Maandag 05/12/2022

Bellen metGeorge van Hal

Wat betekent de botsing van een sonde op een ruimterots? ‘Nu moet nog duidelijk worden of de baan hierdoor ook is veranderd’

Dimorphus vlak voor de knal met de ruimtesonde.  Beeld AFP
Dimorphus vlak voor de knal met de ruimtesonde.Beeld AFP

Nasa slaagde er maandagnacht in om met een ruimtesonde tegen een planetoïde aan te knallen. Daarmee wordt onderzocht of de koers van een ruimterots veranderd kan worden als die dreigt in te slaan op de aarde. We bellen wetenschapsredacteur George van Hal over de betekenis van deze primeur.

Niels Waarlo

Nasa ramde met succes de onbemande ruimtesonde Dart tegen planetoïde Dimorphos. Een grote prestatie?

‘Het was maar de vraag of dit überhaupt zou lukken. Je moet je voorstellen: die sonde ging met tien keer de snelheid van een kogel op zijn doel af. Pas een halfuur voor inslag kreeg hij zijn doelwit goed in beeld. Toen splitste het stipje in de verte zich in tweeën: Dimorphos draait namelijk om een grotere planetoïde heen en de sonde moest, volledig autonoom, zijn koers bijstellen om de kleinere te raken. Dat is gelukt.

‘Nu moet nog duidelijk worden of de baan hierdoor ook is veranderd. Men rekent op een baanverandering van slechts 1 procent, die kun je pas na een paar dagen of weken waarnemen met telescopen vanaf de aarde. Het effect van de inslag hangt onder meer af van de samenstelling: is het een uit los gruis opgebouwde stofbal, dan geeft de sonde een minder harde zet, of eerder een harde kiezel?

‘Er is nog een andere sonde meegegaan, Liciacube, die de inslag en de gruispluim daarna heeft gefotografeerd. Die foto is nog niet beschikbaar. En over een jaar of twee vertrekt de Hera-missie, een Europese sonde die de inslagkrater op Dimorphos in meer detail gaat vastleggen. Informatie daarover is belangrijk om de modellen te ijken. Als er echt een ruimterots op de aarde afkomt, wil je immers precies kunnen voorspellen hoe laat je hem moet raken en hoe hard.

‘Wat nog wel gaaf is om te bedenken: als het is gelukt de koers te wijzigen, is dit letterlijk de eerste keer dat de mens het voor elkaar elkaar heeft gekregen om de baan van een ander hemellichaam te veranderen. Dat is een mooie primeur.’

null Beeld

Als de baan inderdaad is gewijzigd, hoeven we dan nooit meer te vrezen voor een meteorietinslag?

‘Helaas, dat gaat niet op. Deze missie is ontworpen voor planetoïden met een diameter tussen de 50 en 200 meter: Dimorphos is ongeveer 160 meter lang. Groter dan dat en de werking van deze methode wordt twijfelachtig.

‘Bij voorwerpen groter dan 500 meter heeft het hoe dan ook geen zin om er iets tegenaan te rammen. Gelukkig denken we 98 procent van deze grote planetoïden in kaart te hebben gebracht, geen enkele ligt op koers om de aarde te raken. Mocht het toch gebeuren, dan heb je niks aan Dart.’

Vormen planetoïden van tussen de 50 en 200 meter een reëel gevaar?

‘Van deze groep kennen we maar in 40 procent van de gevallen de baan. Het is dus mogelijk dat er tussen de overige 60 procent een planetoïde zit die op de aarde af komt. Van deze categorie ruimterotsen zegt de Nasa dat ze ‘potentie tot regionale vernietiging’ hebben. Knalt er een bovenop New York, dan bestaat de stad niet meer.

‘De kans is natuurlijk veel groter dat hij in de oceaan, de woestijn of − en dat zou uiteraard ook zeer erg zijn − dunbevolkt gebied terechtkomt. Maar je wil het risico liever niet nemen. Dan moet je de ruimterots wel uiterlijk een jaar van tevoren zien aankomen. Je geeft maar een klein zetje, dus moet je de koerswijziging ruim van tevoren inzetten, anders is het niet voldoende.

‘Grotere planetoïden kunnen, afhankelijk van de grootte, complete landen vernietigen, wereldwijd verwoestende tsunami’s veroorzaken of jarenlang een deel van het zonlicht blokkeren door de deeltjes die ze de atmosfeer in slingeren. Planetoïden groter dan 500 meter botsen gemiddeld maar eens in de 10 miljoen jaar op de aarde. De planetoïde waardoor de dinosaurussen uitstierven, was naar schatting maar liefst 10 kilometer in doorsnede. Zo’n extreme inslag vindt gemiddeld slechts eens in de 100 miljoen jaar plaats.’

Wat doen we als er onverwachts tóch een grotere op de aarde af raast?

‘Dan gaat er een kernbom naar boven. Dat is per definitie een ongeteste methode, want je snapt wel waarom je dat niet zomaar kan testen. Stel er gaat iets mis bij de lancering, dan heb je een groot probleem. Maar als een enorme ruimterots op de aarde af raast, wil je dat risico wel nemen.

‘Die bom moet je dan niet óp de rots laten knallen, zoals in de films. Dan breekt hij misschien in stukken en komen er in plaats van een rots van 5 kilometer twee van 2 en 3 kilometer op de aarde af. In de film Armageddon gaat er zelfs een olieboorder naartoe die een gat boort waar ze een kernwapen in stoppen. Best een dom idee, dus. Wat ze in werkelijkheid zouden doen, is de bom ernaast laten ontploffen en hopen dat ze hem op die manier een zet kunnen geven.’

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234