Donderdag 17/10/2019

Global warming

Zoogdieren sterven aan zo’n snel tempo uit dat herstel van de natuur miljoenen jaren zal duren

Het is nog lang niet zeker dat de Aziatische olifant het einde van deze eeuw haalt. Beeld iStock

De komende 50 jaar zullen zoveel zoogdiersoorten uitsterven dat het minstens drie tot vijf miljoen jaar zal duren vooraleer de natuur hen zal kunnen vervangen met nieuwe soorten. Tot die conclusie kwamen wetenschappers van de Deense Universiteit van Aarhus en de Universiteit van Göteborg in Zweden. De oorzaak van die massale sterfte: de mens.

De voorbije 450 jaar zijn er vijf grote omwentelingen geweest waarin het milieu op onze planeet zo dramatisch veranderde dat de meerderheid van de planten- en diersoorten op aarde verdween. Na elke massasterfte zorgde de evolutie voor de komst van nieuwe soorten die de vorige konden vervangen.

Zesde massasterfte

Momenteel vindt de zesde massa-extinctie plaats: die is echter niet het gevolg van natuurrampen, maar van de mens. Volgens de Internationale Unie voor Natuurbescherming (IUCN) zal 99,9 procent van de ernstig bedreigde soorten en 67 procent van alle bedreigde soorten de komende 100 jaar uitsterven.

Evolutie is het afweermechanisme van onze planeet tegen de verdwijning van de biodiversiteit. Terwijl de natuurlijke leefomgevingen en het klimaat veranderen, verdwijnen soorten die niet kunnen overleven en komen er langzaamaan nieuwe soorten in de plaats. Dat laatste is echter een erg lang en traag proces en gaat aan een veel trager tempo dan dat waaraan de mens zoogdieren tot uitsterven brengt.

Een schedel van een sabeltandtijger. Sabeltandtijgers stierven zo'n 10.000 jaar geleden uit. Beeld iStock

Miljoenen jaren

De onderzoekers gebruikten een uitgebreide database van bestaande zoogdiersoorten en soorten die uitstierven sinds de verspreiding van de homo sapiens over de aarde. Op die manier konden ze de totale impact van onze soort op andere zoogdieren bestuderen.

Aan de hand van computermodellen en omvangrijke data konden de onderzoekers berekenen dat het 5 tot 7 miljoen jaar zal duren vooraleer de biodiversiteit weer hetzelfde niveau bereikt als voor de komst van de moderne mens. Het zal 3 tot 5 miljoen jaar duren om enkel het huidige biodiversiteitsniveau te bereiken, zo blijkt uit de studie die werd gepubliceerd in het wetenschappelijk vakblad PNAS. Die cijfers gaan uit van het meest optimistische scenario, waarbij er nu maatregelen worden getroffen om de massale uitroeiing tegen te gaan.

Impact

De verdwijning van sommige soorten heeft echter een grotere impact dan andere. “Grote zoogdieren of megafauna, zoals grondluiaards en sabeltandtijgers die ongeveer 10.000 jaar geleden uitstierven, stonden op evolutionair vlak erg apart. Aangezien ze weinig nauwe verwanten hadden, betekende hun uitsterving dat hele takken van de evolutionaire boom verdwenen”, zegt paleontoloog Matt Davis van de Universiteit van Aarhus die de studie leidde. “Er zijn honderden soorten spitsmuizen, dus zij kunnen wel een paar uitstervingen doorstaan. Er waren maar vier soorten sabeltandtijgers: zij verdwenen allemaal.”

De reuzenluiaard stierf ongeveer 11.000 jaar geleden uit. Vermoedelijk zit de mens achter de verdwijning van de soort. Beeld REUTERS

Reuzensoorten verdwijnen

De kans dat ernstig bedreigde diersoorten zoals de zwarte neushoorn de volgende 50 jaar zullen uitsterven, is bijzonder groot. Aziatische olifanten, één van de laatste twee olifantensoorten, hebben minder dan 33 procent kans om het einde van deze eeuw te halen.

“Hoewel we ooit leefden in een wereld van reuzen - reuzenbevers, reuzengordeldieren, reuzenherten, enzovoort - leven we nu een wereld die steeds meer grote zoogdiersoorten verliest. De weinige overblijvende reuzen zoals neushoorns en olifanten dreigen erg snel uitgeroeid te worden”, zegt professor Jens-Christian Svenning van de Universiteit van Aarhus.

Lichtpuntje

Toch hebben de onderzoekers ook een heel klein beetje goed nieuws: aan de hand van hun data en methoden kunnen ze bedreigde, evolutionair verschillende soorten snel identificeren, zodat de inspanningen om hen te beschermen, kunnen opgevoerd worden. “Het is veel makkelijker om de biodiversiteit nu te redden dan om ze later opnieuw te doen evolueren”, zegt Davis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234