Zaterdag 19/10/2019

Wetenschap

Ziekte van Lyme in twintig jaar verviervoudigd – Klopt dit wel?

Een teek met tekentang. Beeld ANP

In het voorjaar kunnen we zeker zijn van nieuwsberichten over teken, spinachtige beestjes die de ziekte van Lyme kunnen overdragen. Inderdaad: vorige week verschenen berichten dat vier keer zoveel mensen als twintig jaar geleden de ziekte oplopen. Is dat wel degelijk zo?

De cijfers zijn gebaseerd op enquêtes van het Nederlandse Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onder Nederlandse huisartsen. De artsen moesten invullen hoe vaak ze het voorgaande jaar erythema migrans hadden vastgesteld bij hun patiënten. Dat is een vroeg stadium van Lyme, gekenmerkt door een rode ring of vlek op de huid. In 1994 noteerden de huisartsen naar schatting 6.000 gevallen, in 2017 waren het er ongeveer 25.500, ruim vier keer zoveel.

Het gaat hier om Nederlandse cijfers. Of de situatie in België vergelijkbaar is, is moeilijk te zeggen. Al is het aantal besmette teken wellicht verschillend. Volgens het federaal onderzoekscentrum Sciensano, het vroegere Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid (WIV), is naar schatting 10 procent van de teken in België besmet. In Nederland zou gemiddeld 23,6 procent van de teken besmet zijn. Precieze cijfers ontbreken echter.

Stijging van het aantal mensen met Lyme. Beeld Tekenradar

Bekendheid

Rekening houdend met de Nederlandse cijfers kan echter gesteld worden dat de ziekte van Lyme in de jaren 90 nog niet zo bekend was als nu. Kan de toegenomen aandacht voor de ziekte de enorme diagnoseverschillen met twintig jaar terug misschien mede verklaren? 

RIVM-onderzoeker Kees van den Wijngaard sluit "enige invloed" van die groeiende bekendheid niet uit, maar denkt niet dat dit het beeld wezenlijk zou veranderen. Hoogleraar Joppe Hovius van het Amsterdams Multidisciplinair Lymecentrum sluit zich daarbij aan. Als de grote toename mede veroorzaakt zou zijn door een groeiende aandacht voor de teek na de jaren 90, zou daar ergens een opvallende stijging te zien moeten zijn. Het aantal diagnoses stijgt tussen 1994 en 2009 echter in een vrij rechte lijn. Daarna vlakt de groei even af, maar tussen 2014 en 2017 loopt de lijn weer steil omhoog. "De aandacht is nu al jarenlang groot, maar de groei zet nog altijd door", zegt Van den Wijngaard.

Bovendien deed het RIVM in 1996 en 2006 nog een andere steekproef, waarbij Nederlanders werd gevraagd of ze de afgelopen vijf jaar waren gebeten door een teek  los van de gevolgen. In 1996 waren dat nog ongeveer 4.099 op de 100.000 mensen, in 2006 waren het er 7.198. Die stijging loopt gelijk op met de toename van het percentage huisartsconsulten in verband met tekenbeten in dezelfde periode.

Stijging van Lymediagnoses, tekenbeten en huisartsconsulten wegens tekenbeten. Beeld Agneta Hofhuis e.a., Continuing increase of tick bites and Lyme disease between 1994 and 2009, In: Ticks and Tick-borne Diseases sept. 2014

De kans dat je ziek wordt van een teek is gelijk gebleven. Het aantal mensen met Lyme kan dus alleen toenemen als meer mensen worden gebeten door teken. Volgens de Wageningse onderzoeker Arnold van Vliet nemen de teken op bepaalde locaties inderdaad toe, maar is vooral de trefkans groter geworden. "Vroeger waren er echt nog gebieden in het land waar geen tekenbeten werden gemeld. Die zijn nu verdwenen. Een derde van alle tekenbeten wordt gewoon opgelopen in de tuin." 

België

Ook in ons land is de teek aan een opmars bezig. Door de opwarming van het klimaat kunnen teken nu ook overleven op plaatsen waar het voordien te koud was. Ook de toename van gastheren – zoals muizen en vogels – waarop teken graag zitten, speelt daarbij een rol. Ook in België zijn er bijna geen plaatsen meer waar geen teken voorkomen.

Toch werden er vorig jaar in België minder tekenbeten geregistreerd dan het jaar voordien. Met 8.500 meldingen lag het aantal 17 procent lager dan in 2016. Volgens Sciensano kan de daling wellicht aan de weersomstandigheden worden toegeschreven. In mei en juni 2017, maanden waarin het aantal meldingen traditioneel stijgt, lagen de gemiddelde temperaturen abnormaal hoog en in juni was er bijzonder veel wind. Dat zijn twee factoren die een negatieve impact hebben op het overleven van teken. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234