Dinsdag 06/12/2022

Update

A.F.Th. van der Heijden wint Libris Literatuurprijs

De Nederlandse auteur A.F.Th. van der Heijden omhelsde zijn vrouw thuis nadat hij vernam dat hij de Libris gewonnen had. Beeld EPA
De Nederlandse auteur A.F.Th. van der Heijden omhelsde zijn vrouw thuis nadat hij vernam dat hij de Libris gewonnen had.Beeld EPA

Winnen met 'een boek dat je nooit geschreven had willen hebben'. Het overkwam A.F.Th. van der Heijden (60) gisteren. Voor 'Tonio', de hartverscheurende requiemroman voor zijn verongelukte zoon, kreeg hij de Libris Literatuurprijs.

Sarah Theerlynck

Hij was de favoriet. Ook al klinkt dat woord verschrikkelijk als je weet dat het om een man gaat die nog geen twee jaar geleden zijn enige kind verloor in een tragisch verkeersongeluk. En ook al maakte ook die andere grote naam der Nederlandse Letteren kans: Jeroen Brouwers, genomineerd met zijn naar eigen zeggen laatste roman Bittere bloemen. Het gros van literatuurminnend Nederland en Vlaanderen vond echter dat A.F.Th. van der Heijden de Libris Literatuurprijs toekwam. En de jury, voorgezeten door professor mathematische fysica Robbert Dijkgraaf, is gevolgd.

In Tonio schreef de schrijver zijn verdriet neer. Rauw en eerlijk, bijna schaamteloos. In volle, haast vleselijke zinnen boetseerde hij de buste van zijn op 22-jarige leeftijd gestorven zoon: een lieve, zachte en ongecompliceerde jongen. Volgens de Librisjury, waarin De Morgen-recensent Dirk Leyman Vlaanderen vertegenwoordigde, "krijgt zijn schrijverschap, dat zwaar op de proef werd gesteld, hiermee een nieuwe dimensie."

Veelstemmigheid
"De dood stelt het leven op de proef. Is het leven nog zinvol te leiden na de dood van een kind? De dood en de literatuur verbindt Van der Heijden in een blijvend monument, zelfs als de auteur het vaak ervaart alsof er door de dood een definitief einde aan de literatuur is gekomen." En de jury besloot: "De indrukwekkende grootsheid van de requiemroman Tonio is te danken aan de ongeëvenaarde veelstemmigheid ervan. In het slotkoor van deze symfonie van de dood klinkt zelfs hoop, hoe genadeloos dat in het licht van de voorafgaande gebeurtenissen ook lijkt."

De Libris Literatuurprijs werd gisteren uitgereikt tijdens een rechtstreekse uitzending van het Nederlandse magazine Nieuwsuurvanuit de historische Spiegelzaal van het Amstel hotel in Amsterdam. Van der Heijden zelf was niet aanwezig.Toen Nieuwsuur-verslaggever Tonko Dop de schrijver het nieuws van zijn nominatie kwam melden, zei hij al dat "zo'n uitreikingsavond te veel emoties zou oproepen." In 1997 zat het toen nog voltallige gezin Van der Heijden er namelijk ook al. De auteur was toen genomineerd voor het derde deel van zijn magnum opus De tandeloze tijd. Tonio was bijna 9, droeg een kleine smoking en wees voortdurend met zijn vingertje naar zijn vader toen het in het juryverslag over "meerstemmige romans" ging. "Dat soort beelden kan ik niet zomaar loslaten." "Willen wij wel de zwarte schaduwvlek van de avond zitten zijn?" vroeg de schrijver zich af.

Hij zei ook dat het hem "een vervreemdend, unheimlich gevoel" gaf genomineerd te zijn met "een boek dat je beslist niet geschreven had willen hebben en ik toch geschreven heb. Omdat dat moest." Toch, zo zei hij, had hij besloten "blij te zijn" met de nominatie. "Blij namens Tonio." En hij voegde eraan toe: "Tonio was een boek dat voor mij Tonio nog een beetje door laat leven. Dat was ook de bedoeling. En hoe meer aandacht het boek krijgt, hoe langer ik hem nog een stem kan geven."

Naast éminences grises Van der Heijden en Brouwers, waren ook Miquel Bulnes en Jan van Mersbergen genomineerd, met respectievelijk Het bloed in onze aderen en Naar de overkant van de nacht. Jan Van Loy - met Ik, Hollywood - en Ivo Victoria, met Gelukkig zijn we machteloos, waren de Vlamingen op de shortlist. Die was sterk dit jaar - daar was haast iedereen het over eens. En dat vond ook Van der Heijden, die in de Nieuwsuur-reportage vooraf stelde "in goed gezelschap te verkeren."

'De grote drie'
Met de keuze voor Van der Heijden breekt de Librisjury met de traditie de prijs, goed voor 50.000 euro, toe te kennen aan de outsider op de shortlist. Niet zelden was die outsider ook een Vlaming. Vorig jaar won Yves Petry met De maagd Marino, het jaar daarvoor Bernard Dewulf met de bundel Kleine dagen en het jaar daarvoor Dimitri Verhulst met Godverdomse dagen op een godverdomse bol. Een vier-op-een-rijtje voor de Vlamingen: het was mooi geweest, maar Van der Heijdens requiemroman was te dwingend om dat feest te laten doorgaan.

Van der Heijden wordt algemeen beschouwd als één van de groten - zo niet dé grootste - van de hedendaagse Nederlandstalige literaire wereld. Vorig jaar nog kreeg hij de prestigieuze Constantijn Huygensprijs voor zijn hele oeuvre. Een Gouden Uil had hij al. Die kreeg hij in 1997 voor het derde deel van De tandeloze tijd. Tien jaar later mocht hij de AKO Literatuurprijs in ontvangst nemen voor Het schervengericht. Maar de derde van 'de grote drie' onder de literaire prijzen ontbrak nog. Dat is bij deze goedgemaakt. Hoe mager wellicht ook de troost.

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234