Dinsdag 17/09/2019

Wetenschap

West-Europese neanderthalers herkoloniseerden Eurasia na uitsterven voorouders

Beeld Photo News

Een internationaal team van archeologen en genetici, waaronder Patrick Semal van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, is erin geslaagd het genoom van de 'late' neanderthalers te ontcijferen. Twee van de onderzochte fossielen zijn Belgisch. Ze zijn afkomstig uit de grotten van Spy en Goyet. De studie werd gepubliceerd in het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Nature.

De belangrijkste bevinding van het onderzoek is dat neanderthalers, toen hun aantallen in een ijltempo achteruit begonnen te gaan, een veel homogenere populatie vormden dan enkele tienduizenden jaren daarvoor. Die late episode speelde zich af tussen 45.000 en 37.000 jaar geleden. 

Het internationale team van onderzoekers, onder leiding van vorsers van het Max Planck Instituut in Leipzig, vergeleek daarvoor het genetisch materiaal van een relatief ouder fossiel van Mezmaiskaya (70.000 jaar oud) met dat van een veel recenter exemplaar dat op dezelfde site gevonden was. Het team deed dezelfde oefening met het genoom van de fossielen van onder meer Spy en Goyet.

Hypothesen

"Eigenaardig genoeg bleek dat de twee Mezmaiskaya-fossielen veel minder met elkaar verwant waren dan het jongere Mezmaiskaya-fossiel met de fossielen uit Spy en Goyet", zegt Patrick Semal. "Het lijkt erop dat de meer oostelijke populaties na verloop van tijd vervangen zijn door nazaten van de Neanderthalers van bij ons. De eigenlijke reden daarvoor is nog niet bekend. Waarschijnlijk, gezien de onderlinge verwantschap, was de populatie al serieus uitgedund op dat ogenblik, wat het gebrek aan genetische variatie zou kunnen verklaren."

De hypothesen over het hoe en het waarom van de uiteindelijke teloorgang van de neanderthalerbevolking zijn legio. Sommigen denken dat ze zijn uitgemoord door de moderne mens, die omstreeks diezelfde tijd in Europa terecht kwam. Anderen denken dan weer dat de neanderthalers zijn opgegaan in de populatie van de moderne mensen. Voor die laatste hypothese zijn duidelijke argumenten.

"We weten dat zowat elke autochtone inwoner van het Eurasiatisch continent tussen 2 en 4 procent neanderthal-genen in zich draagt", zegt Semal. "Als je al die kleine stukjes neanderthal-DNA samenlegt, dan vertegenwoordigen die samen ongeveer 20 procent van het neanderthaler-genoom. Dat betekent dat de waarschijnlijkheid groot is dat er wel degelijk een vermenging is geweest." 

"Uit onderzoek van het genetische materiaal van een fossiel van de tot nu oudste moderne mens in Europa, die in 2002 in een grot in het Roemeense Pestera cu Oase werd gevonden, blijkt bovendien dat die over een periode van hooguit zes generaties minstens één neanderthal-voorouder heeft gehad", zegt Semal. "Het eigenaardige is echter dat er in de omgekeerde richting voorlopig nog geen DNA van moderne mensen bij de neanderthaler is aangetroffen. Zoals het er nu uit ziet, was de vermenging eenrichtingsverkeer." 

"Eén hypothese zegt dat de moderne mens belang had bij een vermenging", aldus Semal, "omdat hij daarmee het immuunsysteem van de lokale bevolking voor een deel kopieerde en zich zo wapende tegen de plaatselijke ziekteverwekkers."

Jongste resten

In een volgende fase zal nieuw onderzoek zich concentreren op de exacte datering van de fossielen van Spy. Eerder werd aangenomen dat er nog recentere neanderthal-fossielen waren, maar de datering daarvan wordt nu betwist na nieuwe, recente en veel nauwkeuriger dateringen, waarbij een lichaamseigen deeltje van het collageen in de beenderen werd gedateerd. Sommige zogenaamd jonge fossielen bleken na herdatering plots tienduizend jaar ouder. Door die nieuwe dateringsreeksen zijn de fossielen van Spy voorlopig de jongst gedateerde resten van neanderthalers in de hele wereld.

"We hebben tot nu acht reeksen dateringen van de beenderen van Spy, en diegene die we gebruiken zijn de oudste van die reeks", weet Semal. "Binnenkort worden ook onze fossielen met de preciezere techniek gedateerd. Hopelijk blijken ze dan niet ook een pak ouder."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234