Woensdag 16/10/2019

Biënnale

57ste Biënnale van Venetië: parelvissen in het Venetiaanse water

Het Zuid-Koreaanse landenpaviljoen lokt bezoekers met neonreclame. Beeld rv Jozefien Van Beek

De tweejaarlijkse hoogmis van de beeldende kunst is weer aangebroken. Ook op de 57ste editie van de Biënnale van Venetië moeten de kunstwerken weer concurreren met het prachtige decor van een van de mooiste steden ter wereld. En dat lukt niet altijd even goed.

Onder de lichtjes nietszeggende titel 'Viva Arte Viva' verzamelt curator Christine Macel voor de hoofdtentoonstelling in het Centrale Paviljoen en het Arsenale 120 kunstenaars uit 51 landen. Ze noemt het een tentoonstelling geïnspireerd door humanisme. Want, zo stelt Macel: “vandaag, in een wereld vol conflict, is kunst een cruciaal onderdeel van wat ons mens maakt. De rol, de stem en de verantwoordelijkheid van de kunstenaar is crucialer dan ooit.”

Christine Macel koos ervoor om zich niet te beperken tot één thema in de hoofdtentoonstelling, maar zet het parcours van de landenpaviljoenen verder in negen hoofdstukken, of negen paviljoenen met elk hun eigen thema. Ze heeft geen echte lijn gekozen, maar het voordeel is dat je dan schaamteloos kan parelvissen, iets wat sowieso aan te raden is in de overdaad aan kunst die Venetië om de twee jaar tentoonspreidt.

Leve de luiheid

Graag nemen we u in vogelvlucht mee langs enkele hoogtepunten. Laten we beginnen met een werk van de Servische kunstenaar Mladen Stilinović in het centrale paviljoen. Zijn werk is de anti-spektakelkunst: Artist at Work uit 1978 is een iconische reeks foto's waarop hij al slapend te zien is. Een pleidooi voor luiheid en niksigheid, een verlengde van zijn manifest Praise of Laziness.

In het Arsenale valt een groot werk van Lee Mingwei op: aan de muur hangen allemaal gekleurde garenklossen, via het garen verbonden aan kledingstukken die op een tafel een beetje verder liggen. The Mending Project heet het werk en het past perfect in dit Pavilion of the Common. “Ik wilde een netwerk van onbekenden creëren”, zegt Mingwei. Maar het werk kende een triest startpunt: “Op 9/11 was mijn man in het hoofdgebouw, en lang wist ik niet of hij nog leefde of niet. Om thuis afleiding te zoeken, ben ik als een gek allerlei dingen gaan herstellen die al lang kapot waren, maar waar ik nooit tijd voor had. Gelukkig heeft hij het overleefd, in tegenstelling tot veel van onze vrienden.” Hij is zichtbaar geëmotioneerd. “Die pijn wilde ik omzetten in schoonheid. Maar pas negen jaar later is het project ontstaan: mensen kunnen bij mij hun kapotte kledij achterlaten, ik herstel die, en zo worden ze allemaal met elkaar verbonden.”

'The Mending Project' van Lee Mingwei. Beeld rv Jozefien Van Beek

Sensueel zonder sensatie

In het zogenaamde Dionysian Pavilion is het uitgangspunt het vrouwelijk lichaam, de seksualiteit en het leven. Zoiets kan makkelijk fout worden, maar gelukkig is daar het werk van Huguette Caland, een in 1931 in Libanon geboren kunstenares, die verhuisde naar Los Angeles en dus twee totaal verschillende visies op het vrouwelijk lichaam van dichtbij kent. Haar pentekeningen van vagina's, schaamhaar en penissen in gaten zijn subtiel. Zo mooi. Sensueel, maar zonder sensatie.

Ook in het Pavilion of Time and Infinity is veel moois te vinden, te beginnen met Belgische trots Edith Dekyndt. Zij maakte een in situ-installatie: One Thousand and One Nights is een rechthoek van stof, verzameld op de plek zelf, recht erboven een lichtstraal, waardoor het lijkt alsof het tapijt van stof zélf licht geeft. Het resultaat is betoverend mooi. En elk uur moet iemand het stof weer bijeen komen vegen, zodat het récht onder het licht blijft liggen.

De Argentijnse Liliana Porter toont er haar installatie Man With Axe: een klein mannetje met een bijl staat aan het begin van een puinhoop. Brokstukken, klein en groot – van een kapotte piano tot ministukjes gebroken keramiek – zijn omringd door een hoop kleine tableaux vivants, met de grootste precisie neergezet. Een vuurpeloton richt de lopen op een getekende soldaat op een doosje, een man kijkt naar een geschilderde koe op een mok. Het is een absurd maar fascinerend geheel.

Aandoenlijke details

Verder zijn er natuurlijk een hoop landenpaviljoenen, maar behalve het ingetogen Belgische paviljoen heerst er vooral spektakelkunst. In het Nordic Pavilion echter, waar Finland, Noorwegen en Zweden samen kunstenaars tonen, is wat ons betreft een van de ontdekkingen van deze Biënnale te vinden. Het gebouw van dit paviljoen is een van de mooiste, dus het is altijd moeilijk om het in schoonheid te overtreffen. Toch doet het werk van Mika Taanila het gebouw even vergeten. Ze gebruikt boeken over film om prachtige collages à la John Stezaker en sculpturen te maken. Halliwell's Film & Video Guide 2001 verknipt ze tot er een alternatief verhaal ontstaat, een boek over Hollywood-regisseur Howard Hawks krijgt een kogelgat, en Bergmans Scènes uit een huwelijk knipt ze in drie.

Korea gaat onbeschaamd all out met neonreclame: kunstenaar Cody Choi belooft free orgasms en lokt je naar binnen voor het meer ingetogen werk van Lee Wan. Hij vond op een rommelmarkt een kist met 14.012 foto's en objecten uit het leven van één man. Hij noemt hem Mr. K., en het persoonlijke leven van deze Koreaanse everyman vermengt hij met de geschiedenis van het land. Een knap werk, waarin politiek en de aandoenlijke details van een mensenleven hand in hand gaan.

Tot slot pakt Oostenrijk uit met publiekslieveling Erwin Wurm. Een gigantische vrachtwagen staat op zijn snuit, recht omhoog, en trekt de aandacht. Binnen in het paviljoen toont Wurm zijn beproefde One minute sculptures: op objecten staan aanwijzingen om zelf één minuut lang een kunstwerk te worden. Lollig, zoals steeds.

Een echte lijn is er niet te bespeuren in deze 57ste editie van de Biënnale van Venetië, maar gelukkig is er zoals altijd wel genoeg moois, interessants en grappigs te rapen.

Biënnale van Venetië, 13 mei-26 november

Mika Taanila knipt Bergmans 'Scènes uit een huwelijk' in drie. Beeld rv Jozefien Van Beek
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234