Donderdag 17/10/2019

Geluk

We mogen weer ongelukkig zijn

Een nieuwe stroom denkers verzet zich tegen de tirannie van het gelukkig-moeten-zijn. Die verhindert een gezonde omgang met het hele palet aan emoties. De kunst van het leven is soms een beetje ongelukkig durven zijn.

Hoera, we mogen weer ongelukkig zijn! Met de obsessie met genieten en geluk heeft 2017 niet compleet afgerekend, maar de waardering voor 'negatieve' emoties zit in de lift. Sterker nog. We hebben pijn en verdriet hard nodig om - inderdaad - gelukkig te zijn. Of zoals de Australische sociaal psycholoog Brock Bastian het in een TED talk zegt: 'De euforie van een runner's high is alleen weggelegd voor de hardloper die de pijngrens heeft opgezocht.'

Natuurlijk is de gelukszoekeritus al jaren onderwerp van spot. Het tegengeluid komt van een nieuwe stroom denkers die zich laten inspireren door een Oudgriekse definitie van geluk: eudemonisme. Wat dat precies is legde de Amerikaanse psycholoog Emily Esfahani Smith dit jaar handzaam uit in haar boek De kracht van betekenis. Het najagen van geluk leidt ons af van zaken die meer voldoening en bevrediging geven, vindt Esfahani. 'Mensen die geluk nastreven zijn eigenlijk op zoek zijn naar betekenis. Ze willen zich verbonden voelen met anderen, een doel hebben in het leven, iets bijdragen aan de gemeenschap, zin ervaren. Geluk is daarvan het bijproduct.'

De gelukshype, met het najagen van positieve pleziertjes en het zo veel mogelijk vermijden van negatieve emoties, werkt averechts, aldus Esfahani. Want zonder pijn is er geen geluk, zegt de eerder genoemde sociaal psycholoog Bastian op YouTube. 'Als je mensen vraagt naar hun mooiste ervaringen, gaat het niet om de afwezigheid van psychische of fysieke pijn. Vrouwen noemen opvallend vaak de geboorte van hun kind als geluksmoment. Bepaald geen pijnloze, stressvrije ervaring. Afstuderen staat ook in de gelukstopdrie. De euforie van het geslaagd zijn is zo intens omdat je een periode afsluit van heel hard werken en angst om te falen.'

Psycholoog Emily Esfahani Smith

Stress, frustratie en verdriet zijn we ten onrechte 'negatieve' emoties gaan noemen, vindt ook de Belgische psycholoog Peter Kuppens die onderzoek doet naar de psychologie van emoties. 'Alle emoties hebben een functie. Het zijn alarmsignalen die ons aanzetten tot actie: om de situatie te verbeteren. Of te houden zoals die is. Neem kwaadheid: dat is een teken - en tegelijk mobiliseert het energie, om flink van je af te bijten of zelfs de vijand te lijf te gaan. Angst alarmeert ons ook zodat we op tijd kunnen vluchten. En je gelukkig voelen is ook een signaal. Namelijk dat de dingen goed lopen en dat je vooral zo door moet gaan.'

Maar altijd gelukkig zijn, dat werkt niet. 'Emoties moeten fluctueren, anders merk je niks', aldus Kuppens. 'En je zo nu en dan verdrietig voelen of eenzaam of teleurgesteld is niet slecht of afwijkend. Het is gewoon menselijk. En nuttig.'

Sterker nog. Wie zijn 'negatieve' emoties niet wegduwt maar aanvaardt, voelt zich mentaal beter, kent minder stress, angst en minder depressieve gevoelens. Dat bleek afgelopen zomer uit een nieuwe studie van de Amerikaanse geluksonderzoeker Iris Maus van de universiteit van Californië. In drie experimenten met 1.400 deelnemers zag Maus dat mensen die het niet erg vinden zich zo nu en dan slecht te voelen, relatief hoog scoren op psychisch welbevinden.

De kunst van het leven is dus soms een beetje ongelukkig durven zijn; de emoties te ondergaan die bij het moment passen. Diezelfde conclusie trok de Israëlische onderzoeker Maya Tamir in haar studie waarmee ze in augustus het Journal of Experimental Psychology haalde. Ze ondervroeg tweeduizend studenten uit verschillende culturen en zag dat geluk een kwestie is van waardevolle en betekenisvolle ervaringen doormaken, inclusief de daarbij horende emoties of die nu prettig zijn of niet.

Juist de tirannie van het gelukkig-moeten-zijn verhindert een gezonde omgang met het hele palet aan menselijke emoties. Ongelukkig zijn? 'Dat kunnen we niet, zolang leukigheid en genieten de essentie van ons bestaan vormen', somberde de Belgische psychiater - zelf noemt hij zich 'verdrietdokter' - Dirk de Wachter dit jaar in dagblad Trouw.

Ondertussen duwt de tirannie van het geluk ons dieper het dal in. In gelukkige landen zien we relatief veel mensen die depressief zijn en zelfmoord plegen. Het jaar 2017 wierp ook nieuw licht op deze 'geluksparadox'. Van de sociale druk om alsmaar blij en positief te zijn, kun je, als je niet aan die norm voldoet, behoorlijk gedeprimeerd raken.

Dat concludeerde de Belgische onderzoeker Kuppens, toen hij met collega's Brock Bastian en Egon Dejonckheere 112 depressie-gevoelige proefpersonen vroeg dertig dagen lang hun stemming bij te houden en tegelijkertijd op te schrijven in welke mate ze onder druk stonden om níét depressief te zijn. Hoe groter de druk des te vaker de deelnemers slecht in hun vel zaten, vermoeid waren of geagiteerd. Kuppens: 'We worden geacht gelukkig te zijn - en als dat niet lukt, voelen we ons miserabel.'

De positieve psychologen - die mensen mentaal weerbaar willen maken - zijn een beetje doorgeschoten met het promoten van geluk. Geluk is minder maakbaar dan we dachten, erkennen geluksprofessoren als Meik Wiking, directeur van het Deense Happiness Research Institute. Genen spelen een rol bij geluk, evenals ingrijpende gebeurtenissen als ontslag, echtscheiding en het verlies van een partner. Dat positieve psychologen zich nu buigen over 'negatieve' emoties is een teken aan de wand. We mogen - pardon móéten - af en toe ongelukkig zijn.

Fijne dag verder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234