Woensdag 25/05/2022

Zorgsector privatiseren is geen oplossing

PE Author

Prof. Dr. Jan De Maeseneer, voorzitter van de vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg aan de Universiteit Gent en van het European Forum for Primary Care, is ervan overtuigd dat gezondheidszorg slechter af is in particuliere handen.

Eén van de interessantere thema's binnen de verkiezingsdebatten gaat over de privatisering in de zorg, een idee gelanceerd door Open Vld om het probleem van de wachtlijsten aan te pakken.
Deze wachtlijsten zouden volgens de CD&V wegsmelten in de voorbije legislatuur, maar dit bleek niet echt te lukken. De oplossing die vandaag wordt aangedragen uit liberale hoek bestaat uit: privatisering, meer marktwerking en zelfs commercialisering. Op korte termijn wordt hierbij gedacht aan de sectoren kinderopvang en gehandicaptenzorg, maar dit is uiteraard slechts een begin. Politicologen haastten zich om dit 'innovatieve idee' van positief commentaar te voorzien: een nieuwe oplossing voor een oud probleem: daar moeten we voor gaan!

Privatisering: waarom heeft niemand daar vroeger aan gedacht? Omdat het geen goed idee is. Nog nergens ter wereld is er een geslaagd experiment bekend, waarbij privatisering in de zorg succesvol werd doorgevoerd. Het gaat in de zorg immers niet enkel over meer toegang tot voorzieningen. Experimenten in de zorg moeten getoetst worden aan de volgende criteria: equity (sociale rechtvaardigheid), relevantie ('zorg die er toe doet'), kwaliteit, duurzaamheid en kosten-effectiviteit ('want je kunt elke euro maar één keer uitgeven'). Het grootste experiment met privatisering betreft de (gezondheids)- zorg in de VS: dit land besteedt 16 procent van zijn bruto binnenlands product (BBP) aan gezondheidszorg en toch hebben meer dan 43 miljoen mensen geen ziekteverzekering. Op de geprivatiseerde ziekteverzekeringsmarkt neemt een degelijke ziekteverzekering voor mensen met een laag inkomen, een kwart uit het gezinsbudget in.

Ondanks deze grote inzet van middelen (België besteedt ongeveer 10 procent van het BBP aan gezondheidszorg), scoren de Verenigde Staten slecht. Enkele voorbeelden: de VS staan op de 68ste plaats van 187 onderzochte landen wat betreft inenting tegen difterie, kinkhoest en tetanus, op de 33ste plaats van 191 landen op het vlak van kindersterfte onder de 5 jaar. Hierbij zijn er blijvende grote verschillen op het vlak van kindersterfte in relatie tot ras en sociaal-economische groepen. Zwarte kinderen sterven meer dan blanke, arme kinderen meer dan rijke. Ook voor volwassenen vindt men grote sociale ongelijkheden in gezondheid. President Obama heeft begrepen dat het zo niet verder kan en werkt aan een grondige hervorming van de gezondheidszorg. De staat Massasuchets heeft als eerste een algemene verplichte ziekteverzekering doorgevoerd om de ongelijkheden aan te pakken.

Wellicht zijn Europese voorbeelden relevanter voor het debat over privatisering in Vlaanderen: opvallend is dat in de ons omringende landen (Nederland, het Verenigd Koninkrijk.) het precies de wachtlijsten zijn die het belangrijkste motief vormen om privatisering in te voeren. In toenemende mate nemen 'private-for-profit'-bedrijven daar stukken van de gezondheids- en welzijnszorg over. Op het vlak van sociale rechtvaardigheid leidt privatisering tot een groot probleem want om winst te realiseren, doet men aan 'risico-selectie': dit betekent dat deze bedrijven vooral geïnteresseerd zijn in de minst zware, weinig complexe problemen, en als het even kan, in kapitaalkrachtige cliënten/patiënten. De hospitalisatieverzekeringen in België hebben ons getoond hoe privatisering werkt: wie ooit in de psychiatrie werd opgenomen, of een bekend gezondheidsrisico heeft, krijgt geen (of een veel duurdere) verzekering. Of opnames gerelateerd aan het 'psychiatrische probleem' vallen niet onder de dekking van de verzekering. Wie het kan betalen, krijgt toegang tot opvang en zorg. Privatisering verschuift de last van de solidaire gemeenschap naar het individu.

Rechtvaardigheid komt onder druk te staan, maar ook de kwaliteit wordt problematisch. Een voorbeeld uit het Verenigd Koninkrijk: "In een poging de wachtlijsten van de National Health Service terug te dringen, werden buitenlandse chirurgen ingehuurd voor knieoperaties, met desastreuze gevolgen voor de kwaliteit van de zorg" titelt de Sunday Telegraph op 24 mei 2009. Men had een privéonderneming ingeschakeld die Scandinavische chirurgen inhuurde om de lokale wachtlijsten op te lossen, en op die manier de premies binnen te halen door het verzorgen van patiënten die overlang in het land op de wachtlijst stonden. Eén op de vijf van de knieprothese-operaties waren zo slecht uitgevoerd dat ze moesten worden overgedaan. In Nederland neemt onder het nieuwe ziektekostenverzekeringsstelsel het fenomeen van de outsourcing toe: huisartsen betalen privéorganisaties om hun suikerzieke patiënten 'goed te regelen', zodat ze de premies voor 'goede regeling van suikerzieke patiënten' opstrijken. Het gevolg is dat de samenhang verdwijnt en de zorg meer en meer gefragmenteerd wordt.

Privatisering leidt ook tot problemen wat betreft de 'relevantie' van de zorg: bij meer marktwerking neemt de competitie tussen de zorgaanbieders toe, waarbij het voor de gebruiker niet eenvoudig wordt om de kwaliteit van de zorgverlening goed in te schatten. Dit vormt trouwens een probleem voor het Persoonlijk Assistentie-Budget (PAB) dat momenteel als oplossing wordt voorgesteld: hoe zorgt men ervoor dat de zorg die de patiënt/ cliënt 'koopt', wetenschappelijk verantwoord en kwaliteitsvol is? Een partnership tussen patiënt/ cliënt en betrokken en deskundige hulpverleners lijkt een voorwaarde om het PAB te doen lukken.

Privatisering kan men ook niet los zien van globalisering. Dirk Sterckx (Open Vld) zegt in Knack: "Ook de zorgsector moet naar de markt", en minister van Migratie Annemie Turtelboom (Open Vld) wist te melden dat ze deels rekent op buitenlandse verpleegsters en artsen om bijkomende jobs in de zorgsector in te vullen. Wat betekent dat vandaag in Europa? Een voorbeeld: elk weekend worden Poolse en Hongaarse huisartsen overgevlogen naar het Verenigd Koninkrijk om daar op de Huisartsenwachtposten nacht- en weekendpermanenties te doen. Naast vragen over de arts-patiënt-communicatie, over een geïntegreerde benadering, kan men ook ernstig twijfelen aan de duurzaamheid van dit soort oplossingen om tekorten in de zorg aan te pakken. Op zes dagen verdienen deze huisartsen in het Verenigd Koninkrijk even veel als hun maandloon in hun thuisland, maar het resultaat is dat ook daar de patiënten niet op de continue zorg van hun huisarts kunnen rekenen.

Het is niet toevallig dat het voorstel voor privatisering in de zorg nu wordt gelanceerd, in tijden van economische en financiële crisis. De zorgsector is immers relatief conjunctuur-ongevoelig en wordt door sommige bedrijven als een interessante niche gezien.

Wie vandaag of morgen zorgbehoevend is (en dat zijn in principe wij allemaal), moet weten dat er geen enkel wetenschappelijk bewijs is voor de stelling dat privatisering leidt tot meer toegankelijkheid, betere kwaliteit, meer duurzaamheid en kosteneffectiviteit. Een degelijke oplossing voor het gebrek aan zorgvoorzieningen in een aantal sectoren bestaat uit een politieke keuze voor het ter beschikking stellen van voldoende middelen, uitbouw van een performante, kwaliteitsvolle en toegankelijke zorg, goede structurering en taakverdeling binnen de zorg en hulpverleners met een goed statuut en verloning, die gemotiveerd zijn om er elke dag weer voor te gaan. Dit veronderstelt een overheid die het kader creëert waarbinnen de zorg wetenschappelijk onderbouwd kan worden geleverd, een overheid met efficiënte en homogene bevoegdheidspakketten, en voorzieningen voor wie noch de geprivatiseerde winst, noch de belangen van één of andere zuil, maar de cliënt/patiënt zelf centraal staat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234