Dinsdag 25/06/2019

Gezondheid

Worden mazelen en polio straks weer vaste prik?

Een meisje krijgt in de jaren 50 een poliovaccin. Beeld Getty Images

De recente uitbraken van mazelen in Europa zijn geen toeval. Steeds minder mensen laten zich inenten, waardoor besmettelijke ziekten die zo goed als verdwenen waren, weer kunnen toeslaan. Onlangs noemde het Europees Parlement de toenemende terughoudendheid tegenover vaccinatie bijzonder onrustwekkend. "Als we nu stoppen met vaccineren, zijn mazelen en polio zo weer terug."

Hoe zit het in België? Vaccineren wij genoeg?

Professor Pierre Van Damme (vaccinoloog aan de UAntwerpen): "In België is de vaccinatiegraad héél goed. Er is slechts een percentage van 1 à 2 procent dat weigert. Maar dat kan snel veranderen, kijk maar naar onze buurlanden."

Welke vaccins zijn bij ons allemaal beschikbaar?

Van Damme: "Voor kinderen is er een vaccin dat tegen zes ziekten bescherming biedt: polio, difterie, kinkhoest, tetanus, hepatitis B en haemophilus influenzae type b, een vorm van bacteriële hersenvliesontsteking. Verder zijn er ook nog vaccins tegen kinderdiarree, bacteriële longontsteking en meningokokken C. Daarnaast is er het vaccin tegen mazelen, bof en rubella.

"Op het vaccin tegen kinderdiarree na, zijn ze allemaal gratis. Als je naar Kind en Gezin gaat, is ook de toediening gratis. Maar alleen de vaccinatie tegen polio is verplicht."

Waarom is het zo belangrijk dat mensen zich laten vaccineren?

Van Damme: "Onze grootouders zouden we niet moeten overtuigen: die hebben in hun tijd van heel dichtbij de gevolgen gezien van difterie, kinkhoest en zelfs polio. Omdat die ziektes haast niet meer voorkomen, zijn we vergeten hoe ernstig ze waren. Kinkhoest en tetanus eisten wereldwijd elk jaar 300.000 à 500.000 doden. Mazelen ging ook in die richting, tot op vraag van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vanaf de jaren 50 en 60 vaccins zijn ontwikkeld tegen die grote doders. Dat heeft vruchten afgeworpen.

"Enkele ziekten zijn op die manier volledig van de aardbol verdwenen. De pokken, een bijzonder dodelijke ziekte, zijn in de jaren 80 uitgeroeid verklaard. Polio is ook bijna verdwenen. Jaarlijks zijn er wereldwijd nog ongeveer een dertigtal gevallen. Mazelen zouden we ook graag zien verdwijnen. Dat is een enorme uitdaging, omdat de ziekte bijzonder besmettelijk is."

We dachten dat mazelen verdwenen waren, maar toch steekt de ziekte weer de kop op in Europa.

Van Damme: "Het toont dat een ziekte massale epidemieën kan veroorzaken als je een aantal jaren minder goed vaccineert. Volgens cijfers van de WHO waren er in de eerste zes maanden van dit jaar meer dan 40.000 gevallen van mazelen in Europa. Die waren dus perfect te voorkomen."

Kunnen ook die andere ziekten weer opduiken als we minder gaan vaccineren?

Van Damme: "Absoluut. Toen de Sovjet-Unie in de jaren 90 uit elkaar viel, was er een grote migratie van bevolkingsgroepen en waren er minder vaccinaties. Het gevolg was een gigantische difterie-epidemie. Die heeft iedereen toen wakker geschud. De ziekte is er nog altijd, en ze kan ieder moment weer toeslaan."

Nog een argument pro vaccinatie: sommige ziekten die hier niet meer voorkomen, bestaan elders nog wel.

Van Damme: "We reizen meer dan vroeger. Er zijn al gevallen geweest van mensen die met mazelen terugkwamen uit Frankrijk. Hun kinderen waren niet ingeënt en zo brachten zij de ziekte binnen in België."

Eén van de redenen waarom mensen zich minder laten vaccineren, is de massale verspreiding van misleidende informatie, stelt het Europees Parlement.

Van Damme: "Nepnieuws is een groot probleem. Iedereen kan onjuiste info verspreiden op sociale media. Het is als ouder en zelfs als arts zeer moeilijk na te gaan of die info klopt. Het wemelt van de antivaccinatiewebsites. Recent bleek zelfs dat Russische hackers valse info hebben verspreid."

Een populair verhaal bij de zogeheten antivaxxers is dat ziekten worden verspreid door mensen die zijn ingeënt. Zij hebben zich namelijk laten inspuiten met, soms nog levende, virussen.

Van Damme: "Veel vaccins bevatten een inactief stukje van een bacterie of een virus: zo misleiden we ons afweersysteem, dat dan meteen antistoffen aanmaakt. Bij mensen met een erg verminderd afweersysteem kan een mazelenvaccin een zeer milde vorm van de ziekte veroorzaken, maar dat is zéér uitzonderlijk.

"Het poliovaccin dat tot 2000 in België werd toegediend, wordt wereldwijd nog in 150 landen gebruikt. Dat vaccin werkt heel goed, maar we weten dat één op 2 à 3 miljoen vaccinaties polio kan veroorzaken. Dat is weinig, maar er worden nieuwe poliovaccins ontwikkeld om ook dat kleine risico te vermijden."

Nog zo'n hardnekkig verhaal is dat vaccins allergieën, auto-immuunziekten en autisme kunnen veroorzaken.

Van Damme: "Dat autismeverhaal gaat terug op het onderzoek van één Britse arts twintig jaar geleden. Zijn publicatie heeft in Engeland tot een forse daling van het aantal vaccinaties geleid, met als gevolg een aantal serieuze epidemieën met zelfs doden. Hij bleek gefraudeerd te hebben met zijn onderzoek, al zijn resultaten zijn wetenschappelijk weerlegd én hij is zijn licentie als arts kwijtgespeeld. Maar er zijn nu nog ouders die ons vragen of we wel zeker zijn dat het mazelenvaccin geen autisme veroorzaakt. Zo zie je maar hoe die kwakkels een eigen leven gaan leiden. En hoe moeilijk ze uit te roeien zijn."

Dat ook steeds meer hoogopgeleiden beginnen te twijfelen aan het nut van vaccinatie, zou te maken hebben met hun wantrouwen tegenover de farma-industrie, die ze ervan verdenken alleen maar op geldgewin uit te zijn.

Van Damme: "Je kunt je dan ook afvragen of je wel brood moet gaan kopen bij de bakker, want daar wordt die ook rijker van. Tijdens de laatste ernstige crisissen is de overheid telkens bij de farma-industrie gaan aankloppen, want alleen zij is in staat om vaccins tegen pakweg de pandemische griep, ebola en zika te maken. Voor universiteiten is zoiets onmogelijk.

"Die bedrijven steken ook al dertig jaar geld en energie in de ontwikkeling van een hiv- of malariavaccin zonder enige return. Van vaccins tegen ebola en zika zullen ze ook niet rijk worden, want vaak worden die aan Unicef geschonken om epidemieën in arme landen te bestrijden."

Luc Bonneux wees er onlangs in een opiniestuk op dat er een grote verwevenheid is ontstaan tussen wetenschappers en de industrie, die onderzoeken financiert. Mensen zouden wetenschappers of experts daarom niet meer op hun woord geloven.

Van Damme: "Elke universiteit werkt met de industrie samen. Die middelen worden beheerd door de universiteiten zelf, niet door individuele artsen. Het is belangrijk daar transparant over te zijn. Verder is het vooral een goede zaak dat mensen kritischer worden, maar we moeten dan wel zorgen dat ze makkelijk toegang hebben tot correcte info. Want als je aan het googelen slaat, kom je al snel bij al dan niet bewust verkeerde informatie uit."

Van het griepvaccin is het ieder jaar weer onduidelijk of en in welke mate het werkt. Straalt dat niet af op de andere vaccins?

Van Damme: "Het griepvaccin is iets aparts. Het griepvirus kan heel makkelijk muteren, zelfs in de winter nog. Mensen hebben met het vaccin maar 50 procent kans om beschermd te zijn. In de berichtgeving moeten we daar duidelijk over zijn. Voor de wetenschap is het een uitdaging om vaccins te ontwikkelen die een veel bredere en langere bescherming bieden. Die zullen er ook komen."

Zijn er ook mensen die zich om religieuze redenen weigeren te vaccineren?

Van Damme: "Dat komt bij ons weinig voor. In Nederland is het wel een probleem. In de zogenaamde bijbelgordel is er een lage vaccinatiegraad voor polio en mazelen. Daar zit je echt met een tijdbom. Als mazelen of polio daar binnenkomen, kunnen die als een lopend vuurtje rondgaan. Om de verspreiding van mazelen tegen te gaan, moet 95 procent van de bevolking gevaccineerd zijn. In Nederland dreigt dat percentage onder de kritische grens van 90 procent te zakken. In Frankrijk of Italië, waar de vaccinatiegraad nog sneller daalde dan in Nederland, stond men met de rug tegen de muur, en heeft men in 2016-2017 zelfs een tijdelijke vaccinatieplicht moeten invoeren."

Volgens het Europees Parlement moeten migranten en vluchtelingen die de EU binnenkomen ook goed gescreend worden.

Van Damme: "Het probleem is niet zozeer dat zij ziekten meebrengen. We moeten soms zelfs oppassen dat wij hén niet besmetten. Zij zijn bijvoorbeeld veel minder goed beschermd tegen windpokken of mazelen. Maar we moeten ze wel onmiddellijk controleren op tuberculose en inenten tegen mazelen, kinkhoest en polio."

Tonen de recente uitbraken van mazelen niet aan dat er nood is aan een Europees beleid?

Van Damme: "De gezondheidszorg is nu een bevoegdheid van elk land apart, maar een infectieziekte houdt zich niet aan landsgrenzen. Eén land dat minder z'n best doet, hypothekeert de hele regio. Er is op Europees niveau meer geregeld op het vlak van belastingen dan op het vlak van gezondheid. Onbegrijpelijk."

© Humo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden