Maandag 17/06/2019

Klopt dit wel?

Worden dagelijks 2.000 mensen ziek door slechte hygiëne?

Worden dagelijks 2.000 Nederlanders ziek door een slechte keukenhygiëne? Beeld THINKSTOCK

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij gaan op zoek naar hele en halve onwaarheden en proberen de zin van de onzin te scheiden.

Het plan dat Nederlands minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) Edith Schippers vorig jaar had om de hygiëne in Nederlandse keukens te verbeteren, is "zo slap als een vaatdoek". Dat meldt althans De Telegraaf. Een groot deel van Nederlanders verschoont namelijk, tegen het advies van Schippers in, nog steeds niet elke dag het vaatdoekje. Soms ligt het vieze doekje zelfs langer dan een week op het aanrecht bacteriën te verzamelen.

Dat is ernstig, meldt de krant, want "dagelijks worden tweeduizend Nederlanders ziek van slechte hygiëne". Daarmee wordt bedoeld een gebrekkige hygiëne bij het bereiden van voedsel, waar ook het vieze vaatdoekje een aandeel in heeft.

Maar waar komt dat aantal vandaan? Lang niet iedereen die na een twijfelachtige maaltijd een dag aan de toiletpot gekluisterd is, zal dat melden aan de huisarts. Bovendien lopen de her en der genoemde cijfers wat uiteen. In een recent bericht van Wakker Dier over 'bedorven' barbecuevlees wordt een aantal van tweehonderdduizend per jaar genoemd. En wat wordt precies verstaan onder voedselvergiftiging?

Wat is de bron?

Het aantal van tweeduizend ziektegevallen per dag is te herleiden naar de vaatdoekjescampagne 'Ziekmakers zie je niet' van VWS en het Voedingscentrum: "Jaarlijks lopen ongeveer 700.000 Nederlanders een voedselinfectie op. Dat komt neer op ongeveer 2.000 ziektegevallen per dag."

Om precies te zijn komt tweeduizend per dag neer op 730.000 per jaar. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) spreekt weer over 680.000 mensen in Nederland die jaarlijks ziek worden door het eten van besmet voedsel. "Het aantal consumenten dat jaarlijks getroffen wordt door een voedselinfectie is per jaar wisselend", schrijft het Voedingscentrum in de factsheet 'Hygiëne en voedselinfecties', maar het schommelt dus rond de 700.000.

Waar komt dat getal nu vandaan? Aan het genoemde aantal van 680.000 ligt een wetenschappelijke bron ten grondslag: een onderzoek uit 2009 over de ziektelast van voedselpathogenen (ziekmakers) in Nederland. Onderzoekers verbonden aan RIVM maken in de studie op basis van verschillende onderzoeken en gegevens een schatting en komen uit op 680.000 voedselgerelateerde ziektegevallen per jaar en 78 doden.

Klopt dit wel?

Eerst even over de definitie: er wordt in het onderzoek gesproken over de ziektelast van voedselpathogenen, die voedselinfecties en voedselvergiftigingen veroorzaken. Een voedselinfectie wordt veroorzaakt door een ziekmakende hoeveelheid bacteriën, parasieten of virussen in het eten. Het kan langer duren voor zich bij een infectie symptomen gaan voordoen en de ziekte kan langer aanhouden en besmettelijk zijn.

Bij een voedselvergiftiging zijn het de door bacteriën en schimmels uitgescheiden toxines, die er enkele uren na het verorberen van de maaltijd voor zorgen dat het lichaam het voedsel zo snel mogelijk weer kwijt wil. Voor het onderzoek uit 2009 is een selectie gemaakt van de veertien meest relevante pathogenen die voorkomen in voedsel en infecties of vergiftigingen veroorzaken.

"De studie uit 2009 is de basis methodologie", zegt Martijn Bouwknegt, epidemioloog bij het RIVM. "Sinds 2009 maken we jaarlijks een update, en wat we in de loop der jaren hebben gezien is dat het fluctueert. In 2012 lag het aantal net iets boven de 700.000 en in 2013 iets eronder, maar het fluctueert rond dat aantal." De uitschieter in 2012 was mede te danken aan een landelijke salmonella-uitbraak, veroorzaakt door een besmette lading gerookte zalm.

Maar hoe komen die schattingen tot stand, aangezien niet iedereen die ziek wordt zich bij de huisarts meldt? Bouwknegt zegt zelf ook dat de uitdaging is om de beschikbare cijfers door te trekken naar de bevolking in zijn geheel. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van gegevens uit een cohortstudie onder een kleine vijfduizend Nederlanders in 1998 en 1999. Aan deelnemers werd gevraagd of ze wilden bijhouden wanneer en hoe vaak ze last hadden van gastroenteritis, een verzamelnaam voor maag- en darminfecties, en een monster van hun ontlasting op te sturen zodat dit onderzocht kon worden op ziekmakers. Aan de hand van recente gegevens over patiënten die wél medische hulp hebben gezocht, worden de gegevens uit de cohortstudie vervolgens geactualiseerd naar het heden.

Keukenhygiëne

"De tweede uitdaging is bepalen welk deel van de besmettingen uit voeding komt", zegt Bouwknegt. De onderzochte pathogenen kunnen namelijk ook via andere wegen het lichaam zijn binnengedrongen. "Daarvoor hebben we een grote, diverse groep van experts samengebracht en de vraag gesteld wat zij een redelijk percentage achtten. In combinatie met de beschikbare kennis op dit gebied schrijven we vervolgens een bepaald aantal infecties van pathogenen toe aan voedsel."

Het is op dit moment de beste aanpak die er is, aldus Bouwknegt. "Rond de 700.000 gevallen per jaar is een goede schatting."

Dat wil overigens niet zeggen dat die ongeveer 700.000 gevallen per jaar, of die tweeduizend per dag, te wijten zijn aan slechte hygiëne in de eigen keuken, zoals de Telegraaf suggereert. De bron kan immers ook een restaurant of een openbare eetgelegenheid zijn geweest. Er wordt volgens Bouwknegt door het RIVM niet specifiek gekeken waar de 700.000 infecties worden opgelopen. De besmetting kan zelfs al tijdens de industriële verwerking hebben plaatsgevonden, zoals in het geval van de besmette zalm in 2012. Daar helpen schone vaatdoekjes niets aan.

Oordeel

Het gemiddelde van ongeveer 700.000 ziektegevallen per jaar blijft natuurlijk een schatting, maar wel een goed onderzochte en onderbouwde schatting. Wanneer we de term 'ongeveer' wat ruimer nemen, is tweeduizend per dag best mogelijk. Belangrijke kanttekening is wel dat dit dus niet in alle gevallen veroorzaakt wordt door slechte keukenhygiëne.

Beeld Volkskrant.nl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden