Zondag 05/07/2020

Mozart

3 goede redenen om in De Munt naar Mozarts ‘Lucio Silla’ te gaan

Beeld B. Uhlig

Het gaat allerminst om Mozarts bekendste werk, maar dat is volgens onze operareporter Kurt Van Eeghem nog geen reden om de zeldzame opvoering van Lucio Silla links te laten liggen. Integendeel: drie redenen om wél te gaan kijken in de Munt.

1. De bijzondere verweving van ‘parole’ en ‘musica’

De betekenis van Mozart moeten we niet zoeken in zijn vermogen om de muziek grenzeloos te vernieuwen. Haydn, die ten onrechte minder spectaculair door de geschiedenis wordt geëerd, leverde een veel grotere bijdrage. Trouwens, Mozart zou een leven lang zijn grote held Haydn volgen. En toch, de combinatie van compositorisch genie enerzijds en de kracht om een verhaal naar een podium te vertalen anderzijds, maken van Mozart een belangrijk vernieuwer. Als componist heeft hij het operagenre zelfs compleet omgewoeld. 

Van Apollo und Hyacinthus uit 1767 – Mozart was toen pas twaalf – tot Die Zauberflöte, die net voor zijn dood in 1791 het hoogtepunt van zijn oeuvre werd, in totaal schreef hij 22 opera’s. Zowat de helft zijn absolute meesterwerken, die in heel de wereld nog altijd worden gespeeld. Wie doet beter? Verdi? Wagner? Misschien, maar misschien ook niet. En weet dat beide heren sowieso schatplichtig zijn aan wat Mozart heeft gepresteerd. 

Een belangrijk moment was de creatie van Idomeneo in 1781. Hier bereikte de dramatische kracht van de ware meester een moment van culminatie waarbij verhaal en muziek elkaar versterken zoals dat nooit eerder in een opera gebeurde. Mozart, niet eens 25 jaar oud, toont er een maturiteit die wij, gewone stervelingen, amper kunnen bevatten. Die was er niet zomaar gekomen: Mozart bouwde op eerdere verwezenlijkingen en Lucio Silla, een werk dat de zestienjarige Mozart in 1772 in het Teatro Regio Ducal van Milaan voorstelde, was de sleutel naar die ontwikkeling.

Het stuk verdween echter wat tussen de plooien van de geschiedenis – onterecht! Lucio Silla gaat voluit voor de bijzondere verweving van ‘parole’ en ‘musica’, die Mozart tot Mozart heeft gemaakt. Net als in Indomeneo speelt een Romeinse dictator de hoofdrol, en ook hier is macht de katalysator en lust het breekbare element. Het zijn de ingrediënten waar Mozart in al zijn grote werken mee kon toveren. 

Lucio Silla verdient een (her)ontdekking, omdat je er het ontstaan van de operacomponist Mozart in leert kennen. Tijdens zijn reizen door Italië werd hij gedwongen om virtuoze stukjes voor het klavier te componeren – de familie Mozart leefde van de inkomsten die daaruit voortkwamen – maar in het land van de opera werd zijn theaterkant geboren. Met Mitridate, rè di Ponto – twee jaar geleden nog in De Munt – en Lucio Silla verschenen de eerste proeven van zijn meesterschap.

2. De zuivere schoonheid

Mozart gebruikte zijn sterkste troeven om het libretto van Giovanni de Gamerra (bewerkt door de befaamde Metastatio) tot een vloeiend totaalspektakel te maken. Om te beginnen zijn er de verrukkelijke aria’s, want net als Händel schudde hij schijnbaar moeiteloos beklijvende melodieën uit zijn mouw. Ze zijn zo vanzelfsprekend perfect, dat je als luisteraar vergeet om stil te staan bij de schittering van elk motief, omdat ze zich meteen naar het hart richten.

Neem nu Cecilio, de Romeinse senator en liefdesrivaal (en daarom door Silla verbannen): tijdens zijn befaamde aria ‘Ah! Se morir mi chiama’ wordt de luisteraar meegezogen in het grenzeloze verdriet. Het lied – oorspronkelijk geschreven voor castraatstem – zorgt telkens voor oprechte tranen bij het publiek, en geloof me: het gaat niet om platte sentimentaliteit, maar om zuivere schoonheid, die zonder omwegen ieders hart midscheeps treft. 

Mozart wekt empathie op en dat is noodzakelijk bij een verhaal als Lucio Silla, waarin de protagonisten niet uitgesproken goed of slecht zijn, maar precies die ambiguïteit in elke mens vertolken. Het wezen van Mozarts kunst en genie is de spiegel die hij ons schaamteloos voorhoudt. Zijn personages tonen elke kant van de twijfelende, sukkelende mens, terwijl de grote levensvragen passeren. Bij Mozart zie je echte mensen, ook wanneer het over goden gaat. Uiteindelijk is zijn zichtlijn aards, gebonden, reëel. Het noodlot, dat zo vaak terugkeert in zijn werk, is tastbaar – geen fata morgana, zoals bij Wagner.

Beeld B. Uhlig

3. De no-nonsense regisseur

Lucio Silla is niet de bekendste opera van de maestro. Het aantal opvoeringen beperkte zich de voorbije jaren tot een handvol, en in de lage landen moeten we al een flink eind terug naar de vorige eeuw. Daarom is het goed dat De Munt deze wat vergeten parel een nieuw leven gunt. Nadat de glanzende ouverture van de jonge Mozart uit de bak zal zijn opgestegen, wordt het voor de meesten een kennismaking. 

De Munt laat ook niets aan het toeval over om die meerwaardezoekers een fijne ontdekking te gunnen. Zo is er Antonello Manacorda, die het orkest van De Munt aanstuurt. Hij scoorde vorig jaar al in Brussel met Het sluwe vosje van Leoš Janáček en bouwde in Duitsland, Oostenrijk, Italië en Spanje aan een fraaie Mozart-reputatie.

In De Munt werkt hij samen met de Engelse tenor Jeremy Ovenden als Lucio Silla en Lenneke Ruiten als de geliefde Giunia. De Nederlandse sopraan bracht in 2015 al een opgemerkte vertolking van Giunia in de Scala van Milaan, en Ovenden is ondertussen een lieveling van het Brusselse publiek. Hij bracht onlangs trouwens nog een album uit met Mozart-aria’s, waarvoor de Britse pers de doos met superlatieven opentrok. 

Ovenden ken ik bovendien als een voortreffelijk acteur, wat goed nieuws is voor Tobias Kratzer, een van de jonge Duitse operaregisseurs, die momenteel in Europa de richting aangeven. De no-nonsensekunstenaar, die enkele jaren geleden met Mozarts Così fan tutte de opening naar de internationale podia forceerde en niet eerder in De Munt aan het werk was, wil zonder omwegen naar de kern van het verhaal gaan. Hij belooft ons geen vernieuwing om de vernieuwing, maar een verhelderende, creatieve zoektocht om deze Silla naar een hedendaags publiek te brengen. Naar  wat ik hoor, mogen we wel wat verwachten van zijn ‘donkere enscenering’.

Lucio Silla. Van 29/10 tot 15/11 in De Munt, Brussel. demunt.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234