Dinsdag 21/05/2019

Wetenschap

Wetenschappers vinden allereerste molecule die ooit gevormd werd in heelal

De planetaire nevel NGC 7027 in het sterrenbeeld Zwaan, waar de molecule waargenomen werd. Beeld RV

Wetenschappers zijn erin geslaagd de eerste chemische verbinding waar te nemen die ooit in het heelal gevormd werd. Heliumhydride was ruim 13 miljard jaar geleden de eerste moleculaire verbinding die na het afkoelen van de oerknal ontstond. 

Er werd al bijna 100 jaar over getheoretiseerd, maar nu is de verbinding voor het eerst ook echt gezien in een jonge planetaire nevel op 3.000 lichtjaren van onze aarde. De ontdekking, waarover bericht wordt in het wetenschappelijke tijdschrift Nature, vormt een belangrijke bevestiging van wat we al wisten over hoe ons heelal zich over een periode van miljarden jaren ontwikkelde tot wat het vandaag is.

Eerste sterren

Na de oerknal, meer dan 13 miljard jaar geleden, was het heelal extreem heet. De eerste neutrale atomen - eerst helium, later ook geioniseerd waterstof - ontstonden zo’n 400.000 jaar later, toen de temperatuur onder de 4.000 kelvin dook (ruim 3.700°C). Die vormden de allereerste moleculaire verbinding: heliumhydride (HeH+). Later reageerde dat heliumhydride met inmiddels neutrale waterstofatomen waardoor moleculair waterstof ontstond, dat op zijn beurt aan de basis lag van het vormen van de eerste sterren.

Het bestaan van die eerste moleculaire verbinding werd al in 1925 aangetoond, maar tot dusver waren wetenschappers er niet in geslaagd hem ook te vinden in de ruimte. 

Wetenschappers vermoedden dat de planetaire nevel NGC 7027 in het sterrenbeeld Zwaan de ideale omgeving kon zijn voor de vorming van heliumhydride. Die nevel is nog maar 600 jaar oud en is een van de helderste en zichtbaarste in zijn soort. NGC 7027 zou dezelfde chemische omgeving hebben die ook bestond tijdens de eerste jaren van ons universum.

Straalvliegtuig

De onderzoekers slaagden er uiteindelijk in heliumhydride waar te nemen dankzij SOFIA, een straalvliegtuig van Boeing dat een telescoop met een diameter van 2,7 meter aan boord heeft. Het toestel is een gemeenschappelijk project van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA en het Duitse nationale onderzoekscentrum voor lucht- en ruimtevaart.

Dankzij een update van de hogeresolutie-spectrometer aan boord kwam er een kanaal bij voor heliumhydride dat andere telescopen niet hadden. Dat toestel werkt als een radio-ontvanger en wetenschappers konden nu ook luisteren naar de frequentie van heliumhydride. En het signaal van heliumhydride kwam luid en duidelijk door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.