Maandag 27/01/2020

Wetenschap

Wetenschappers werken aan synthetisch leven uit losse moleculen

In laboratoria in de VS en Duitsland slaagden wetenschappers er al in om primitieve vormen van stofwisseling en immuundeeltjes na te maken. Beeld Hollandse Hoogte/Bram Belloni

De kans is groot dat wetenschappers er de komende decennia in slagen om 'synthetisch leven' te maken uit losse moleculen. Dat zal ontzagwekkende gevolgen hebben, voor de biotechnologie en geneeskunde, maar ook voor de manier waarop we de wereld bekijken.

De eerste experimenten om leven te maken zijn in volle gang. Bij toepassingen denken experts aan uiteenlopende zaken, van synthetische bacteriën die op bestelling grondstoffen produceren tot kunstmatige weefsels die kunnen inspringen als een patiënt orgaanschade heeft.

De consequenties zijn verstrekkend. "De techniek gaat razendsnel, onze visie op het leven wordt uitgedaagd, en ethici zijn hopeloos verdeeld over hoe we dit onder controle moeten houden", zoals de Nederlandse hoogleraar techniekfilosofie Hub Zwart (Radboud Universiteit) het verwoordt.

Sinds een paar jaar proberen diverse onderzoeksgroepen of ze uit losse chemicaliën kunstmatige cellen kunnen maken die zich net als bacteriën voortplanten. Een ideaal breekijzer om de vraag open te breken wat leven precies is en hoe het hier zo'n 3,8 miljard jaar geleden kon ontstaan.

"Plotseling was het er", zegt hoogleraar organische chemie Bert Meijer (TU Eindhoven). "En we snappen nog altijd niet hoe je vanuit een zakje met losse moleculen tot iets levends komt."

Inmiddels komt het onderzoek aardig op stoom. In de VS maakte men al 'uitgeklede' cellen met als programmatuur een sliert kunstmatig vervaardigd DNA, en presenteerden wetenschappers onlangs microdeeltjes die zich een beetje gedragen als immuuncel; Duitse wetenschappers brachten een soort versimpelde stofwisseling op gang. Het leven waaraan men werkt bestaat uit losse cellen, kleiner dan het mensenoog kan zien.

Toverstaf

"Beestjes die precies datgene produceren wat je nodig hebt", zegt wetenschapsjournalist Esther Thole, die net een boek uitbracht over het onderwerp, Makers van leven. "Momenteel werkt men in de biotechnologie voor de productie van zaken zoals geneesmiddelen en biobrandstoffen nog met bestaande gist- en andere cellen. Maar daaraan zit een grens: je kunt die niet altijd zo programmeren dat ze precies dat stofje maken dat je nodig hebt."

Als het eenmaal lukt, is het hek van de dam. Denk aan kunstmatige bacteriën die een patiënt niet ziek maken, maar juist beter; aan 'bioactieve' materialen die het lichaam ertoe aanzetten zichzelf te repareren; of aan zoogdiercellen die net als planten draaien op fotosynthese. Kunstmatig leven wordt de grote omvormer, verwachten kenners: de toverstaf die het levenloze levend maakt, ziektekiemen bekeert tot genezers, en de grens tussen levensvormen zo verschillend als plant en dier laat verdwijnen.

Nu het nog even zien te maken. In laboratoria is men in de weer met kleine vetblaasjes met bepaalde levensmoleculen erin, die zich moeten opdelen in meerdere 'cellen'. Technisch overzichtelijk, maar het is een punt van discussie of voortplanting wel de essentie is van leven, meent Zwart. "Er zijn ook veel mensen die zich niet voortplanten. Maar toch leven die evident."

En de ziel?

Misschien is zelfvernieuwing een essentiëlere eigenschap, denkt Thole. "Een auto slijt, maar het leven vernieuwt zichzelf voortdurend. We gebruiken de brandstof die we tot ons nemen niet alleen voor de energie, zoals een auto, maar ook om er bouwstoffen mee te maken waarmee we onszelf vernieuwen. Als je niet langer vernieuwt, is het sterven nabij."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234