Zaterdag 26/11/2022

AchtergrondVliegangst

Wat is vliegangst en hoe raak je ervan af? ‘Drink vooral geen koffie of alcohol voor de vlucht’

Bij vliegangst speelt een hoge mate van irrationaliteit. ‘Je fantaseert en stelt je met­een de ergste zaken voor.’ Beeld Getty Images
Bij vliegangst speelt een hoge mate van irrationaliteit. ‘Je fantaseert en stelt je met­een de ergste zaken voor.’Beeld Getty Images

Gaat u straks met het vliegtuig op reis en kijkt u daar enorm tegenop? Weet dan dat uw vlieg­angst te overwinnen is. Met de juiste aanpak maakt u snel komaf met klamme handen en stijgende hartslag bij het starten van de motoren.

Filip Osselaer

De Nederlandse oud-voetballer Dennis Bergkamp, wereldberoemd in de jaren 90, brak het angstzweet al uit als hij nog maar dácht aan een vliegtuig. Hoe komt het dat de ene fluitend het vliegtuig opstapt voor een vakantie op Tenerife, terwijl de ander trillend op de benen weer naar huis wil rennen?

“Sommige mensen zijn van nature heel angstig, en dus vatbaarder om vliegangst te ontwikkelen”, zegt Ellis Tryssesoone, klinisch psychologe bij groepspraktijk Pilaar in Tielt. “Angst is een menselijk overlevingsmechanisme. Het zit in ons instinct, het houdt ons scherp. Stel dat een leeuw je tuin binnenstormt en je niet angstig wordt en op de vlucht slaat, dan zou je simpelweg vermorzeld worden.”

Bij vliegangst speelt echter een hoge mate van irrationaliteit. “Je fantaseert, vergroot gedachten buiten alle proporties en stelt je de ergste zaken voor. Wat je denkt, is niet meer in verhouding tot de werkelijkheid. Dat is een duidelijk verschil met stress, waarbij de intensiteit van de symptomen gelijk loopt met het belang van de situatie. Je ervaart dan de ‘juiste’ spanning. Bij angst is de intensiteit onredelijk, omdat ze verbonden is aan subjectieve factoren die bij andere mensen geen reactie uitlokken”, zegt Tryssesoone. “Er komen gedachten bij als: ‘Er is altijd turbulentie’ of ‘Mijn vliegtuig gaat neerstorten’. Maar als je nog nooit in een vliegtuig gezeten hebt, weet je toch niet of er altijd turbulentie is?”

Onderliggende angsten

Om irrationele gedachten te toetsen aan de realiteit, is blootstelling nodig, aldus de psychologe. “In de gedragspsychologie noemen we dat ‘exposure’: hoe meer je effectief vliegt, hoe sneller de angst zal verdwijnen. Want je zult merken dat die in je hoofd veel groter was dan nodig. Ga je angst wel gradueel aan, door eerst een korte vlucht te nemen, en niet direct een naar Amerika.”

Wie vliegangst heeft, ervaart vaak sterke emotionele en fysieke reacties. “De symptomen kunnen even heftig zijn als iemand die hyperventileert”, beaamt Tryssesoone. “Paniekaanvallen, druk op de borstkas, een benauwd gevoel, onrust, duizeligheid, misselijkheid. Mensen verstijven vaak. Wie denkt alle controle te zullen verliezen of andere, onderliggende angsten heeft, zoals claustrofobie, kan bij het vliegen erg geëmotioneerd raken. Elk type angst kan immers transformeren in een ander soort angst. Het is dus belangrijk om de oorsprong na te gaan. Misschien is iemand niet bang om in het vliegtuig te stappen, maar wil hij of zij controle bewaren over wat er rond hem of haar gebeurt.”

Belangrijk tijdens exposure is hoe je met je angstgevoel omgaat. “In eerste instantie komt de angst heel intens op. Als je jezelf wat kan kalmeren en zegt dat het oké is om bang te zijn, bereikt die eerst een plateaufase, om daarna sowieso te zakken. Wat zeker helpt: verzamel informatie! Lees over vliegtuigen en de veiligheid ervan. Een vliegtuig stort écht niet vaak neer. Lees over turbulentie. Je zult ontdekken dat het allemaal niet zo erg is. En ook: plan je reis goed op voorhand. Zet je koffer klaar, leg je tickets klaar, check op voorhand in als dat kan, check de covidregels. Dan hoef je je over die zaken al geen zorgen te maken.”

Ademhaling

Maar wat als je toch angstig blijft? “Pas ademhalingstechnieken toe, adem diep in en uit”, tipt de psychologe. “Drink ook geen koffie of alcohol voor de vlucht. Die wakkeren de angst en onrust alleen maar aan. Neem een ontspannend boek mee of bekijk een film waarvan je rustig wordt. En verder: neem de hand van je partner vast of licht je omgeving in over je angst. Ze kunnen je vaak geruststellen. Installeer ook bij jezelf geruststellende gedachten: ‘Ik voel angst en dat is oké, maar ik vertrouw op de informatie die ik opzocht en de kennis en kunde van de crew.’ Durf je het nog steeds niet aan om in een vliegtuig te stappen, dan raad ik aan om in therapie te gaan bij een psycholoog of cognitieve gedragstherapeut. Er zijn zelfs luchtvaartmaatschappijen die cursussen organiseren om je vliegangst te helpen overwinnen.”

Uiteraard moet je, nadat je je angst tijdens de heenvlucht hebt overwonnen, ook nog terug thuis raken. Daarbij heb je alvast een bijkomend voordeel: “Je hebt al ervaren dat het vliegtuig niet neergestort is en dat het allemaal wel meevalt. Angst en genieten kunnen perfect naast elkaar bestaan.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234