Woensdag 13/11/2019

S.M.A.K.

20 jaar S.M.A.K.: vijf bekende koppen over hun favoriete werk

Directeur Philippe Van Cauteren opent vanavond feestelijk de nieuwe expo van het S.M.A.K.. Beeld Eric de Mildt

Het S.M.A.K. wordt twintig. Dat feestje vieren ze met een grote expo, waarvoor het stof is geblazen van tweehonderd markante stukken uit de collectie. Vijf kunstliefhebbers met een groot hart voor het S.M.A.K. kiezen hun favoriet. 

Joseph Beuys/Wirtschaftswerte Beeld S.M.A.K.

Jan Hoet jr.

Wirtschafstwerte van Joseph Beuys

“Een werk dat me enorm nauw aan het hart ligt”,  vertelt Jan Hoet Junior. Hij herinnert zich hoe grote kunstenaars thuis over de vloer kwamen. “Dan maakte mijn moeder Gentse waterzooi. Maar Beuys was speciaal. Wij woonden altijd heel klein, en mijn grootouders vonden het niet kunnen dat dé Joseph Beuys in ons bescheiden optrekje kwam. En dus rolden mijn grootouders de rode loper uit bij hen thuis. Ik zie mijn vader nog onderhandelen met Beuys. Die wou iets van een 2,5 miljoen Belgische frank (62.500 euro)  voor het werk, uiteindelijk heeft mijn vader het voor 700.000 frank (17.500 euro) kunnen kopen. Niet slecht hè?”, lacht Hoet Jr.

Wirtschaftswerte gaat over de val van de Berlijnse muur. Dat was zo’n belangrijk moment, in heel Europa. Het heeft onze generatie veranderd.” Beuys herinnert hij zich als iemand die zeker naar jongeren toe een groot engagement had. “Ik herinner mij nog dat ik met een slecht rapport thuiskwam toen ik een jaar of 13 was.  Als straf stuurde mijn vader mij naar Düsseldorf, om Beuys te helpen in zijn atelier. Mijn volgend rapport was ook slecht, dus ging ik weer naar Düsseldorf. Dat daarna was niet veel beter – en toen had mijn vader door dat ik het gewoon heel fijn vond om naar Beuys te gaan. 

“Hij sprak Duits, ik Nederlands, dus we maakten tekeningetjes om met mekaar te kunnen communiceren. Maar dat deed er niet toe. Er was gewoon ne klik. Ook met mijn vader trouwens. Ik heb hem maar twee keer weten huilen. Toen mijn moeder ernstig ziek was, en toen Joseph Beuys is gestorven.”

Luc Tuymans / De Ontelbaren Beeld S.M.A.K.

Luc Janssen

De ontelbaren van Luc Tuymans

Luc Janssen liep in 1992 voor het eerst het S.M.A.K. binnen. Een bezoek dat hij zich nog steeds herinnert: “Een slag in mijn gezicht en een knetter in mijn hersenen.” Met dank aan Luc Tuymans, wiens werk Janssen daar in Gent voor het eerst echt en van dichtbij zag. “Ik wist meteen: dit is mijn schilder.” De radiomaker heeft het over de dreiging die hij in de schilderijen van Tuymans ziet. “Vaak zijn het heel gewone prentjes. Een Vlaams dorpsgezicht bijvoorbeeld. Maar je weet dat er meer is achter de kille afstandelijkheid. Dat in dat schijnbaar vreedzame Vlaamse dorp iets gebeurd is. Dat trekt me aan. Met muziek heb ik dat trouwens ook, muziek moet gevaarlijk zijn voor ik me er verder in wil verdiepen.”

Nochtans was niet iedereen in het S.M.A.K. even overtuigd van de kwaliteit van Tuymans’ werk. “Jan Hoet vertelde me ooit dat hij voor het eerst een Tuymans zag bij Frank Demaegd in Antwerpen. Body heette het schilderijtje waar hij zijn oog op liet vallen. Een klein werkje dat eruitziet alsof het op een houten paneeltje geschilderd is. Het kostte toen 5.000 Belgische frank (125 euro). Jan wou het per se kopen, hij belde met de beheerraad van het museum maar die vonden dat te veel geld voor een klein schilderijtje van een onbekende kunstenaar. Jan heeft het dan uiteindelijk maar zelf gekocht, om het een paar jaar later aan het museum te schenken.” 

Berlinde De Bruyckere Aan-één S.M.A.K. Karlien Beeld S.M.A.K.

Lieve Blancquaert

Aan-één van Berlinde De Bruyckere 

Fotografe Lieve Blancquaert werkt graag rond menselijke thema’s: liefde, hoop, geboren worden en sterven, om maar enkele te noemen. Daarin voelt ze een bepaalde verbondenheid met Berlinde De Bruyckere. “Het werk dat ik daarom absoluut wil terugzien, zijn de paarden van Berlinde De Bruyckere. Ik herinner mij de eerste keer dat ik dat werk zag. Het was in Ieper, in het Flanders Field Museum, het museum over WOI. Ik had nog nooit zoiets gezien. De gruwel van de oorlog werd duidelijk door die paarden. Het maakte het allemaal erg tastbaar. Haar werk toont vergankelijkheid, is emotioneel, zonder plat te worden. Dat is voor mij een rode draad in haar oeuvre. Berlinde en ik maken heel ander werk, maar op vlak van thematiek en interesses zijn er wel parellellen te trekken.”

Lieve Blancquaert huurde een aantal jaar een atelier boven dat van Berlinde De Bruyckere. In een oud schooltje in Gent leerden de twee elkaar kennen. “Berlindes werk heeft een zekere zwaarte, een tristesse, maar zijzelf is zo niet. Haar atelier is wel een andere wereld. Tijdloos, net als haar kunst. Het ruikt daar ook echt naar haar werken. Het is zo’n enorm fysiek proces, het maken van haar sculpturen. En dat voel je in het eindresultaat.” Blancquaert vergelijkt het met kleine fragmentjes van de dood. In het atelier in Gent liggen haar werken soms opgestapeld in de gang, retour van een tentoonstelling. De fotografe herinnert zich hoe ze zich aangetrokken voelde tot de stapel ijle vormen. “Ik heb vaak in die gang gestaan, compleet opgeslorpt door haar werk.” 

Het S.M.A.K. blijft voor de fotografe onontkoombaar verbonden met de beginjaren van het museum. “Het was niet alleen een museum. Er werd gefeest, gedanst. En gedanst hebben we.”

Lili Dujourie/Roman (5) Beeld S.M.A.K.

Chantal Pattyn

Roman (5) van Lili Dujourie

Chantal Pattyn is gedecideerd: Lili Dujourie. Belgisch, vrouw en een kunstenares met een ongelofelijk oeuvre, zegt het Klara-nethoofd. Alleen kreeg ze, zoals wel vaker gebeurt met vrouwen in de kunstwereld, niet meteen de waardering die ze verdient, voegt Pattyn eraan toe. “Ik was dan ook heel blij toen ik in 2015 haar dubbele solotentoonstelling Folds in Time in het S.M.A.K. en MUZEE zag”, vertelt Pattyn.

Chantal Pattyn. Beeld © VRT Joost Joossen

Lili Dujourie begon in de jaren 70 te werken met video. “Een medium dat nog niet door mannen was geclaimd. Ondertussen is iedereen het erover eens dat haar werk revolutionair was. Er is duidelijk een inhaalbeweging in de kunstwereld bezig als het gaat over gelijkheid tussen man en vrouw. Eindelijk.” Een keuze maken is moeilijk, maar uiteindelijk wordt het Roman (5). “Dujourie werkt met de meest uiteenlopende materialen: lood, klei, marmer, papier-maché. Haar werken zijn soms groot en theatraal, zoals La Traviata, of juist heel fijn en fragiel, zoals Roman (5). Het is altijd bloedmooi, zeer gelaagd en enorm poëtisch. Ik ben Folds in Time toen twee keer gaan bekijken. En ik was twee keer van mijn melk.”

Ook aan het S.M.A.K. koestert Chantal Pattyn warme herinneringen. “De opening was een feest. Ik was er zelf de hele dag aanwezig met een cameraploeg van De zevende dag, dat ik toen mee presenteerde. Jan Hoet die gemasseerd werd voor zijn boksmatch, de boksmatch zelf. Het was een groot spektakel. Ongezien in ons land. Toen ik kunstgeschiedenis studeerde, gingen culturele uitstapjes steevast richting buitenland. S.M.A.K. bracht daar mee verandering in.”

Ann Veronica Janssens/Untitled (blue glitter) Beeld S.M.A.K.

Philippe Van Cauteren

 Untitled (blue glitter) van Ann Veronica Janssens

In een ver verleden ambieerde huidig museumdirecteur Philippe Van Cauteren zelf het kunstenaarschap. Zijn eerder pragmatische ouders zijn minder overtuigd van de carrièrekeuze van zoonlief. Wanneer hij tien jaar is, nemen ze hem zijn penselen af. “Toen heb ik beslist: als ik geen kunstenaar kan zijn, dan wil ik iemand worden die kunstenaars helpt.” 

En zo geschiedde. Als museumdirecteur van het S.M.A.K. lukt dat meer dan aardig. Al benadrukt hij dat het museum enkel een succes werd door de inzet van een hele groep mensen. “Deze week besefte ik dat nog eens, toen ik een vrijwilliger zag meehelpen bij het installeren van een kunstwerk. Dat vond ik mooi om te zien. Het museum brengt mensen dichter bij kunst. Dit is een collectief gebeuren.”

Ann Veronica Janssens beschrijft hij als compagnon de route voor het museum. Het museum werkte al verschillende keren samen met de kunstenares. “Toen ik dit werk voor het eerst in het S.M.A.K. zag, toen voor de tijdelijke tentoonstelling in 2015-2016,  had ik meteen het gevoel: ‘Dit hoort hier thuis.’” Van Cauteren was erbij toen Ann Veronica Jannssens deze week haar werk opnieuw kwam ‘installeren’. Dat doet ze met behulp van emmers, waarmee ze de blauwe glitters op de vloer strooit. 

“Altijd een spannend moment. En opwindend, als het lukt. Al vindt ze het ook niet erg als het niet van de eerste keer goed is. Dan begint ze gewoon opnieuw. Dat is nu net het leuke aan dit werk. Het is iets heel vluchtigs. Op het einde vegen we het op, en dan is het weer weg. En toch is het heel monumentaal aanwezig. Onwaarschijnlijk eigenlijk, hoe zoiets eenvoudigs zo’n impact kan hebben.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234