Zaterdag 27/02/2021

AchtergrondMaan

We slapen slechter bij volle maan

null Beeld © Stefaan Temmerman
Beeld © Stefaan Temmerman

Het klinkt wat zweverig, maar is nu toch echt serieus onderzocht: wat de maancyclus doet met ons slaapritme. De uitkomst is dat mensen later en korter slapen in de nachten in aanloop naar een volle maan. Dat schrijven onderzoekers uit Argentinië en de Verenigde Staten in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances. 

In de vijf nachten voor volle maan sliepen proefpersonen gemiddeld drie kwartier minder dan andere nachten. Daarnaast gingen ze 30 tot 80 minuten later naar bed. 

De menselijke obsessie met de maan gaat al eeuwen terug. Aan de hand van zijn stand voorspellen veel samenlevingen hoeveel de oogst opbrengt, wat ons humeur is en of er natuurrampen gebeuren. De moderne wetenschap heeft vooralsnog niet eenduidig uitgewezen of de maan werkelijk zo’n grote invloed heeft op de aarde en haar bewoners, afgezien van de getijden van de zee.

Ondanks eerder bewijs voor een maandelijkse slaapcyclus, betwisten wetenschappers de invloed van de maan op onze slaap. De nieuwe studie is preciezer en uitgebreider dan eerdere onderzoeken, en moet daarom meer duidelijkheid verschaffen. De onderzoekers gaven polsbandjes aan zo’n honderd personen van de in Argentinië inheemse volkeren Toba en Qom en aan meer dan vierhonderd studenten in de Amerikaanse stad Seattle. Deze polsbandjes signaleren wanneer de proefpersonen slapen.

Mogelijk evolutionair voordeel

Een groot deel van de Toba- en Qombevolking heeft geen toegang tot elektriciteit – en dus ook niet tot kunstmatig licht. Voor hen is de samenhang tussen het slaapritme en de maancyclus het sterkst. Deze bevinding komt overeen met andere onderzoeken. Licht is een belangrijke factor voor de kwaliteit en lengte van onze slaap. Desalniettemin ontdekten de onderzoekers het fenomeen ook bij de studenten in Seattle die ’s avonds wel elektrisch licht hebben.

De onderzoekers speculeren over een Darwinistische verklaring. Onze voorouders zouden een evolutionair voordeel hebben als ze langer wakker zijn in de lichtere nachten van de bijna volle maan. Zo kon de normaal gesproken nachtblinde mens de avond benutten voor het zoeken naar eten, de verzorging van kinderen of sociale aangelegenheden.

Het is opvallend dat het onderzoek alleen uitwijst dat men korter en later slaapt vóór de volle maan, maar niet erna. Je zou denken dat de bijna volle maan even helder is in zijn wassende als afnemende gestalte. Volgens de onderzoekers ligt het verschil in de stand van de maan. Tijdens de dagen in aanloop naar een volle maan staat hij namelijk al in de vroege avond hoog in de hemel. De dagen daarna is dat moment pas later. Dan is de vroege avond alsnog zo donker als een nacht bij nieuwe maan, wanneer de maan onzichtbaar is.

Interne klok

“Of de maanstand invloed heeft op ons slapen was al eerder onderzocht”, vertelt Ysbrand van der Werf, neurowetenschapper en hoogleraar aan het Amsterdam UMC. “Dat was al bekend van het dierenrijk. En de stand van de maan doet ook iets bij mensen.’ Hij prijst de grondigheid van de nieuwe studie, waar hij niet bij betrokken is. ‘Een beter, groter en preciezer onderzoek is natuurlijk altijd goed.”

Volgens Van der Werf is de grote vraag nu: hoe weet ons lichaam wat de maanstand is? “Is het licht van de maan voldoende om je biologische klok te beïnvloeden? Dat lijkt onwaarschijnlijk, omdat het fenomeen ook aanwezig is op plekken waar ze ’s avonds elektrisch licht hebben.”

Dan zou het lichaam wellicht een interne klok kunnen bijhouden, net zoals de biologische klok die ons dagritme bepaalt. Van der Werf: “Ik ken geen maandsysteem in het menselijk lichaam anders dan de menstruatiecyclus. Bovendien heeft die geen groot effect op de slaap.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234