Vrijdag 04/12/2020

AchtergrondCoronavaccin

Zelfs met een vaccin zijn we nog lang niet van het coronavirus af

Beeld Photo News

Eind dit jaar zouden de eerste coronavaccins goedgekeurd kunnen worden. Maar over de doeltreffendheid en de verdeling van die vaccins, zijn nog heel wat onbeantwoorde vragen. 

Wanneer zullen we weer onbezorgd kunnen reizen, dansen en knuffelen? Wanneer zijn we verlost van die houterige elleboogjes en vervelende mondkapjes? Wanneer keren we terug naar het oude normaal? Sinds het begin van de coronacrisis horen we op al die vragen maar een antwoord: “als het vaccin er is”.  Nooit eerder hebben we zo verlangd naar een spuitje. Maar is al die hoop gerechtvaardigd? Zal het vaccin ons als een lichtschakelaar terugbrengen naar ons vertrouwde leven of zitten we nog een hele tijd met dit virus opgezadeld? 

Laten we beginnen met het goede nieuws. Meer dan 240 verschillende vaccinkandidaten hebben zich al aangemeld in de wereldwijde race naar het coronavaccin. Elf kandidaten daarvan bevinden zich intussen in fase 3 van het onderzoek. Dat betekent dat er aan zo’n 30.000 tot 50.000 mensen ofwel het coronavaccin, ofwel een placebo werd gegeven. Vervolgens leiden de proefpersonen hun normale leventje, en volgen de onderzoekers op of mensen met het vaccin gespaard blijven van het coronavirus, en van vervelende bijwerkingen. 

Van de koplopers in de race – de teams van Oxford/AstraZeneca, Pfizer/BioNTech en het Amerikaanse Moderna – wordt verwacht dat ze binnen enkele weken de tussentijdse resultaten van die testfase zullen publiceren. “Daar kijkt iedereen reikhalzend naar uit. Dat wordt de eerste keer dat we echt zullen zien hoe goed de kandidaatvaccins beschermen tegen het virus”, zegt viroloog Johan Neyts van de KU Leuven. Blijkt uit die resultaten dat de kandidaatvaccins veilig en effectief zijn, dan kunnen de internationale gezondheidsautoriteiten toestemming geven om de vaccins op de markt te brengen. Dan kan het snel gaan, want sommige kandidaten die in fase 3 zitten, zijn alvast begonnen met en masse vaccins te produceren. 

Vals gevoel

Hoe efficiënt de vaccins moeten zijn om op de markt te mogen komen, daar bestaat geen consensus over. Het Britse team van AstraZeneca en Oxford legt de lat op 50 procent, wat ook het vooropgestelde minimum is van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De Europese beoordelingsinstantie EMA werkt niet met een vooropgesteld minimumcijfer, maar kijkt naar de balans tussen doeltreffendheid en risico. Een vaccin toedienen dat net de WHO-drempel van 50 procent haalt, is niet zonder risico. Want als slechts de helft van de gevaccineerden effectief immuun is, kan een vals gevoel van veiligheid ontstaan en wordt de scepsis van zij die een coronavaccin minder genegen zijn verder gevoed.

Epidemioloog Pierre Van Damme: 'Ook een vaccin dat maar 50 procent doeltreffend is, is beter dan niks.'Beeld Photo News

“Toch is ook een vaccin dat maar 50 procent doeltreffend is, beter dan niks”, zegt epidemioloog Pierre Van Damme (UAntwerpen). “Als je daarmee het aantal hospitalisaties naar beneden kan halen of het zorgpersoneel kan beschermen, is dat belangrijk.” Een vaccin met een werkzaamheid van 50 procent zou volgens Van Damme weleens invloed kunnen hebben op de prioriteitenlijst. “Wie moet die vaccins dan eerst krijgen en bij wie kun je beter wachten op een eventueel beter vaccin? Dat is een ethische discussie die dan gevoerd moet worden.” 

Natuurlijk is de kans reëel dat een van de kandidaatvaccins wel meer dan 50 procent doeltreffend is. Dan blijven  toch nog onbeantwoorde vragen. Hoelang zullen de vaccins bescherming bieden? En beschermen de vaccins ook voldoende tegen het ernstige Covid-19, waarmee mensen op intensieve zorg belanden of in het slechtste geval overlijden? Om daarvan een accuraat beeld te krijgen is testfase drie te kort en te kleinschalig, waardoor dat ziektebeeld minder voorkomt. “Het is net dat kleiner percentage zware covidinfecties dat voor de grootste problemen zorgt. Als het vaccin vooral eerder tegen de milde infecties zou beschermen, dan zijn we nog ver van huis”, zegt viroloog Johan Neyts.

Logistiek huzarenstukje

Behalve de medische vragen die nog onbeantwoord zijn, ligt er een ongeziene logistieke uitdaging in het verschiet om de vaccins te verdelen. Aangezien vaccins vervoerd en bewaard moeten worden bij temperaturen van -20 tot -80°, is er nood aan gekoelde laadtrucks en opslagruimte. Vaccins komen niet in individuele dosissen toe, maar in grote bulkpakketten die binnen de paar uur moeten gebruikt worden. “Dan moet je al gebruikmaken van tentenkampen, met hulp van het leger, of scholen in de weekends gebruiken als vaccinatiecentra. Ook kunnen we brieven inzenden om mensen per beroep uit te nodigen voor hun vaccinatie. Het worden net verkiezingsdagen”, zegt Pierre Van Damme. 

Hoe snel we met de vaccins de gewenste groepsimmuniteit bereiken, hangt vooral ook af van hoeveel mensen zich willen inenten. Amerikaanse onderzoekers berekenden dat een vaccin met 60 procent efficiëntie volstaat als de hele bevolking zich laat inenten. Als slechts 75 procent van de mensen zich laat inenten, dan moet het vaccin al voor 80 procent doeltreffend zijn. “Uit onze barometers blijkt dat de bereidheid van mensen om zich te vaccineren schommelt tussen de 70 en 90 procent. Het wordt belangrijk om heel transparant te communiceren over waar we staan met het vaccin”, zegt Van Damme. In elk geval zullen we ook met het vaccin dus nog even met mondmaskers en afstandsregels moeten leven. “Eerst moet je inzetten op individuele immuniteit. Pas tegen het najaar van 2021 gaan we waarschijnlijk kunnen opbouwen richting groepsimmuniteit.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234