Zondag 21/07/2019

klimaat

"Wereld heeft grotere problemen dan klimaatverandering"

Een sloppenwijk in Nairobi. Beeld ANP

In een wereld waarin jaarlijks vier miljoen mensen overlijden door luchtvervuiling en miljarden worden getroffen door armoede, gebrek aan schoon water, besmettelijke ziektes en voedseltekort, kun je niet beweren dat het klimaat onze topprioriteit moet zijn, zegt de Deense politicoloog Bjørn Lomborg.

Ban Ki-moon, secretaris-generaal van de VN, heeft maandag regeringsleiders van meer dan 120 landen bijeen laten komen voor een klimaattop met als doel 'het klimaat tot een topprioriteit van alle leiders te maken'. Volgens Ban Ki-moon staat klimaatverandering ontegenzeggelijk 'bovenaan de prioriteitenlijst' van alle problemen waar de wereld mee te maken heeft.

Het is inderdaad zo dat de opwarming van de aarde een probleem vormt. Het is echter onzinnig om te beweren dat dit de belangrijkste prioriteit in de wereld is.

Klimaat pas 17e prioriteit
Feit is dat de VN dat ook weten. Het Outreach Program The World We Want vroeg aan meer dan vier miljoen mensen uit alle landen om hun topprioriteiten te rangschikken: betere gezondheidszorg en onderwijs, minder corruptie, meer banen en betaalbaar voedsel. Deze vier miljoen mensen plaatsten de opwarming van de aarde als prioriteit nummer zeventien op de laatste plek.

Dit is natuurlijk geen verrassing als men de armste helft van de wereldbevolking in ogenschouw neemt. Als je kinderen het gevaar lopen om te sterven aan malaria of ondervoeding zijn dat je eerste prioriteiten. En zelfs in welvarende regio's zoals Europa, waar een sterk klimaatbeleid wordt gevoerd, werd opwarming van de aarde op een tiende plek gezet. Hieruit blijkt dat er andere en belangrijkere zaken zijn die om een oplossing vragen.

Water staat ijsbeer aan lippen. Beeld AP

Paniekzaaierij verdoezelt politieke onkunde
Toch maken politici gebruik van paniekzaaierij om de bewering dat het klimaat "de missie van onze generatie" is kracht bij te zetten. De overstromingen in het Verenigd Koninkrijk werden voorspelbaar gebruikt als een 'wake-up call voor klimaatverandering', hoewel vele onderzoeken keer op keer laten zien dat de overstromingen daar volledig te wijten waren aan het feit dat er meer huizen worden gebouwd in overstromingsgebieden. Op de lange termijn zal het klimaat waarschijnlijk ook een kleine rol gaan spelen, maar het wijzen naar de opwarming van de aarde verdoezelt het feit dat de politiek er niet in slaagt om zich op daadwerkelijke oplossingen te richten: betere dijken bouwen en overstromingsgebieden apart houden voor overstromingen.

Na een analyse van klimaatcommunicatie heeft University College London ontdekt dat het inspelen op angst niet effectief is en vaak leidt tot de gedachte dat men gemanipuleerd wordt. Denk aan 2007, toen Al Gore ons in zijn Nobelprijsspeech vertelde dat de noordelijke poolkap zou kunnen verdwijnen in 'slechts zeven jaar tijd'. Die zeven jaren zijn verstreken. Er is absoluut sprake van een afname van poolijs op de lange termijn, maar sinds het dieptepunt in 2012 heeft er echter weer een toename van 47 procent plaatsgevonden.

Ban Ki-moon verklaarde dat het klimaat 'ingrijpende risico's' met zich meebrengt en dat we op een natuurramp afstevenen. Toch blijkt volgens het VN-klimaatpanel dat de totale kosten van de klimaatverandering tegen 2070 lager liggen dan 2 procent van het globale BBP. Dat is problematisch, maar betekent niet het einde van de wereld. Weeg dat verlies van twee procent af tegen de 800 procent toename in globale rijkdom die de VN verwachten voor 2070.

Europese maatregelen inefficiënt
Vergelijk het met de werkelijke uitdagingen die de wereld momenteel tegemoet treedt. Er zijn nog steeds 1,2 miljard mensen die in troosteloze armoede leven en economische groei nodig hebben. Gedurende de afgelopen 30 jaar hebben in China 680 miljoen mensen de armoede kunnen ontstijgen, wat de grootste afname in armoede aller tijden betekent. Dit werd bewerkstelligd met grote hoeveelheden goedkope en inderdaad zeer vervuilende steenkool.

Desondanks reisden goedbedoelende leiders, onder wie ook Rutte, Obama, Hollande en Cameron, gisteren af naar New York om de oplossing voor de opwarming van de aarde die al meer dan twintig jaar faalt weer op te rakelen: we moeten overstappen op hernieuwbare energie. Maar kijk eens hoe dat gaat. De EU-klimaatmaatregelen kosten jaarlijks een onbetaalbare 209 miljard euro terwijl de temperatuurstijgingen slechts met 0.05 graden Celsius zullen zijn verminderd tegen het einde van de eeuw. En dat voor een totaalbedrag van 18 triljoen euro.

Hernieuwbare energie rendeert niet
Het aandringen op hernieuwbare energie is bovendien hypocriet: volgens het Internationaal Energieagentschap doet Europa het met 12 procent uit hernieuwbare energie en slechts 1,5 procent uit zonne- en windenergie. In Afrika komt bijna 50 procent uit hernieuwbare energiebronnen maar dat is vanwege de armoede. De hernieuwbare energiebronnen bestaan daar veelal uit hout wat ontbossing tot gevolg heeft en wat tot gevolgd heeft dat er meer dan een half miljoen mensen per jaar sterven wegens luchtvervuiling binnenshuis.

Het is dan ook geen verrassing dat Afrikaanse leiders afgelopen maand in Washington lieten weten meer steenkool te willen gebruiken. Zelfs de klimaatbewuste president van de Wereldbank gaf toe dat er 'nog nooit een land is geweest dat zich heeft ontwikkeld met een gebrekkige stroomvoorziening.'

Een paar honderd biljard
Een nieuw onderzoek van het Center for Global Development laat de kosten zien die worden gemaakt door het aandringen op het gebruik van hernieuwbare energiebronnen. Een uitgave van 10 miljard dollar aan hernieuwbare energie in Afrika kan 20 miljoen mensen uit de armoede halen. Een uitgave van 10 miljard dollar aan gas zou echter hetzelfde betekenen voor 90 miljoen mensen. De drang naar hernieuwbare energie betekent dat er 70 miljoen mensen opzettelijk aan hun lot worden overgelaten.

Dit wil niet zeggen dat er niets dient te worden gedaan aan de opwarming van de aarde. Maar zolang hernieuwbare energie zo veel duurder is dan het gebruik van fossiele brandstoffen kunnen rijke landen een paar honderd biljard uitgeven om zich beter te voelen, het zal echter geen verschil maken wat betreft het klimaat. Op dit moment betaalt de wereld meer dan 60 miljard dollar per jaar aan subsidies ten behoeve van zonne- en windenergie terwijl beide energiebronnen slechts 0,6 procent van alle energie leveren. Zelfs in het voordeligste scenario schat het Internationale Energieagentschap in dat zonne- en windenergie in 2035 slechts 3,5 procent van de totale energievoorziening voor zijn rekening zal nemen. En dat terwijl de rekening voor subsidies rond de 100 miljard dollar per jaar zal zijn.

Kosten groene energie moeten omlaag
Sommige campagnevoerders stellen dat hernieuwbare energiebronnen nu al kunnen concurreren met fossiele brandstoffen. Dat is echter wishful thinking. Als dat zo was, zou er geen subsidie nodig zijn. Kijk naar Spanje: met lagere maar nog altijd substantiële subsidies is er in Spanje slechts één windturbine is gebouwd.

In plaats van het verspillen van miljarden aan subsidies zouden we veel meer moeten investeren in groene innovatie om de kosten van schone energie voor toekomstige generaties te doen dalen. Als we er door middel van innovatie in slagen om groene energie goedkoper te maken dan fossiele energie zal iedereen overstappen.

Maar in een wereld waarin jaarlijks vier miljoen mensen overlijden door brandend hout en mest in open haarden en er miljarden worden getroffen door armoede, gebrek aan schoon water, besmettelijke ziektes, slecht onderwijs en voedseltekort, kunnen we niet met een uitgestreken gezicht beweren dat het klimaat onze topprioriteit moet zijn.

Bjørn Lomborg is directeur van het Copenhagen Consensus Center
Vertaling: Merlijn Beeftink

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden