooit gerealiseerde Déclaration des droits de la femme. Of: een toren van flitsende kroonluchters, die zowel bourgeois Frankrijk als blingbling China bekritiseren. Een poëtisch stukje Human Flow breit de kous af, doorspekt met gedichten van zijn vaders grote voorbeelden. Ai Qing knort zonder twijfel goedkeurend in zijn graf.

Tot 12/11 in het MUCEM, Marseille. mucem.org

Deze toren van flitsende kroonluchters bekritiseren zowel bourgeois Frankrijk als blingbling China. Beeld Mucem
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234