Dinsdag 31/03/2020

Interview

"We dreigen niet alleen de realiteit anders te gaan bekijken, maar ook ons verleden"

Tom Van De Weghe.Beeld RV

Kunnen we de tsunami aan nepvideo's die op ons afkomt een halt toeroepen? VRT-journalist Tom Van de Weghe wil een poging wagen en gaat een jaar lang onderzoek doen aan de Stanford University in Californië. "Ons collectief geheugen staat op het spel."

Nepnieuws in de vorm van foute berichten of getrukeerde foto's kennen we al langer. Maar die zijn nog maar het begin. Nepvideo's zijn aan een opmars bezig. Door sluwe montage krijgen videobeelden plots een andere boodschap. En nu al is het mogelijk om pakweg een Barack Obama of Donald Trump in akelig overtuigende nepfilmpjes uitspraken in de mond te leggen die ze nooit hebben gedaan. "Het ergste moet nog komen", meent VRT-journalist Tom Van de Weghe. "Onze realiteit is aan het instorten: vroeger was zien ook geloven. Maar daar gaan we straks niet meer op kunnen rekenen."

U kreeg een beurs aan de Stanford University in Californië om de strijd tegen nepvideo's te onderzoeken. Wat gaat u daar concreet doen?

"Ik heb een onderzoeksvoorstel gedaan om te bekijken hoe we nieuwe technologieën en vooral artificiële intelligentie kunnen inzetten om nepvideo's te bestrijden. Nepvideo's zijn een hot topic. Vorige week heeft de Europese Commissie nog een actieplan voorgesteld. Ook het Amerikaanse defensieonderzoekagentschap, de mensen die aan de basis liggen van het internet, stelt sinds anderhalf jaar alles in het werk om die nepvideo's te detecteren. Het is prioriteit nummer 1.

"Persoonlijk voel ik me er ook erg bij betrokken. Ik heb als correspondent in de VS de verkiezingen meegemaakt die tot het presidentschap van Trump hebben geleid. Toen werden ook veel nepberichten de wereld ingestuurd. En tijdens mijn vijf jaar in China heb ik gezien hoe nieuws en beelden kunnen worden gemanipuleerd door een overheid."

Hoe gevaarlijk kunnen die nepvideo's zijn?

"Er zijn voorbeelden genoeg van wat nepvideo's aanrichten. Kijk naar wat enkele weken geleden in Sri Lanka is gebeurd. Daar heeft een nepfilmpje, dat moslims tegen boeddhisten opzette, voor onrust gezorgd. Zo erg dat de noodtoestand is uitgeroepen. Er zijn zelfs doden gevallen. Door een nepfilmpje.

"Je moet je maar eens voorstellen dat in deze tijden een filmpje de wereld in wordt gestuurd waarin Donald Trump Rusland of Noord-Korea plots de oorlog verklaart. Het is niet echt, maar voor je het weet gaat zo'n filmpje viraal en dat kan gigantische gevolgen hebben. En we moeten zelfs nog niet zo ver gaan. Gewoon een simpele nepuitspraak van Trump over een bepaald bedrijf kan al zware gevolgen hebben op de beurs.

"We dreigen niet alleen de realiteit anders te gaan bekijken, maar ook ons verleden. Een vals videofilmpje kan ook herinneringen uitwissen en nieuwe herinneringen inbrengen. Ons collectief geheugen staat op het spel."

U wil vooral de rol van artificiële intelligentie bekijken. Maar wordt dat niet vaak net gebruikt om zulke nepvideo's te maken? De universiteit van Washington kon vorig jaar een synthetische versie maken van Barack Obama, door het AI-systeem te trainen met veertien uur videomateriaal van de echte Obama. Het resultaat was een griezelig filmpje met een nep-Obama die allerlei dingen zegt die de echte nooit heeft gedaan.

"Ja, veel van die video's worden gemaakt met artificiële intelligentie, maar de bedoeling is om diezelfde technieken te gebruiken om ze te onderscheiden van echte video's."

Hoe dan?

"AI is een zelflerend systeem. Terwijl het ene algoritme iets gaat fabriceren, een fake video bijvoorbeeld, probeert een ander algoritme voortdurend te kijken waar de kleine foutjes zitten in de creatie. Om te kunnen verbeteren. Schaduwen die bijvoorbeeld niet kloppen of pixels die wegvallen. Bedoeling is om met die mogelijkheden van AI een tool te ontwikkelen die nieuwsredacties als een Zwitsers zakmes kunnen gebruiken om nepvideo's te onderscheppen.

"Zelf ben ik niet zo technisch onderlegd. Mijn rol ligt vooral in het brainstormen en uitwisselen van kennis met collega's en experts. In de praktijk ga ik vooral kijken naar wat AI vandaag al kan, ik ga ook les volgen en luisteren naar de experts. En dan zien hoe we dat kunnen gebruiken.

"Bovendien is Stanford de geboorteplaats van de AI. Er is ons ook beloofd dat we toegang zullen krijgen tot de bedrijven in Silicon Valley. Want ook Facebook, Google en co. zijn hiermee bezig. Als de technologie om nepbeelden te onderscheiden op punt staat, zullen de sociale mediabedrijven die ook wel gebruiken voor media die wordt gecreëerd door hun gebruikers. Dat zal in de toekomst allemaal mogelijk zijn."

Zijn we niet al te laat? Er bestaan nu al vrij toegankelijke apps die een beetje technisch onderlegde mens in staat stelt om zo'n nepvideo te maken. Collega's van de Volkskrant hebben dat al gedaan. Ze lieten Amazon-baas Jeff Bezos alles zeggen wat ze wilden.

"Dat is beangstigend, ja. We lopen altijd vijf stappen achter. Toen ik een halfjaar geleden mijn voorstel indiende bij Stanford, bestond dat nog niet. Het gaat dus razendsnel."

Nu zien de filmpjes die je met die apps kunt maken er nog wat stuntelig uit, alsof het om een gamefiguurtje gaat. Maar aangezien het systeem zelflerend is, zullen ze er alleen maar beter en beter gaan uitzien. Is het dan geen hopeloze strijd?

"Helemaal hopeloos niet. Er zijn wel mogelijkheden. Door bijvoorbeeld met een versleuteling van beelden te werken, een soort encryptie, zodat een nieuwsredactie sneller weet of de beelden betrouwbaar zijn of niet.

"Ik maak me geen illusies. Ik zal over een jaar niet plots de heilige graal hebben ontdekt. Misschien kunnen we wel een klein stapje dichterbij zetten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234